ਸਾਡੇ ਸਭ ਦੇ……     / ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ

 ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸਿਰਮੌਰ ਲੇਖਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਕਿਸੇ ਜਾਣ ਪਹਿਚਾਣ ਦੇ ਮੁਹਤਾਜ਼ ਨਹੀਂ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਤਾਅਰੁਫ ਕਰਵਾਉਣਾ ਸ਼ਾਇਦ ਸੂਰਜ ਨੂੰ ਦੀਵਾ ਵਿਖਾਉਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਵੇਗੀ। ਸਗੋਂ ਇੱਥੇ ਇਹ ਦੱਸਣਾ ਉਚਿਤ ਹੋਵੇਗਾ  ਮੈਂ ਇਕ ਨਵੀਂ ਲੇਖਿਕਾ ਜਿਸ ਨੇ ਅਜੇ ਲੇਖਣੀ ਵੱਲ ਕਦਮ ਵਧਾਉਣ ਦੀ ਚੇਸ਼ਟਾ ਹੀ ਕੀਤੀ ਹੈ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਾਰੇ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹਾਂ।ਮੈਂ  ਗੁਸਤਾਖੀ ਕਰਨ ਲਈ ਖਿਮਾਂ ਮੰਗਦੀ ਹਾਂ।ਂਕਿ ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਾਂਗੀ ਜਦ ਤਕ ਗੱਲ ਦੀ ਤਹਿ ਤਕ ਨਾ ਪਹੁੰਚ ਜਾਵਾਂ।ਉਮੀਦ ਹੈ ਮੈਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨਿਰਾਸ਼  ਨਹੀਂ ਕਰਾਂਗੀ।ਤੁਸੀਂ ਸਭ ਸੰਤੋਖ ਸਿਘ ਧੀਰ ਜੀ ਨੂੰ ਇਕ ਕਵੀ, ਕਹਾਣੀਕਾਰ , ਨਾਵਲਕਾਰ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਜਾਣਦੇ ਹੋਵੋਗੇ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਲਿਖਤਾਂ ਪੜ੍ਹ ਕੇ।ਪਰ ਇਕ ਅਹਿਮ ਪੱਖ ਜਿਹੜਾ ਘਰਦਿਆਂ ਜਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰਾਂ ਦੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਵੱਲੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ , ਓਹੀ ਪੱਖ ਉਜਾਗਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗੀ।
  ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਇਨਸਾਨ ਜੰਮਦਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ’ਚ ਬੱਝ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਫੇਰ ਜਿਉਂ-ਜਿਉਂ ਵੱਡਾ ਹੋਣ ਲੱਗਦੈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਤੇ ਹੰਢਾਉਣ ਵੀ ਲੱਗ ਜਾਂਦੈ ।ਕੁਝ ਰਿਸ਼ਤੇ ਖੂਨ ਦੇ, ਕੁਝ ਸਮਾਜਿਕ ਬੰਧਨਾਂ’ਚ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਅਪਣਾਏ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।ਕੁਝ ਅਜਿਹਾ ਹੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਮੇਰਾ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਬਣ ਗਿਆ ਜਦ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੋੜੀ ਨੂੰ ਸੁਭਾਗ ਜੋੜੀ ਹੋਣ ਦਾ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦਿੰਦੇ ਹੋਏ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸੰਜੀਵਨ ਦਾ ਭਾਪਾ ਜੀ ਹਾਂ । ਇਕ ਦੋ ਹੋਰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅੱਪਣਤ ਵਾਲੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ,“ਸੰਜੀਵਨ ਤਾਂ ਮੂੰਹ ’ਚ ਚਾਂਦੀ ਦਾ ਚਮਚਾ ਲੈ ਕੇ ਜੰਮਿਐ ।”
  ਮੇਰਾ ਇਸ ਪਰਿਵਾਰ ਨਾਲ ਰਿਸ਼ਤਾ ਜੁੜਨ ਦਾ ਕਾਰਨ ਵੀ ਧੀਰ ਸਾਹਿਬ ਹੀ ਸਨ। ਵਿਆਹ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਅਖਬਾਰ ’ਚ ਛਪੇ ਇਸ਼ਤਿਹਾਰ ਰਾਹੀਂ ਹੋਈ।ਜਦ ਚਿੱਠੀਆਂ ਛਾਂਟੀ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਰੀ ਆਈ ਤਾਂ ਮਸਲਾ ਅੜ ਗਿਆ ਕਿ ਪਹਿਲ ਕਿਹਨੂੰ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।ਫੇਰ ਸਾਡੇ ਇਕ ਬਹੁਤ ਹੀ ਕਰੀਬੀ ਨੇ ਇਕ ਚਿੱਠੀ ਹੱਥ ’ਚ ਲੈਂਦੇ ਹੋਏ ਇਕ ਖਾਸ ਸਖਸ਼ ਦੇ ਨਾਮ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਪੜ੍ਹਦਿਆਂ ਹੀ ਸਤੁੰਸ਼ਟੀ ਦੀ ਮੋਹਰ ਲਗਾ ਦਿਤੀ।ਉਸ ਚਿੱਠੀ ’ਚ ਲੜਕੇ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵੇਰਵੇ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸੰਤੋਖ ਸਿੰਘ ਧੀਰ ਦਾ ਵੀ ਜ਼ਿਕਰ ਸੀ।ਹਾਲਾਂਕਿ ਮੈਂ ਇਕ ਬਿਜ਼ਨਸ ਫੈਮਿਲੀ ਤੋਂ ਸੀ ਜਿਥੇ ਸਾਹਿਤ ਨਾਲ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੋਈ ਵਾਸਤਾ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਕਿਤਾਬਾਂ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ ਥੋੜਾ ਬਹੁਤ ਸ਼ੌਕ ਜ਼ਰੂਰ ਸੀ। ਫੇਰ ਫਰਵਰੀ 1989 ਵਿੱਚ ਸੰਜੀਵਨ ਨਾਲ ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ’ਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ।
  ਦਰਅਸਲ ਸੰਜੀਵਨ ਦੇ ਭਾਪਾ ਜੀ , ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਜੋਂ ਮੇਰੇ ਤਾਇਆ ਸਹੁਰਾ ਲੱਗਦੇ ਸਨ।ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਭਾਪਾ ਜੀ ਕਹੀ ਜਾਣਾ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਮਗਰੋਂ ਜਦ ਮੈਂ ਭਾਪਾ ਜੀ ਦੀ ਬਜਾਏ ਤਾਇਆ ਜੀ ਕਹਿ ਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਅਜੀਬ ਲੱਗਿਆ, ਟੋਕਿਆ ਵੀ ਗਿਆ ।ਪਰ ਮੈਂ ਅੜੀ ਰਹੀ ਕਿ ਨਹੀਂ, ਜੋ ਅਸਲੀ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਓਸੇ ਨਾਲ ਸੰਬੋਧਨ ਕੀਤਾ ਜਾਣਾ ਚਾਹੀਦੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੰਕਲ , ਆਂਟੀ ਸਾਰੇ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦਾ ਵੱਖਰੇਵਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦਿੰਦੇ । ਉਦਾਂ ਭਾਪਾ ਜੀ ਲਫਜ਼ ਵੀ ਦਾਦਾ, ਪਿਤਾ ਹੋਣ ਦਾ ਭੁਲੇਖਾ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਵੈਸੇ ਵੀ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਨੂੰ ਅਸਲੀ ਰੂਪ ’ਚ ਉਚਾਰਦੇ ਹੋਏ ਜੋ ਖੁਸ਼ੀ ਮਿਲਦੀ ਹੈ ਉਹ ਲੁਕਵੇਂ ਸ਼ਬਦਾਂ’ਚ ਕਿੱਥੇ ?
 
  ਇੱਥੇ ਇਕ ਹੋਰ ਸਖਸ਼ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹਾਂਗੀ ।ਮੇਰੇ ਪਿਤਾ ਜੀ (ਫਾਦਰ) ਦੇ ਵੱਡੇ ਭਰਾ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੈਂ ਤਾਇਆ ਜੀ ਕਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਲਗਾਓ ਸੀ ਪਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨਾਲ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਠੀਕ ਇਕ ਮਹੀਨਾ ਪਹਿਲਾਂ ਅਚਾਨਕ ਉਹ ਵਿਛੋੜਾ ਦੇ ਗਏ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਘਾਟਾ ਇੱਥੇ ਆ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਲੱਗਿਆ, ਜਦ ਧੀਰ ਤਾਇਆ ਜੀ ਓਸੇ ਰੂਪ ’ਚ ਵਿਚਰਣ ਲੱਗੇ। ਇੰਝ ਲੱਗਿਆ ਕਰੇ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਮੁੜ ਸੁਰਜੀਵ ਹੋ ਗਏ ਨੇ। ਇਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਇਹ ਰਿਸ਼ਤਾ ਇੱਕੀ ਸਾਲ ਤਕ ਹੰਢਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲਿਆ।
  ਮੈਂ ਨਿੱਜੀ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਬਾਰੇ ਇੰਨਾਂ ਜ਼ਰੂਰ ਕਹਾਂਗੀ ਕਿ ਕੁਝ ਇਨਸਾਨ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਚੰਗੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੇ ਨੇ। ਮੈਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੀ ਹਾਂ ।ਜਿਵੇਂ ਮੈਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਘਰ ਗਿਆਂ ਕਈ ਵਾਰ ਬਹੁਤ ਸਮਾਂ ਲੰਘ ਜਾਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਇਹੀ ਕਹਿਣਾ, “ਬਈ ਚਰਨਜੀਤ ਪੁੱਤਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਚਿਰ ਤੋਂ ਚੱਕਰ ਨਹੀਂ ਮਾਰਿਆ।ਛੇਤੀਓ ਆਉਂਦੀ ਰਿਹਾ ਕਰ ।ਸਾਨੂੰ ਚੰਗਾ ਲੱਗਦੈ ਤੇਰਾ ਆਉਣਾ।” ਉਂਝ ਵੀ ਘਰ ਗਿਆਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਮਿਲਣਾ।ਪੈਰੀਂ ਹੱਥ ਲਗਵਾਉਣ ਤੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ।ਫੇਰ ਅਸ਼ੀਰਵਾਦ ਦੇਣ ਲਈ ਉੱਠੇ ਦੋਨੋ ਹੱਥ ਸਿਰ ’ਤੇ ਰੱਖਦੇ ਹੋਏ ਖੁਸ਼ਆਮਦੀਦ ਦਾ ਇਜ਼ਹਾਰ ਕਰਨਾ। ਰਾਜੀਖੁਸ਼ੀ ਪੁੱਛਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣੇ ਕਮਰੇ ’ਚ ਜਾ ਕੇ ਕੰਮੀਂ ਰੁੱਝ ਜਾਣਾ। ਬੇਲੋੜੀ ਘਰੇਲੂ ਦਖਲਅੰਦਾਜ਼ੀ ਤੋਂ ਗੁਰੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਸ਼ਾਤੀ ਨਾਲ ਲਿਖਣ ਪੜ੍ਹਣ ’ਚ ਮਸਤ ਰਹਿਣਾ। ਜੇ ਕਦੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਆਉਣਾ ਤੇ ਕਿਸੇ ਕਾਰਨ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਨਾ ਹੋਣਾ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਣਾ ਜਰੂਰ, “ਬਈ ਬੱਚੇ ਘਰ ਹੈ ਨੀਂ ? ਜੇ ਹੈਂ ਤਾਂ ਮਿਲਣ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਏ?” ਬੜੀ ਅਪੱਣਤ ਜਿਹੀ ਝਲਕਦੀ ਸੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗਲਬਾਤ ’ਚੋਂ।ਕਦੇ ਕਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ (ਮਿੰਦਰੋ ) ਨਾਲ ਮੇਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਕਹਿਣਾ, “ਨੂੰਹਾਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਵੀ ਬਹੁਤ ਆਉਣਗੀਆਂ ਪਰ ਚਰਨਜੀਤ ਦੀ ਕੀ ਰੀਸ ਕਰਨਗੀਆਂ। ਉਹਦੀ ਤਾਂ ਗੱਲ ਈ ਹੋਰ ਹੈ। ਖਾਨਦਾਨੀ ਲੜਕੀ ਹੈ ਉਹ। ਹੀਰਾ ਹੈ ਹੀਰਾ ਸਾਡੇ ਘਰ ’ਚ।”  ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਇਹ ਸਭ ਸੁਣਕੇ ਮੈਂ ਹੱਸ ਕੇ ਗੱਲ ਟਾਲ ਦੇਣਾ ।ਤਾਂ ਮਿੰਦਰੋ ਭੂਆ ਜੀ ਨੇ ਕਹਿਣਾ, “ਬੜਾ ਬੀਰ ਤੇਰੀ ਬਹੁਤ ਤਾਰੀਫ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦੈ।ਤੂੰ ਭਾਵੇਂ ਯਕੀਨ ਨਾ ਵੀ ਕਰੇਂ।ਪਰ ਇਹੀ ਸੱਚ ਹੈ।”
  ਇੱਕ ਗੱਲ ਹੋਰ ਜੋ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਭੁੱਲ ਰਹੇਗੀ ।ਮੇਰੀ ਪਹਿਲੀ ਬੱਚੀ ਦੇ ਜਨਮ ਵੇਲੇ ਬੱਚੀ ਨੂੰ ਦੇਖਣ ਲਈ ਬਹੁਤ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਆਏ ਅਤੇ ਸ਼ਗਨ ਵੀ ਮਿਲੇ। ਪਰ ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਮੇਰੇ ਸਿਰ ’ਤੇ ਹੱਥ ਰੱਖਦਿਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਮੇਰੀ ਝੋਲੀ ਸ਼ਗਨ ਪਾਇਆ ਤੇ ਫੇਰ ਮੇਰੀ ਬੱਚੀ ਨੂੰ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਆਪਣਾ ਸ਼ਗਨ ਲੈਣ ਤੋਂ ਨਾਂਹ ਕੀਤੀ ਤਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕਿਹਾ, “ਪਹਿਲਾਂ ਓਸ ਮਾਂ ਦਾ ਹੱਕ ਹੈ ਜਿਸ ਨੇ ਸਾਨੂੰ ਦਾਦਾ ਕਹਾਉਣ ਦਾ ਮੌਕਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮਸੀਂ-ਮਸੀਂ ਇਹ ਮੌਕਾ ਆਇਆ।” ਇਹ ਮੇਰੇ ਲਈ .ਫਖਰ ਅਤੇ ਮਾਣ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਸੀ ਕਿ ਬੱਚੇ ਦੀ ਮਾਂ ਦੀ ਹੋਂਦ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰੀ ਓਸ ਬੱਚੀ ਦਾ ਨਾਂ ਜਨਮ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਾਇਆ ਜੀ ਨੇ ਚੁਣ ਲਿਆ ਸੀ ਕਿ ਬੇਟਾ ਹੋਵੇ ਜਾਂ ਬੇਟੀ , ਬੱਚੇ ਦਾ ਨਾਮ ਰਿੱਤੂਰਾਗ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਾਂ ਰੱਖਣ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਰੀ ਵੀ ਨਿਭਾਈ ।
  ਪੀ.ਜੀ.ਆਈ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਉਹ ਅਖੀਰੀ ਸਾਹਾਂ ਤੇ ਸਨ। ਦੇਖਣ ਜਾਣ ਦੀ ਇੱਛਾ ਜਾਹਿਰ ਕਰਨ ’ਤੇ ਸੰਜੀਵਨ ਵਲੋਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਕਰਨਾ ਭਾਂਵੇ ਚੰਗਾ ਨਾ ਲੱਗਿਆ। ਪਰ ਫੇਰ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਇਹ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਾਇਆ ਜੀ ਦੀ ਤਬੀਅਤ ਨੂੰ ਲੈ ਕੇ ਕਾਫੀ ਪਰੇਸ਼ਾਨ ਨੇ, ਐਵਂੇ ਤੰਗ ਕਰਨਾ ਉਚਿੱਤ ਨਹੀਂ। ਜਦ ਮੂਡ ਠੀਕ ਹੋਵੇਗਾ ਦੋਬਾਰਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਾਂਗੀ ਲੈ ਜਾਣ ਬਾਰੇ। ਪਰ ਉਹ ਵੇਲਾ ਤਾਂ ਮੁੜ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਸਗੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਮੌਤ ਦੀ ਖ਼ਬਰ ਨੇ ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਸੋਗ ਦੀ ਲਹਿਰ ਫੈਲਾ ਦਿਤੀ।ਹੁਣ ਉਹ ਇਸ ਸੰਸਾਰ ’ਚ ਨਹੀਂ ਹਨ।ਮੈਨੂੰ ਇੰਝ ਲੱਗਦੈ ਕਿ ਮੇਰੇ ਤਾਇਆ ਜੀ ਮੈਥੌਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਫੇਰ ਖੁੱਸ ਗਏ ਹਨ, ਇੱਕੀ ਸਾਲ ਇਕ ਮਹੀਨੇ ਦੇ ਵਕਫ਼ੇ ਮਗਰੋਂ। ਤਾਇਆ ਜੀ ਦੇ ਚਲੇ ਜਾਣ ਨਾਲ ਇਕ ਖਾਲੀਪਣ ਦਾ ਅਹਿਸਾਸ ਸਦਾ  ਦਿਲ ’ਚ ਰਹੇਗਾ।ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਾਂ ਹਮੇਸ਼ਾ ਲਈ ਹੀ ਲੋੜ ਸੀ।
       

          ਚਰਨਜੀਤ ਕੌਰ            2249,ਫੇਜ਼-10,ਮੁਹਾਲੀ
          0172-2213160,2212654