e[bftzdo e’wbFfuVh dh nzpoK tZb T[vkD
F fog[dwB f;zx o{g
;’bK ;skoK ;kbK dh fJZe nbQV, ;[pe ns/ ;’jb fijh e[Vh fJZe fdB w//o/ tZv/ tho ;zs’y f;zx Xho d/ xo B” ø/÷ w[jkbh nkJh, fiZE/ tho j’ohA feokJ/ T[Zs/ ofjzd/ ;B. w?A th T[jBK d/ ;kjwD/ gkoe bzx e/ fJZe feokJ/ d/ wekB ftu ofjzdk ;K. fJj rZb 1982 dh j?.
ÒÒ ih HH n?E/ ;zs’y f;zx ofjzd/ jBHHH.ÓÓ bVeh B/ p?Zb wkoB wro’A nzdo’A nkJh fJZe ;[nkDh e’b'A g[ZfSnk.
ÒÒjK GkJh phph fJZE/ jh ofjzd/ jBHHH nzdo jh jBHHnk bzx nk nzdoHHH. ÓÓ nzdo’A nkJh ;[nkDh ;zs’y f;zx Xho dh gsBh ;h. w/oh Gkph.
ÒÒnzeb s[;hA ;zs’y f;zx Xho j’HH< ÓÓ
ÒÒjK g[Zso w?A jh ;zs’y f;zx Xho jKHHH dZ;’ phpkHH<ÓÓ tho T[; bVeh tZb ;tkbhnK B÷oK Bkb d/y oj/ ;B.
ÒÒw?A nzeb ih eftsk fbydh j[zdh nKHHH w?B{z fe;/ dZf;nk fe w[jkbh ø/÷ 9 ftu ;zs’y f;zx Xho b/ye ofjzd/ jBHHT[jBK e’b'A eftsk fbyDh f;ZyKHHHw/ohnK fJj eftsktK jBHHHs[;hA iok gVQe/ nkgDh okJ/ d/ ;ed/ j’HHi/ s[jkv/ e’b ;wK j’t/HHH.ÓÓ
ÒÒjK jK g[ZsoHHH÷o{o HHHokJ/ d/tKrkHHgVQKrk thHHH. ÓÓ tho B/ fJ; bVeh B{z pV/ sgke Bkb fejk.
j[D sZe nzdo’A gkDh th nk u[Zfenk ;h ns/ ukj th.
T[; fdB s’A jh e[bftzdo e’wb brksko tho j’oK B{z fwbdh ojh. fJt/A brdk ;h fit/A fJj T[jBK dh gzithA Xh j’t/. j[D e[bftzdo d/ fgsk ih, T[jdh wsk ih ns/ j’o G?D Gok th tho j’oK e’b nkT[D ikD bZr/. w/o/ bVfenK ;zihtB, ozihtB Bkb th T[j x[b fwb u[Zeh ;h. ozihtB Ós/ T[j eJh tko ftjV/ ftu N’eoh oye/ fuVQhnK th cVd/ ;B. j[D T[j ;kv/ d’tK xoK ftu ;wM’ fJZe Xh tKr jh ftuodh ;h.
8 cotoh 2010 B{z id’A tho ;zs’y f;zx Xho d/ fJ; ;z;ko s’A ikD dh õpo e’wb B/ ÒÒôkoikjÓÓ ftu gVQh sK T[j d{i/ fdB jh ijk÷ uVQ e/ w[jkbh gj[zu rJh. tho ;zs’y f;zx Xho Òf;wosh ;wko’jÓ ftu T[j ;kok ;wK p?mh ÷ko ÷ko o’ ojh ;h.
T[j nkgD/ fJ; ;[Gkn pko/ p/fMie ns/ B;zr d;dh j? fe e’Jh th rZb T[j b[e’ e/ BjhA oZydh. pugB ftu T[j gqhtko Bkb ik e/ ;zs tfonkw f;zx d/ gqtuB ;[DfdnK ns/ fgS’A ;koh T[wo ;zs’y f;zx Xho dh B/Vsk B/ T[jd/ ftu fJwkBdkoh, ;kø ;[Eok ihtB ihT[Dk ns/ fBvosk fit/A e[ZN e[ZN Go fdsh j’t/.
uzvhrVQ B/V/ w[bKg[o rohpdk; bzx e/ nZr/ T[jdk fgzv ;h ;?Dh wkiok GrtkBg[ok. T[jdk fgsk jofdnkb f;zx uzvhrVQ ftu w[bk÷w ;h. dkdk BZEk f;zx ø”i ftu’A BkfJp ;{p/dko ohNkfJo j’ e/ nkJ/ sK fgzvK d/ b’eK B/ T[jBK B{z eJh tko fgzv dk ;ogzu pDkfJnk. ;ko/ G?D GoktK ftu’A ;ZG s’A tZvh e[bftzdo e’wb B{z ;ZG s’A gfjbK T[jd/ dkd/ B/ gSkfDnk. fJZe fdB rowhnK ftu ;kok gqhtko p?mk oks B{z o’Nh yk fojk ;h sK T[jdk dkdk efjzdk, ÒÒd/y GkJh jofdnkb f;nK fJj nkgDh e’wb nkgD/ ;kfonK s’A tZyoh n?HHHfJj fJZe fdB nkgDk BK pDkt/rh HHH fJj e’Jh ;XkoD e[Vh BhHHH mhe n? fJj ezw xZN eodh j?HHH;[jb j?HHHgo s[;hA d/fyUHHfJZe fdB fJj nzpoK B{z jZE bkt/rhHHH.ÓÓ
dkd/ dh fJj rZb ;[D e/ ;ko/ jZ;D bZr/. ÒÒfeT{A uzpbkT[Ad/ HHU fJjB{zHHHfJj sK nZr/ Jh wkD BhHH. n?stko B{z T[Zmdh sK pkoK tZi/ n?HHpkp/ dh bkvbhHHH.ÓÓ
foôs/dkoh ftu’A ÷’o g?D T[Zs/ S’Nh T[wo ftu jh e[bftzdo e’wb dk xofdnK B{z ftnkj eoBk g? frnk. fe;/ dZ; gkJh, w[zvk v[ZpJh ezw eodk j?HHH pkjo ubh ikT{HHHw”i eo{. pZ; 19 ;kbK dh T[wo/ e[bftzdo B{z r[oftzdo Bkb ftnkj fdZsk ns/ 1984 ftu T[j v[ZpJh ubh rJh.
go T[; eftsk fbyDh Bk SZvh. ;r’A nZr/ ejkDhnK th fbyD bZr rJh. ejkDhnK eftsktK T[j nkgd/ fBo’b s÷ofpnK ftu’A fbydh j?. f÷zdrh B{z fit/A fiT{Adh j?. d/ydh j?. jzYkT[Adh j?. wkDdh j?. nB[Gt eodh j?. T[;/ soQK fuZsodh j?. fit/A T[jdh f÷zdrh ftu e’Jh ftyktk iK d’rbkgD BjhA j[zdk. T[;/ soQK T[j nkgDhnK ouBktK oudh j?. T[jdh gfjbh eftsk d/ e[ZM pzdk j/m jBL^
Bk s’VhA wkbh vkbh s’A
w?A j[D/ j[D/ w[;ekfJnk J/
Bk wZX{FwZyhnK u{f;nk w?B{z
Bk Gzto/ uZeo bkfJnk J/.
Bk fe;/ w/oh wfje bJh,
Bk fe;/ jkb/ ;fjbkfJnk J/
j[D/ j[D/ jh g?dk j’fJnk
Bk Xosh r’d fyvkfJnk J/.
T[j nkgDhnK ouBktK gofunK fo;kfbnK ftu SgtkT[Adh ojh. w?A T[jdhnK ouBktK dh ckfJb c’bfdnK d/fynk fe T[jdh fJe eftsk Ògzikph vkJhi?;NÓ d/ i[bkJh 1988 d/ nze ftu vkeNo r[ofwzdo e”o f;ZX{ Bkb Sgh j’Jh j?. vkeNo r[ofwzdo f;ZX{ dh eftsk ÒJ/dK sK oks eZNDh BjhA Ó dk gfjbk pzd fJT{A j? L
ÒÒfJzi i’ SZv e/ s[o rJ/ U
J/dK sK oks eZNDh BjhA
J/dK sK fdb XVeDk BjhA
J/dK sK fizd pZuDh BjhA. ÓÓ
ns/ e[bftzdo e”o e’wb dh eftsk ÒÒfejVk T[j ôpdÓÓ dk gfjbk pzd j?L
ÒÒdZ; w?A rwK d/ ;[wzdo u’A
fejV/ nBw’b w’sh wVQktK<
fi; Bkb w?A nekb T[;ss rktK
s{z jh dZ; w?A fejV/ t/b/ d/ jzM{nK
dk jko gq’tK s?B{z<
iK fejV/ ôpdK Bkb
T[gwktK s?B{z<ÓÓ
vkeNo r[ofwzdo e”o f;ZX{ nZi gzikph dh gqf;ZX eftsoh pD u[Zeh j?. d’t/A Bkb’ Bkb SghnK eftsktK d/y e/ w?B{z fJzi ikfgnk fit/A i/ e[bftzdo e’wb nkgD/ ezwK ekoK ftu’A ftjb eZY e/ ;kfjZse rshftXhnK ftu fBZme/ ezw eodh sK nZi T[j th gzikph ;kfjZs dh fJe ikDh gSkDh eftsoh pD u[Zeh j[zdh.
T[jB/ 1984 d/ fdbh dzfrnk d/ esb’ rkos pko/ wK B{z ;zp’XB eoe/ eftsk ÒÒwK B{zÓÓ fbyh, fi; dk fJe pzd j? L
w?A BjhA fjzd{ s/ f;Zy pDBk
w?A fJj dkö wZE/ BjhA wVBk
w?B{z sK fJB;kB pDk d/
XowK d/ bkjd/ fBekp
wkJ/ Bh ;[D w/ohJ/ wkJ/
eh j’fJnk w/o/ gzikp B{z.
e’wb nieZb :[HJ/HJhH d/ ÒÒôkoikjÓÓ ftu ofjzdh j?. S’N/ ;XkoB gqhtko dh bVeh fJZe ;kXkoB gqhtko ftu ftnkj eotke/ nkgDh fwjBs, brB ns/ xkbDk Bkb ÒÒôkoikjÓÓ ftZu tZvk ;e{b ubkT[Adh j?. fiZE/ gzikph gVQkJh dk ftô/ô gqpzX ehsk j’fJnk j?. f;oc fJj nop dk jh BjhA pbfe rbc d/ ;ZG w[beK dk gfjbK gzikph ;e{b j?. :[HJ/HJhH d/ôK ftu fJ;sqhnK s’A ezw eotkT[Dk, ftô/ô eoe/ fJZe f;Zy fJ;sqh tb’A ezw eotkT[Dk uzrk BjhA ;wfMnk iKdk. :{og d/ d/ô ns/ nop d/ôK dh ;ZfGnsk ftu Y/o coe j?. nop w[beK ftu eJh eJh ftnkj eotkT[D/, ftô/ô s”o T[Zs/ S’NhnK bVehnK Bkb ftnkj eotkT[Dk fJe c?ôB ;wfMnk iKdk j?. T[ZE’A d/ b’e ftd/ôhnK B{z ;gK;o eoe/ T[jBK s’A uzrh ewkJh eod/ jB. fJZe fJZe nopkp (noph) eJh eJh ftd/ôhnK B{z ;gK;o eoe/ p?m/ fpmkfJnK n?ô eodk j?. n?ô th oki/ wjkokfinK torh. ;kb d’ ;kb wro’A egV/, coBhuo xo dk ;wkB pkfjo ;[ZND ns/ BtK yohdD dk ô’e j?. ftd/ôhnK B{z ;gK;o eoB s’A Bk eoB iK nkB/ pjkB/ g?;/ b?D d/ dpe/ wko/ iKd/ jB. go e[bftzdo e’wb ns/ T[jdk gsh r[oftzdo G’bk ôkB Bkb f÷zdrh p;o eod/ jB. Tj ;gK;o eoB tkfbnK B{z eJh tko yohnK y’NhnK th ;[Dk fdzd/ jB ns/ T[jBK s’A dZpe/ BjhA ofjzd/.
e[bftzdo e’wb ns/ T[jdk gsh nkgD/ fszB pZfunk ;w/s fJe õ[;jkb f÷zdrh p;o eo oj/ jB. fiZE/ e[bftzdo e’wb fJe ôkBdko tZvk ;e{b ubkT[Adh j?, T[E/ T[jdk fwjBsh gsh e[bftzdo G’bk ÒuzvhrVQ NoK;g’oN ezgBhÓ dk wkbe j?, fi; ftu nB/eK NoZe ns/ pZ;K jB. go wikb j?, T[jd/ bkr/ e’Jh wVe, e’Jh GVehbkgD B/V/ cVQfenk j’t/.
nkgD/ nkofEe, ;wkfie ns/ gqhtkoe o[M/ftnK d/ pkti{d th e’wb dh ;kfjse wZ; wZXw BjhA j’Jh ;r’A nzdo’A nzdo ;[bxdh ojh. fJ; ;w/A d”okB T[; B/ ejkDh ns/ eftsk T[go ebw niwkJh ikoh oyh. e[bftzdo e’wb j[D nkgDhnK ouBktK SgtkT[D tZb s[oh j?. T[jdhnK SgD bJh fszB g[;seK, fJe eftsk dh, fJZe ejkDhnK dh ns/ fJZe gkfe;skB d/ ;øoBkw/ tkbh SkgD bJh g?q; B{z ik ojhnK jB.
T[jdh fJZe ejkDh ÒÒjBQ/oh oksÓÓ gVQ e/ w?B{z bZfrnk fe fit/A e[bftzdo e’wb ftu ejkDh ebk dh gqfsGk B÷o nkT[Adh j?. ÷o{o T[j fJZe ejkDheko d/ s”o s/ th T[Go/rh. fit/A T[; B/ nkofEe õ/so d/ nzpo ftu T[vkD Goh j?, ikgdk j? fJ;/ soQK fJZe fdB T[j ;kfjs d/ y/so d/ nzpoK ftu th T[vkD Go/rh.
FFF
16 nr;s 2010
fog[dwB f;zx o{g
2249, c/÷-10, w[jkbh (gzikp)
ø’B$ø?e;L 0172- 2213160, 2212654
w[pkfJb L 98150F68816
ਕੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਮਨਾਉਣਾ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਤਾਂ ਨਹੀ ਬਨਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ?
ਅਧਿਆਪਕ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ਲੋੜ ਸਿਰਫ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਤਕਤਰ ਦੇਣ ਦੀ ਹੈ
ਟੀਚਰਜ਼ ਡੇ ਤੇ ਵਿਸ਼ੇਸ਼
ਪੀ.ਡੀ.ਸ਼ਰਮਾ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ ਐਲ ਐਲ.ਬੀ 09501030296
ਹਰ ਸਾਲ ਦੀ ਤਰਾਂ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਇਸ ਸਾਲ ਵੀ 5 ਸਤੰਬਰ, 2010 ਨੂੰ 49ਵਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਖ ਵਖ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਾਏ ਜਾਣ ਦੀ ਕਵਾਇਤ ਭਾਵੇਂ, ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਡਾ:ਸਰਵਪਲੀ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਵਸ ਦੇ ਮੌਕੇ ਮਿਤੀ 5 ਸਤੰਬਰ 1962 ਵਿਚ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਚਲਾਈ ਗਈ ਸੀ ।ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਡਾ:ਸਰਵਪਲੀ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਨੂੰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੇ ਬੇਨਤੀ ਕੀਤੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਨੂੰ ਮਹਿਸੂਸ ਕਰਦੇ ਹੋਏ ਉਹਨਾ ਨੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਮਨਾਉਣਾ ਚਾਂਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਸ਼ੀ ਹੋਵੇ ਗੀ ਜੇ ਉਹ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇ ।ਤਾਂ ਇਸ ਤਰਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਸਨਮਾਨ ਲਈ ਇਸ ਪ੍ਰਥਾ ਨੂੰ ਅਜ ਤੋਂ ਲਗਭਗ 49 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦੇ ਤੋਰ ਤੇ ਸ਼ੁਰੁ ਕੀਤਾ ਸੀ ।ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸ਼ਾਇਦ ਇਹ ਮਹਿਸੂਸ ਕੀਤਾ ਹੋਵ “as the teachers act as foundation for creating responsible citizens and good human beings. It is impossible to imagine our lives without teachers. They are the cornerstone of our future. Teachers’ Day is very important for all the people in India”
ਉਹ ਸੋਚਦੇ ਸਨ ਕਿ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਹੈ ।ਉਹ ਹੀ ਹੈ ਜਿਹੜਾ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿਖ (ਬਚੇ) ਨੂੰ ਸਹੀ ਰੰਗ ਰੂਪ,ਸਹੀ ਦਿਸ਼ਾ ,ਸਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਕਰਕੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿਖ ਦਾ ਨਿਰਮਾਤਾ ਬਨਾ ਸਕਦਾ ਹੈ ।ਤਾਂ ਹੀ ਉਹਨਾ ਨੇ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਦਾ ਨਾਂ ਸਮਰਪਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ।ਇਹ ਵਖਰੀ ਗਲ ਹੈ ਕਿ ਹੁਣ ਸਰਕਾਰਾਂ ਇਸ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਇਕ ਪ੍ਰਥਾ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਨਿਭਾ ਰਹੀਆ ਹਨ ।ਹੁਣ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਸਿਰਫ ਕਾਗਜ਼ਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸਮਾਂਦਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ।ਦੂਜੇ ਕੰਮਾਂ ਵਾਂਗ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਵੀ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੀ ਮਜਬੂਰੀ ਜਿਹੀ ਬਨ ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।ਉਸ ਮੌਕੇ ਉਹਨਾਂ ਕਿਹਾ:- :- “teachers should be the best minds in the country”. On this day, we gratefully remember the great educationist, apart from honoring all the teachers that have made our life much more knowledgeable and fulfilled, as serving as our beacons of light.ਹੁਣ ਜੇ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਚ ਵਖ ਵਖ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਆਪਣੇ ਆਪਣੇ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਨੂੰ 5 ਸਤੰਬਰ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਲਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਮਨਾ ਤਾਂ ਜਰੂਰ ਰਹੀਆ ਹਨ ਪਰ ਦੁਖ ਦੀ ਗਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਇਹ ਐਡਾ ਮਹਤਵ ਪੂਰਨ ਦਿਨ ਵੀ ਸਿਆਸਤ ਦੀ ਬਲੀ ਚੜ• ਗਿਆ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ।ਇਸ ਦਿਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਉਤਮ ਦਰਜੇ ਦੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਕੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਰਾਸ਼ਟਰਪਤੀ ਵਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ।ਕਈ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਸਨਮਾਨਾਂ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਨੂੰ ਦੇਣ ਲਈ ਸਿਆਸੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਕਬਜ਼ਾ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ ।ਜਦੋਂ ਕਿ ਇਹ ਸਨਮਾਨ ਰਾਜਾਂ ਵਿਚ ਰਾਜਪਾਲ ਦੁਆਰਾ ਦਿਤੇ ਜਾਣ ਦੀ ਪ੍ਰਥਾ ਸੀ ।ਹੁਣ ਇਹ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਆਮ ਤੌਰ ਤੇ ਸਿਖਿਆ ਮੰਤਰੀਆ ਜਾਂ ਹੋਰ ਮੰਤਰੀਆ ਵਲੋਂ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ।ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਜੇ ਮੈ ਇਹ ਵੀ ਕਹਿ ਦੇਵਾਂ ਕਿ ਹੁਣ ਇਹ ਅਵਾਰਡ ਉਹਨਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲੋ ਦਿਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜਿਨਾਂ• ਨੂੰ ਇਸ ਅਵਾਰਡ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਬਾਰੇ ਪੂਰੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵੀ ਨਹੀ ਹੁੰਦੀ। ¢ celebration of Teacher’s Day is to show our acknowledgement and recognition of the hard work put in by our teachers towards our development. Students when they work as Teacher get a fair idea of the responsibility, so efficiently burdened by their teachers
immemorial, Indians have respected and idolized their teachers. Earlier, we used to call our teachers ‘Guru’ and now it’s the contemporary ‘Sir’ or ‘Madam’. Nevertheless, the role of teachers has remained the same.
They were, are and will continue to be our guiding light, creating conditions conducive to our overall development. We will always be thankful to them for their constructive support. It is as an expression of this gratitude only that we celebrate Teacher’s Day in India.
ਇਸ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸ਼ਕ ਨਹੀ ਕਿ ਇਸ ਦਿਨ ਨੂੰ ਹੁਣ ਵੀ ਸਰਕਾਰੀ ਸਮਾਰੋਹ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਲਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਪਰ :-ਸੋਚੋ
× ਕੀ ਇਸ ਨੂੰ ਮਨਾਂਉਦੇ ਹੋਏ ਮਨਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਦੇ ਅੰਦਰ ਉਹੀ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਵੀ ਹਨ ਜਿਨਾਂ ਭਾਵਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਸੀ? ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਜਵਾਬ ਹੋਵੇਗਾ ਕਿ ਨਹੀ ਤੇ ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀ।
ਕਿਉਂ ?
× ਜੇ ਮੈਂ ਗਲਤ ਹਾਂ ਤਾਂ ਕੀ ਪੰਜਾਬ ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ?
× ਕੀ ਉਹਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਸਰਕਾਰ ਵਲੋਂ ਲਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰਕੇ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅਧਿਆਪਕ ਦਿਵਸ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਬੁਲਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ ਜਿਨਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਉਹਨਾਂ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋ ਉਤਮ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਨੈਸ਼ਨਲ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਗਿਆ ਸੀ ਜਾਂ ਫਿਰ ਉਹ ਅਧਿਆਪਕ ਅਗਲੇ ਸਾਲ ਹੀ ਆਪਣੀ ਉਤਮ ਦਰਜਾ ਬੰਧੀ ਖੋਹ ਚੁਕੇ ਹਨ ? ਨਹੀ ।ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਯਾਦ ਤਕ ਨਹੀ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲਾਂ ਵਿਚ ਇਹਨਾਂ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਉਤਮ ਅਧਿਆਪਕ ਹੋਣ ਤੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਆ ਸੀ ?
× ਕੀ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਵਲੋਂ ਇਹਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਕੋਈ ਸ਼ਨਾਖਤੀ ਕਾਰਡ ਬਨਾ ਕੇ ਦਿਤੇ ਹਨ ? ਜਵਾਬ ਨਹੀ ਵਿਚ ਹੋਵੇਗਾ
× ਕੀ ਕਦੀ ਇਹ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿਖ ਬਨਾਉਣ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਦੇਸ਼ ਵਿਚ ਮਨਾਏ ਜਾਂਦੇ ਅਜ਼ਾਦੀ ਸਮਾਰੋਹ ਭਾਵ ਸਵਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ ਜਾਂ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਮੋਕੇ ਸਦਾ ਪਤਰ ਦਿਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ? ਜਵਾਬ ਫਿਰ ਨਹੀ ਵਿਚ ।
× ਕੀ ਡਿਪਟੀ ਕਮਿਸ਼ਨਰ ਪਿੰਡਾ ਵਿਚ ਸਰਪੰਚਾਂ ਨੂੰ ਸਦਾ ਪਤਰ ਭੇਜਣ ਤੋ ਕਦੀ ਭੁਲਦੇ ਹਨ ? ਉਤਰ ਫਿਰ ਨਹੀ ਵਿਚ। ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਹਥ ਵਿਚ ਪਿੰਡ ਦਾ ਵੋਟ ਬੈਂਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ।ਫਿਰ ਇਹ ਸਮਾਰੋਹ ਸਿਆਸੀ ਮੀਟਿੰਗਾ ਬਨ ਕੇ ਤਾਂ ਨਹੀ ਰਹਿ ਗਏ ਹਨ ?
× ਕੀ ਇਹਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਕਦੀ ਸਿਖਿਆ ਨੀਤੀ ਬਨਾਉਣ ਲਗਿਆਂ ਯਾਦ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਜਾਂ ਸਿਖਿਆ ਵਿਚ ਕੋਈ ਸਮੇ ਦੀ ਮੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਜੇ ਕਿਸੇ ਬਦਲਾਉ ਦੀ ਲੋੜ ਹੋਵੇ , ਬਾਰੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨਾਲ ਕਦੀ ਵਿਚਾਰ ਕੀਤਾ ? ਨਹੀ ਕਦੀ ਨਹੀ।
× ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ/ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਰਵ ਸਿਖਿਆ,ਮਾਧਮਿਕ ਸਿਖਿਆ ਦੇ ਨਾਂ ਤੇ ਕਰੋੜਾਂ ਅਰਬਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕੀਤੇ ਜਾ ਰਹੇ ਨੇ ,ਇਸ ਸਬੰਧੀ ਕੋਈ ਪਾਲਿਸੀ ਬਨਾਉਣ ਲਗਿਆਂ ਕਿਸੇ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਨੂੰ ਜਰੂਰੀ ਸਮਝਿਆ ਗਿਆ ? ਤਾਂ ਜਵਾਬ ਉਹੀ ਨਹੀ ਕੋਈ ਲੋੜ ਨਹੀ ਇਹਨਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ।
× ਕੀ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਦੇਂਦੇ ਹੋਏ ਸਚਮੁਚ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਕਾਬਲੀਅਤ ਹੀ ਪਰਖੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਉਸ ਦੀ ਸਿਆਸੀ ਪਹੁੰਚ ?
× ਕੀ ਕਦੀ ਕੇਂਦਰ ਸਰਕਾਰ ਜਾਂ ਰਾਜ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੋਈ ਹਦਾਇਤਾਂ ਜਾਰੀ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈ ਕਿ ਸਰਕਾਰਾਂ ਵਲੋ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ /ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡ ਪ੍ਰਾਪਤ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਦਫਤਰਾਂ ਵਿਚ ਆਉਣ ਤੇ ਕੰਮਾਂ ਵਿਚ ਪਹਿਲ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਸਿਖਿਆ ਢਾਂਚੇ ਤੋ ਬੇਮੁਖ ਨਾਂ ਹੋ ਜਾਣ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਅਸਰ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਭਵਿਖ ਭਾਵ ਬਚਿਆਂ ਦੀ ਪੜਾਈ ਤੇ ਨਾਂ ਪਵੇ ?ਜੇ ਮੈ ਕਹਿ ਦੇਵਾਂ ਕਿ ਇਸ ਦਾ ਉਤਰ ਵੀ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਨਾਹ ਪਖੀ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ।
× ਕੀ ਕਦੀ ਇਹ ਜਾਨਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਿਸ ਕੀਤੀ ਗਈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡੀ ਦਫਤਰ ਵਿਚ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਲਈ ਆਂਉਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨ ਦੇ ਤੌਰ ਤੇ ਕੁਰਸੀ ਦਿਤੀ ਜਾਵੇ ? ਅਫਸੋਸ ਕਿ ਫਿਰ ਉਹੀ ਉਤਰ ਨਹੀ ਕਦੀ ਨਹੀ।
ਇਕ ਪਾਸੇ ਡਾ:ਸਰਵਪਲੀ ਰਾਧਾ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨਨ ਜੀ ਜਿਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਹੀ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਿਰਮਾਤਾ ਭਾਵ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਕਰ ਦਿਤਾ ਤੇ ਦੂਜੇ ਪਾਸ ਉਹ ਸਰਕਾਰਾਂ ਹਨ ਜਿਨਾ ਕੋਲ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡੀ ਜਾਂ ਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡੀ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਦੀ ਸੁ¤ਧ ਲੈਣ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਸਮਾਂ ਹੀ ਹੈ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਸੋਚ।
ਜੇ ਅਧਿਆਪਕ ਜਿਸ ਨੂੰ ਉਸ ਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਦੇ ਸ਼ਭ ਤੋਂ ਵਧੀਆ ਪਲ ਦੇਸ਼ ਦਾ ਭਵਿਖ ਨੂੰ ਬਨਾਉਣ ਵਿਚ ਲਗਾਉਣ ਬਦਲੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਣ ਸਤਕਾਰ ਦੇਣ ਦੀ ਬਜਾਏ ਉਸ ਨੂੰ ਇਕ ਸਰਟੀਫਕੇਟ ḥਨੈਸ਼ਨਲ ਅਵਾਰਡ ਜਾਂ ਸਟੇਟ ਅਵਾਰਡḧ ਤੇ ਕੁਝ ਰੁਪਏ ਜਾਂ ਸ਼ਾਲ ਦੇਣਾ ਹੀ ਹੈ ਜਿਸ ਤੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੁਨ ਪਸੀਨੇ ਦੀ ਕਮਾਈ ਦੇ ਲ¤ਖਾਂ ਕਰੋੜਾਂ ਰੁਪਏ ਖਰਚ ਕਰ ਦੇਦੀਆਂ ਹਨ,ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀ ਜਾਪਦਾ ਹੈ।ਉਹ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਸਿਖਿਆ ਵਿਭਾਗ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਹੀ ਉਹਨਾ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟਾਂ ਦੀ ਕਦਰ ਨਹੀ ਕਰਦੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਭੋਲੇ ਭਾਲੇ ਅਧਿਆਪਕ ਨੂੰ ਸਰਟੀਫਿਕੇਟ ਫੜਾ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਫਾਇਦਾ ਨਹੀ ਤੇ ਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਖੁਨ ਪਸੀਨੇ ਨਾਲ ਕਮਾਈ ਦੋਲਤ ਨੂੰ ਇਹਨਾਂ ਸਮਾਗਮਾਂ ਵਿਚ ਰੋੜਣ ਦਾ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੋਈ ਹ¤ਕ ਨਹੀ ਹੈ ।ਜੇ ਇਹ ਸਮਾਗਮ ਅਧਿਆਪਕ ਦੇ ਮਾਣ ਸਤਕਾਰ ਦੀ ਬਜਾਏ ਸਿਆਸੀ ਅਖਾੜੇ ਬਨ ਜਾਣ ਤਾਂ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਅਵਾਰਡ ਦੇਣ ਦਾ ਕੋਈ ਲਾਭ ਨਹੀ ।ਇਹ ਤਾਂ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੀ ਮੇਹਨਣ ਨਾਲ ਇਕ ਕੋਝਾ ਮਜ਼ਾਕ ਜਿਹਾ ਤਾਂ ਨਹੀ ਹੈ ।ਜੇ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਪ੍ਰਤੀ ਨਾ ਸੋਚਿਆ ਤਾਂ ੳਸਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀ ਜਦੋਂ ਸਾਇਦ ਅਧਿਆਪਕਾਂ ਵਿਚ ਇਸ ਦੀ ਕੋਈ ਅਹਿਮੀਯਤ ਹੀ ਨਾ ਰਹਿ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਸਰਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਇਸ ਦੀ ਜਵਾਬ-ਦੇਹੀ ਵਿਚ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਨਾ ਕਰਨਾ ਪਵੇ।ਇਸ ਲਈ ਸਮੇ ਰਹਿੰਦੇ ਇਸ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਕਰਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਵੀ।ਮੈਨੂੰ ਪਤਾ ਲ¤ਗਾ ਹੈ ਕਿ ਦੂਜੇ ਦੇਸ਼ਾ ਵਿਚ ਸਭ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮਾਣ ਸਤਿਕਾਰ ਤੇ ਸੈਲਰੀ ਅਧਿਆਪਕ ਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਉਸ ਦੀ ਹਰ ਮੁਸ਼ਕਿਲ ਦਾ ਸਰਕਾਰਾਂ ਧਿਆਨ ਰਖਦੀਆਂ ਹਨ ਪਰ ਬੜੇ ਅਫਸੋਸ ਦੀ ਗ¤ਲ ਹੈ ਕਿ ਸਾਡਾ ਅਧਿਆਪਕ ਆਪਣੇ ਹ¤ਕਾਂ ਨੂੰ ਲੈਣ ਲਈ ਸੜਕਾਂ ਅਤੇ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿਚ ਤੇ ਤੁਰਿਆ ਫਿਰਦਾ ਹੈ ।ਅਤੇ ਉਸ ਕੋਲੋ ਪੜ• ਕੇ ਨੋਕਰੀ ਲ¤ਗੇ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਅਧਿਕਾਰੀ ਤੇ ਕਰਮਚਾਰੀ ਉਸ ਤੇ ਲਾਠੀਆਂ ਬਰਸਾ ਰਹੇ ਹਨ ।ਇਸ ਵਿਚ ਸੁਧਾਰ ਕਦੋਂ ਹੋਵੇਗਾ ਇਹ ਤਾਂ ਸਮਾ ਹੀ ਦ¤ਸੇਗਾ।
ਜੇ ਸੁਧਾਰ ਨਾ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ ਤਾਂ ਉਹ ਦਿਨ ਦੂਰ ਨਹੀ ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਾਇਮਰੀ ਸਿਖਿਆ ਬਲਾਕ ਰਾਜਪੁਰਾ-1 ਦੇ ਦਫਤਰ ਵਾਂਗ ਕਰੌੜਾਂ ਰੁਪਏ ਦੇ ਘੌਟਾਲੇ ਆਮ ਹੋ ਜਾਣਗੇ ।
ਭਾਂਵੇ ਸਾਹਿਤ/ਕਲਾ ਦੀ ਹਰ ਵੰਨਗੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਮੁਕੰਮਲ ਅਤੇ ਅਸਰ ਅੰਦਾਜ਼ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਨਾਟਕ ਕਿਉਂਕਿ ਕਲਾ ਦੀਆਂ ਤਕਰੀਬਨ ਸਾਰੀਆਂ ਵਿਧਾਵਾਂ ਦਾ ਸੁਮੇਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਸ਼ਾਇਦ ਨਾਟਕ ਦਾ ਅਸਰ ਸਭ ਤੋਂ ਵਧੇਰੇ ਕੂਬਲਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਾਂਦਾ ਰਿਹਾ ਰਹੇਗਾ। ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ, ਕਵਿਤਾ ਲਿਖਕੇ ਛਪਵਾ ਕੇ ਲੇਖਕ ਸੁਰਖ਼ਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।ਲੇਖਕ ਪਾਠਕਾਂ/ਆਲੋਚਕਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਦੀ ਉਡੀਕ ਕਰਨਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਨਾਟਕ ਲਿਖਕੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦਾ ਕੰਮ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਾਟ-ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਦੀ ਭਾਲ, ਨਾਟ-ਮੰਡਲੀ ਦੀ ਖੋਜ। ਜੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਆਪ ਹੀ ਨਿਰਦੇਸ਼ਕ ਹੋਵੇ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਹੀ ਨਾਟ-ਮੰਡਲੀ ਹੋਵੇ। ਫੇਰ ਸ਼ੂਰੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਦੌਰ, ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆ ਦਾ, ਖਜਲ-ਖੁਆਰੀ ਦਾ।ਪਾਤਰਾਂ ਦੀ ਚੋਣ, ਰਿਹਰਲਸ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੰਚਣ ਲਈ ਥਾਂ ਦਾ ਇੰਤਜ਼ਾਮ, ਵਿੱਤੀ ਸਾਧਨਾਂ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ। ਕਿਉਂਕਿ ਨਾਟਕ ਦੀ ਸਹੀ ਨਿਰਖ-ਪਰਖ ਰੰਗਮੰਚ ਹੈ, ਦਰਸ਼ਕ ਹੈ। ਰੰਗਮੰਚ ਰੂਪੀ ਭੱਠੀ ‘ਚੋ ਗੁਜ਼ਰ ਕੇ ਹੀ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਕੁੰਦਨ ਸਿੱਧ ਕਰਨਾ ਹੈ।ਦਰਸ਼ਕਾਂ ਦੀ ਕਚਹਿਰੀ ਨੇ ਨਾਟਕ ਨੂੰ ਸਫਲ ਜਾਂ ਅਸਫਲ ਹੋਣ ਦਾ ਫਤਵਾ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਦਹਾਕਿਆਂ ਤੋਂ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਪਾਂਧੀ ਰਾਜਿੰਦਰ ਭਗੋਲ ਦੀ ਹੱਥਲੀ ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੇ ਪੱਚੀ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਸੋਲਾਂ ਨਾਟਕ ਰੰਗਮੰਚ ਦੀ ਕਸਵਟੀ ‘ਤੇ ਖਰੇ ਉੱਤਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜੋ ਆਪਣੇ ਆਪ ਵਿਚ ਇੱਕ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੀ ਇਕ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਕਹੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹਨ। ਅੱਧੀ ਸਦੀ ਤੋਂ ਪੰਜ ਸਾਲ ਘੱਟ ਲਗਾਤਾਰ 45 ਸਾਲ ਰੰਗਮੰਚ ਨਾਲ ਯਰਾਨਾ ਨਿਭਾਉਣਾ ਕੋਈ ਛੋਟੀ-ਮੋਟੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਟਕਾਂ ਦੀ ਚੇਟਕ ਭੋਗਲ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਇਪਟਾ ਦੇ ਸੁਹਿਰਦ ਅਤੇ ਸਿਰੜੀ ਕਾਰਕੁੰਨ ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਹੋਰਾਂ ਲਾਈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਤਾਂ ਕਲਾਕਾਰਾਂ ਨੇ ਰੰਗਮੰਚ ਨੂੰ ਵੱਡੇ ਅਤੇ ਛੋਟੇ ਪਰਦੇ ਆਉਣ ਦਾ ਜ਼ਰੀਆ ਬਣਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਭੋਗਲ ਦੀ ਕਲਮ ਨੇ ਨਾ ਸਿਰਫ਼ ਨਾਟਕ ਬਲਕਿ ਨਾਵਲ, ਕਹਾਣੀ ਅਤੇ ਕਵਿਤਾ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਦੇ ਪੀੜਤ, ਸ਼ੋਸ਼ਿਤ, ਬੇਵਸ, ਲਾਚਾਰ ਅਤੇ ਲਤਾੜੇ ਜਾ ਰਹੇ ਵਰਗ ਦੀ ਗੱਲ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪੁਖ਼ਤੱਗੀ ਅਤੇ ਦਲੇਰੀ ਨਾਲ ਕੀਤੀ। ਲੋਕਾਂ ਅਤੇ ਜੋਕਾ ਵਿਚਕਾਰ ਸਪਸ਼ਟ ਲੀਕ ਖਿੱਚੀ। ਮਹਿਲਾਂ ਅਤੇ ਝੁੱਗੀਆਂ ਦੇ ਹਿੱਤਾਂ ਦੀ ਨਿਸ਼ਾਨਦੇਹੀ ਕੀਤੀ।ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਨਾਟਕ ਦੇ ਮੱਹਤਵ ਨੂੰ ਕਦੇ ਵੀ ਘਟਾ ਨਹੀਂ ਸੀ ਦੇਖਿਆ ਗਿਆ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਆਪਾ-ਧਾਪੀ ਦੌਰ, ਖਾਊ-ਹੰਢਾਊ ਦੇ ਯੁੱਗ ਵਿਚ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਦੋਖੀ ਤਾਕਤਾਂ ਵੱਲੋਂ ਭਾਰਤੀ ਵਿਰਸੇ, ਭਾਸ਼ਾ ਅਤੇ ਸਭਿਆਚਾਰ ‘ਤੇ ਗਿਣੀ-ਮਿਥੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਨਾਲ ਹੋ ਰਹੇ ਹਮਲਿਆਂ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ ਨਾਟਕਾਂ ਅਤੇ ਨਾਟਕਰਮੀਆਂ ਦਾ ਨਾ ਕੇਵਲ ਮੱਹਤਵ ਸਗੋਂ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਹੋਰ ਵੀ ਵੱਧ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
ਵੈਸੇ ਤਾਂ ਰਾਜਿੰਦਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਹੱਥਲੀ ਕਿਤਾਬ ਵਿਚਲੇ ਸਾਰੇ ਨਾਟਕ ਹੀ ਵਿਸ਼ੇ ਪੱਖੋਂ ਵੰਨ-ਸੁਵੰਨੇ ਅਤੇ ਧਿਆਨ ਖਿੱਚਣ ਵਾਲੇ ਹਨ ਪਰ ਮੈਂਨੂੰ ਨੱਜੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਟਕ ਦੋ ਅਪਰਾਧੀ ਜੋ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ‘ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਹੈ ਨੇ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਕੀਤਾ। ਬੇਸ਼ਕ ਇਹ ਨਾਟਕ ਨਾ ਤਾਂ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਹੀ ਸ਼ੁਮਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਨਾ ਹੀ ਇਕਾਂਗੀਆਂ ਵਿਚ ਸ਼ਾਮਿਲ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਸ ਗਿਆਰਾਂ ਸਫਿਆਂ ਦੇ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਭੋਗਲ ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਤੀਰ ਬਿਲਕੁੱਲ ਨਿਸ਼ਾਨੇ ‘ਤੇ ਲੱਗਿਆ ਹੈ।ਦੋ ਅਪਰਾਧੀ ਨਾਟਕ ਇਸ ਗੱਲ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਘੁੰਮਦਾ ਹੈ ਕਿ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲੋਂ ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਅਸਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਲਮ ਦਾ ਅਸਰ ਵੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਫੱਟ ਵੀ ਗੰਭੀਰ ਹੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਗੁਨਾਹ ਮੁਆਫੀ ਯੋਗ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਫੱਟ ਕੁੱਝ ਸਮੇ ਬਾਅਦ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ ਪਰ ਕਲਮ ਦਾ ਨਾ ਤਾਂ ਫੱਟ ਹੀ ਭਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨਾ ਹੀ ਗੁਨਾਹ ਮੁਆਫੀ ਯੋਗ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਤਲਵਾਰ ਦਾ ਵਾਰ ਤਾਂ ਇਕ ਇਨਸਾਨ ਜਾਂ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦਾ ਨੁਕਸਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ ਪਰ ਗੁਨਾਹਗਾਰ ਕਲਮ ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਨੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਬਿਮਾਰ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੇ ਨਾਟਕ ਦੋ ਅਪਰਾਧੀ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਸਿੱਧ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ, ਦੋ ਪੈਰ ਘੱਟ ਤੁਰਨਾ ਪਰ ਤੁਰਨਾਂ ਮੜ੍ਹਕ ਦੇ ਨਾਲ।
ਆਪਣੇ ਸਤ ਪਾਤਰੀ ਲਘੂ ਨਾਟਕ ਵਾਰਸ ਵਿਚ ਨਾਟਕਕਾਰ ਨੇ ਭਾਰਤ ਵਿਚਲੇ ਮੁੱਖ ਚਾਰੋਂ ਫਿਰਕਿਆਂ ਦੀ ਚੌਧਰ ਦੀ ਬਾਤ ਪਾਈ ਹੈ।ਭਾਰਤ ‘ਤੇ ਦਾਵੇਦਾਰੀ ਹਾਸਿਲ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਾਰਸ ਬਣਨ ਲਈ ਕਿਵੇ ਤਰਲੋ-ਮੱਛੀ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ। ਅੱਗ ਵਿਚ ਜਲਦਾ ਸ਼ਹਿਰ ਰਾਹੀਂ ਸਾਮਜ ਦੇ ਘੜੰਮ ਚੌਧਰੀ ਕੁਦਰਤੀ ਅਤੇ ਗ਼ੈਰ ਕੁਦਰਤੀ ਕਹਿਰ ਦੀ ਅੱਗ ਨਾਲ ਝੁੱਲਸ ਰਹੇ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਰਾਹਿਤ ਦਵਾਉਣ ਦੀ ਥਾਂ ਆਪਣੇ ਸਿਆਸੀ ਫੁਲਕੇ ਲਾਹੁੰਣ ਦੀ ਹੋੜ ਵਿਚ ਹਨ।
ਰੰਗ ਬਰੰਗੇ ਭੇਖਾਂ ਵਾਲੇ ਅੱਗ ਬੁਝਾਵਣ ਆਏ,
ਅੱਗ ਬੁਝਾਵਣ ਦੀ ਥਾਂ ਉਹਨਾਂ ਲਾਂਬੂ ਹੋਰ ਲਗਾਏ।
ਆਖ਼ਰ ੳਹੀਓ ਲੋਕੀ ਉਠੇ ਜਿਹੜੇ ਸੜਦੇ ਅੱਠੇ ਪਹਿਰ,
ਇਹ ਹੈ ਅੱਗ ਵਿਚ ਜਲਦਾ ਸ਼ਹਿਰ।
ਨਾਟਕ ਦਾ ਕਾਵਿਕ ਅੰਤ ਜਿੱਥੇ ਨਾਟਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਗਹਿਰਾ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉੱਥੇ ਨਾਟਕਕਾਰ ਦੇ ਕਵੀ ਮੰਨ ਦੀ ਵੀ ਸੂਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਨਾਟਕਾਂ ਕਲਮ ਜਾਗ ਪਈ, ਬਗਾਵਤ, ਨਾਲੇ ਪੁੰਨ ਨਾਲੇ ਫਲੀਆਂ, ਕਬੂਤਰ ਖਾਨਾ ਆਦਿ ਵਿਚ ਕਾਵਿਤਾ ਦੀ ਖ਼ੂਬਸੂਰਤ ਅਤੇ ਢੁਕਵੀ ਵਰਤੋਂ ਕੀਤੀ ਹੈ। ਕਬੂਤਰਖਾਨਾ ਵਿਚ ਸੁੱਤੀਆਂ ਜ਼ਮੀਰਾਂ ਵਾਲੀ ਖ਼ਲਕਤ ਨੂੰ ਝੰਜੋੜ ਕੇ ਜਗਾਉਣ ਦਾ ਯਤਨ ਹੈ। ਮੰਡੀ ਨਾਟਕ ਵਿਚ ਪੈਸਾ ਫੈਂਕੋ ਤਮਾਸ਼ਾ ਦੇਖੋ ਵਾਲੀ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿਚ, ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਬਾਜ਼ਾਰ ਵਿਚ ਚੌਧਰ, ਸ਼ੌਹਰਤ, ਨੌਕਰੀ, ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ, ਇਨਸਾਨੀਅਤ ਸਭ ਵਿਕਦਾ ਹੈ। ਹਾਂ-ਪੱਖੀ ਨਾਟਕ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿਚ ਲੋਕ ਜਾਗੂਰਕ ਹੂੰਦੇ ਹਨ। ਨਕਲਾਂ ਨਾਟਕ ਰਾਹੀਂ ਆਧੁਨਿਕਤਾ ਦੀ ਆੜ ਹੇਠ ਮੱਨੁਖੀ ਕਦਰਾਂ-ਕੀਮਤਾਂ ਦਾ ਘਾਣ ਵਿਰਸੇ ਨੂੰ ਤਬਾਹ ਕਰਨਾ, ਬਿਜਲਈ ਪ੍ਰਚਾਰ ਸਾਧਨਾ ਰਾਹੀਂ ਸਥਾਪਤੀ ਵੱਲੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੀਆ ਨਸਲਾਂ ਨੂੰ ਮਨੋਰੋਗੀ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਲੋਕ ਕਲਾ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਨ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਦਾ ਪਰਦਾ ਫਾਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਕਾਲੇ ਦੌਰ ਦੇ ਦਿਲ-ਟੁੰਭਵੇਂ ਦੌਰ ਦਾ ਚਿੱਤਰਣ, ਘਰੇਲੂ ਨੌਕਾਂ-ਝੋਕਾਂ, ਨਿਆਂ-ਪ੍ਰਣਾਲੀ ‘ਤੇ ਵਿਅੰਗਮਈ ਕਟਾਖਸ਼, ਮਨੁੱਖੀ ਸਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਦੀਵਾਲੀਏਪਨ ਦਾ ਪ੍ਰਗਟਾਵਾ, ਕਲਮ ਦੀ ਤਾਕਤ, ਰੰਗਕਰਮੀਆਂ ਦੀਆਂ ਰੰਗਕਰਮ ਦੌਰਾਨ ਦਿੱਕਤਾਂ, ਧੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਵਿਚ ਵਿਤਕਰਾ, ਫਿਰਕੂ ਜਨੂੰਨ ਆਦਿ ਦੇ ਪ੍ਰਗਟਾਵੇ ਦਾ ਭੋਗਲ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਆਪਣੇ ਹਥਲੀ ਪੁਸਤਕ ਵਿਚਲੇ ਨਾਟਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਰੀਏ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਵਾਰਤਲਾਪ ਅਤੇ ਮੁਹਾਵਰਿਆਂ ਅਤੇ ਟੋਟਕਿਆਂ ਦੀ ਬਿਲਕੁੱਲ ਸਹੀ ਅਤੇ ਢੁੱਕਵੀਂ ਵਰਤੋ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਕੁੱਝ ਟੋਟਕੇ ਘੱਟੋ-ਘੱਟ ਮੇਰੇ ਲਈ ਨਵੇਂ ਹਨ। ਮਿਸਾਲ ਦੇ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਰ ਲਈ ਖੱਟੀਆਂ, ਚੱਲਾ ਲਈ ਹੱਟੀਆਂ ਅਤੇ ਸਿਰ ਮਿੱਠਿਆਂ ਚੋਲਾਂ ਵਰਗਾ ਕਰਨਾ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਭੋਗਲ ਦੇ ਜ਼ਿਆਦਾ ਨਾਟਕ ਬੇਸ਼ਕ 6 ਤੋਂ 15 ਸਫਿਆਂ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਹਨ ਪਰ ਅਸਰ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਜਿੰਨਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਪਰ ਜੇ ਹੋਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੇ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਤਾਂ ਸੋਨੇ ‘ਤੇ ਸੋਹਾਗੇ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੋਣੀ ਸੀ।ਪਾਤਰ ਚਿੱਤਰਣ, ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਨਾਟਕ ਵਿਚਲੀ ਸਮਸਿਆ ਨੂੰ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਉਘਾੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਸੀ। ਧਰਮੀ ਯੋਧੇ, ਵਿਰਸਾ, ਫਲੂਹਾ ਅਤੇ ਗਾਇਬੀ ਰਿਸ਼ਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਅਤੇ ਪੂਰੇ ਨਾਟਕਾਂ ਵਿਚ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਮੁਹਾਵਰੇ ਲਪੋਟ ਸੰਖ। ਸਵਾ ਸੌ ਪੈਸੇ ਠੀਕ। ਤੇਗ ਦੇਖੋ, ਤੇਗ ਦੀ ਧਾਰ ਦੇਖੋ। ਜਿਹੜੇ ਪਿੰਡ ਨੀ ਜਾਣਾ, ਉਹਦਾ ਰਾਹ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾਂ ਦੀ ਥਾਂ ਮੇਰੇ ਖਿਆਲ ਵਿਚ ਗਪੋੜ ਸੰਖ। ਸੋਲਾ ਆਨੇ ਠੀਕ। ਤੇਲ ਦੇਖੋ, ਤੇਲ ਦੀ ਧਾਰ ਦੇਖੋ। ਜਿਹੜੇ ਜਾਣਾ ਨੀ ਗਰਾਂ, ਉਹਦਾ ਕੀ ਲੈਣਾ ਨਾਂ। ਚਾਹੀਦੇ ਸਨ। ਮੌਲਿਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣੇ ਨਾਟਕੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਨਾਲੋ ਸੁਖਾਲੇ ਹਨ। ਮੌਲਿਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖਣ ਸਮੇਂ ਨਾਟਕਕਾਰ ਕੋਲ ਜੋ ਖੁੱਲ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਹ ਕਹਾਣੀ ਜਾਂ ਨਾਵਲ ਦੇ ਨਾਟਕੀ ਰੁਪਾਂਤਰਣ ਸਮੇਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਰੁਪਾਂਤਰਕਾਰ ਨੂੰ ਇਕ ਚੋਖਟੇ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਨਾਵਲ ਜਾਂ ਕਹਾਣੀ ਦੇ ਵਿਸ਼ੇ ਅਤੇ ਸੁਭਾਅ ਦੇ ਅਨੁਕੂਲ ਹੀ ਚੱਲਣਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਰਾਜਿੰਦਰ ਭੋਗਲ ਨੇ ਜਿੰਨੀ ਪੁਖ਼ਤਗੀ ਨਾਲ ਮੋਲਿਕ ਨਾਟਕ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਉਨੀ ਹੀ ਪ੍ਰਵੀਨਤਾ ਨਾਲ ਚੈਖਵ, ਪਿੰ੍ਰ. ਸੁਜਾਨ ਸਿੰਘ, ਹਰਨਾਮ ਸਿੰਘ ਨਰੂਲਾ ਅਤੇ ਜਸਵੰਤ ਸਿੰਘ ਰਾਹੀ ਵਰਗੇ ਚਰਚਿੱਤ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀਆ ਕਹਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਨਾਟਕੀ ਰੂਪ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
ਲੇਖਕ, ਨਾਟ-ਕਰਮੀ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਨ ਆਪਣੀ ਕਲਮ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਵਿਦਵਤਾ ਨਾਲ ਸਮਾਜ ਨੂੰ ਟੁੰਬਦੇ ਅਤੇ ਹਲੂੰਣਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਖ਼ੁੱਦ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਖਿੰਡਰੇ-ਪੁੰਡਰੇ । ਇਸ ਮੁਅਤੱਲਕ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰਾਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਸੂਖ਼ਮ ਪ੍ਰਵਿਰਤੀਆਂ ਦੇ ਸੰਵੇਦਨਸ਼ੀਲ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਅਵਾਮ ਨੂੰ ਤਾਂ ਜਾਗਣ ਦਾ ਹੋਕਰਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਪਰ ਆਪਣੇ ਭਾਈਚਾਰੇ ਨੂੰ ਲਾਮਬੰਦ ਕਰਨਾ ਸਾਡਾ ਕਾਰਜ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਕੰਮ ਤਾਂ ਜੱਥੇਬੰਦਕ ਤਬੀਅਤ ਵਾਲੇ ਮਿਤਰਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਹੈ। ਪਰ ਭੋਗਲ ਹੋਰਾਂ ਨੇ ਜਿੱਥੇ ਆਪਣੀ ਬੇਬਾਕ ਅਤੇ ਦਲੇਰ ਕਲਮ ਰਾਹੀਂ ਸਮਾਜ ਅਤੇ ਲੋਕਾਈ ਪ੍ਰਤੀ ਆਪਣੇ ਫ਼ਰਜ਼ ਤਨਦੇਹੀ ਅਤੇ ਸ਼ਿਦਤ ਨਾਲ ਨਿਭਾਇਆ। ਉੱਥੇ ਹੀ ਕਲਮਾਂ, ਕਲਾ ਅਤੇ ਬੁੱਧੀ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਧਿਕਾਰਾਂ ਅਤੇ ਫ਼ਰਜ਼ਾਂ ਲਈ ਇਕ-ਜੁੱਟ ਅਤੇ ਇਕ-ਮੁੱਠ ਕਰਨ ਦਾ ਬੀੜਾ ਵੀ ਲੇਖਕਾਂ ਦੀ ਸਿਰਮੌਰ ਸੰਸਥਾ ਕੇਂਦਰੀ ਪੰਜਾਬੀ ਲੇਖਕ ਸਭਾ ਅਤੇ ਨਾਟਕਰਮੀਆਂ ਦੀ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੰਸਥਾ ਇਪਟਾ ਦੀਆਂ ਮੁਹਰਲੀਆਂ ਸਫ਼ਾ ਵਿਚ ਰਹਿ ਕੇ ਚੱਕੀ ਰੱਖਿਆ। ਰਾਜਿੰਦਰ ਭੋਗਲ ਨੇ ਆਪਣੀ ਮੁਲਾਜ਼ਮਤ ਦੌਰਾਨ ਮੁਲਾਜ਼ਮ ਜੱਥੇਬੰਦੀਆਂ ਵਿਚ ਵੀ ਮੋਹਰੀ ਰੋਲ ਅਦਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਧੀ ਅਮਨਦੀਪ ਅਤੇ ਪੁੱਤ ਸੰਦੀਪ ਨੂੰ ਵੀ ਉਂਗਲ ਫੜਕੇ ਰੰਗਮੰਚ ਦੇ ਰਾਹ ਤੋਰਿਆ।ਰੰਗਕਰਮੀ ਧੀ ਅਮਨ ਨੇ ਨਾਟਕਰਮੀ ਬਾਪ ਦੀ ਦਿੱਖ ਪੱਖੋਂ ਵੀ ਦਿਲਕਸ਼ ਨਾਟ-ਪੁੱਸਤਕ ਮੇਰੇ ਨਾਟਕ ਅਤੇ ਇਕਾਂਗੀ ਦੀ ਸੰਪਾਦਨਾ ਵੀ ਕੀਤੀ।
ਪ੍ਰਸਤੁਤ ਕਰਤਾ : ਸੰਜੀਵਨ ਸਿੰਘ
94174-60656
ਜਸ਼ਨ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
ਜਸ਼ਨ ਖੁੱਸੀ ਵਿੱਚ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਖੁੱਸ਼ ਹੋਵੇ, ਜਸ਼ਨ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਸ਼ਨ ਨੱਚ ਟੱਪਕੇ, ਗੱਪਾਂ ਮਾਰ ਕੇ, ਖਾਂ ਪੀ ਕੇ ਮਨਾਇਆ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ, ਜੁਵਾਨ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਜਿਆਦਾ ਚੰਗ੍ਹੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰਲੇ ਦੇਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦੇ ਜਨਮ ਦਿਨ ਤੇ, ਵਰੇ ਗੰਢ ਤੇ, ਪੜ੍ਹਾਈ ਦੀ ਡਿਗਰੀ ਮਿਲਣ ਤੇ, ਬੱਚਾ ਹੋਣ ਤੇ, ਮੰਗਣਾ, ਵਿਆਹ, ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਬਹਾਨਾਂ ਹੋਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਇਕਠੇ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਵੱਡਾ ਦਿਖਾਉਣ ਦਾ ਮੱਸਾਂ ਮੌਕਾਂ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਹੋਟਲ ਜਾਂ ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਬਾਹਰ ਦਾ ਭੋਜਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਨੌਕਰੀ ਪੇਸ਼ਾਂ ਲੋਕ, ਜਸ਼ਨ ਤੇ ਖਰਚਾ ਕਰਕੇ ਦੋਂ-ਦੋਂ ਸਿ਼ਫਟਾਂ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਜਮੀਨਾਂ ਵਾਲੇ ਜਮੀਨਾਂ ਵੇਚੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦਿਨ ਦਾ ਨੱਚਣਾ, ਹੀ ਫਿਰ ਮੁੜ ਕੇ ਪੈਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਣ ਦਿੰਦਾ। ਜਸ਼ਨ ਵਿੱਚ ਨੱਚਣਾ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੇ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਨੱਚਣਾ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦਾ। ਸਿਆਣੀ ਉਮਰ ਦੇ ਲੋਕ ਬਹੁਤੇ ਇਹੋਂ ਜਿਹੀਆਂ ਪਾਰਟੀਆਂ ਤੋਂ ਅੱਕ ਵੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਹਰ ਥਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
ਨੌ-ਜੁਵਾਨ ਜਸ਼ਨ ਜਿਵੇ ਮੰਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਸੇ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਨ ਹੋਵੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਤੇ ਘੁੰਮਣ ਜਾਣ ਦਾ ਮਨ ਹੋਵੇ। ਸਾਰੇ ਦੋਸਤ ਵੰਡ ਕੇ ਪੈਸੇ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਸੱਚੀ ਦੀ ਅੰਦਰੋਂ ਖੁੱਸੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਤਿਆਰੀਆਂ ਵੀ ਬੜੇ ਉਤਸ਼ਾਹ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਕੈਮਪੀਗ ਤੇ ਝਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕਈ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਸ਼ੇ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਸ਼ੇ ਤਾਂ ਕਰਨਾਂ ਮਰਦਾ ਦਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ ਰੀਸ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਨੇ। ਨਸ਼ੇ ਵਿੱਚ ਹੋਏ ਨੂੰ ਸੰਭਾਂਲਣਾਂ ਵੀ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਲੜਾਂਈਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕੁਰਸੀਆਂ, ਟੇਬਲ, ਭਾਂਡੇ ਵੀ ਖਿਲਾਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਮੰਨੋਂ ਕੇ ਜਸ਼ਨ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾਂ ਹਗਾਮਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਆਪਣਾਂ ਹੀ ਡਰਾਮਾਂ ਦਿਖਾਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਵਿੱਚ ਪੈ ਕੇ ਲੱੜਦਿਆਂ ਨੂੰ ਹਟਾਵੋਂ। ਆਪ ਵੀ ਸੱਟਾ ਖਾਵੋਂ। ਘਰ ਤੱਕ ਛੱਡ ਕੇ ਵੀ ਆਵੋਂ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਜਸ਼ਨ ਘੱਟ ਤੇ ਜੇਬ ਕੱਟਾਈ ਜਿਆਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਅੱਗਲੇ ਨੇ 15 ਡਾਲਰ ਦਾ ਖਾਂਣਾਂ ਖਲਾਉਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਘਰ ਦੇ ਹੀ 10 ਬੰਦੇ ਪਾਰਟੀ ਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਹੋਣ ਫਿਰ ਫ਼ੈਇਦਾ ਹੈ। ਰੋਟੀਆਂ ਪਕਾਉਣ ਤੋਂ ਮੇਰੇ ਵਰਗੀ ਨੂੰ ਛੁੱਟੀ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਸਮਝੋਂ ਕਿ ਬਫ਼ੇ ਖਾਂ ਲਏ ਹਨ। ਕਾਡ ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਲਿਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕੈਸ਼ ਹੀ ਦਿਉ। 50, 100 ਤਾਂ ਲਿਫ਼ਫ਼ੇ ਵਿੱਚ ਪਾਉਣਾਂ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕੰਮ ਤੇ ਉਸੇ ਹੀ ਦਿਨ ਜਾਣਾਂ ਹੋਵੇ, ਕੰਮ ਤੋਂ ਛੁੱਟੀ ਵੀ ਕਰੋ। ਜਸ਼ਨ ਨਹੀਂ ਸੋਗ ਵੀ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੋ ਜਾਦੀ ਹੈ। ਨੇੜੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦਾਰੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਿਆਹ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਸੰਗਨ ਤੇ ਲਿਫ਼ਫੇ ਵਾਲੇ ਗੁਪਤ ਮਾਲ ਸਣੇ 500 ਡਾਲਰ ਦਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਜਹਾਜ਼ ਤੇ ਜਾਣਾਂ ਹੋਵੇ। ਚਾਰ ਜੀਆਂ ਦੀਆਂ ਟਿਕਟਾਂ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲਵੋ। ਜੇ ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਜਸ਼ਨ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਚਾਰ ਕੁ ਆ ਜਾਣ, ਬਾਕੀ ਦਿਨ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਰੋਟੀ ਖਾਂਣੀ ਪਵੇਗੀ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਉਥੇ ਭੁੱਖਿਆ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮਾਲਦਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਵੜਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਬਹੁਤੇ ਮੰਗਤੇ ਵੀ ਕੀ ਕਰਨੇ ਹਨ? ਉਹੀ ਆਪ ਬਥੇਰੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਦਿੱਤਾ ਹਜ਼ਮ ਕਰਨ ਲਈ। ਬਸ ਨਹੀਂ ਚੱਲਦਾ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਾਹਰ, ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਪੋਸਟ ਲਾ ਲੈਣ ਮੰਗਤਿਆਂ ਦਾ ਆਉਣਾਂ ਮਨ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਸਵੇਰ ਤੋਂ ਝੋਲੀਆਂ ਅੱਡ ਕੇ ਮੰਗੀ ਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਾਂ ਚੰਦਾ ਦੇਣ ਵਾਲਿਆਂ ਲਈ ਤਾਂ ਦਫਤਰ ਵਿੱਚ ਕੁਰਸੀਆਂ ਲੱਗੀਆਂ ਹਨ। ਖੁੱਲ ਕੇ ਦਾਨ ਦਿਉ। ਬੰਦਾ ਸ਼ਰਮ ਦਾ ਮਾਰਾ ਹੀ ਚੰਦਾ ਇੱਕਠਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਤੇ ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਾਲਿਆ ਤੋਂ ਜੇਬ ਕੱਟਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਲੋਕ ਦਿਖਾਵੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹਾਂ? ਆਪਣੀਆਂ ਜੇਬਾਂ ਆਪ ਕੱਟਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਜੇ ਜੇਬ ਖਾਲੀ ਹੋਵੇ, ਆਪਣੇ ਵੀ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਚੰਦਾਂ ਇੱਕਠਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਮੰਗਤੇ ਵੀ ਉਸੇ ਕੋਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੀ ਜੇਬ ਭਰੀ ਹੋਵੇ। ਚੰਦਾ ਮੰਗਣ ਦੇ ਬੜੇ ਢੰਗ ਹਨ। ਉਪਰ ਲਿੱਖ ਦਿੱਤੇ ਹਨ। ਤੁਸੀ ਸਾਵਧਾਨ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਕਿਥੇ ਚੰਦਾ ਦੇ ਸਕਦੇ ਹੋ? ਜੇਬ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ? ਲੋਕ ਦਿਖਾਂਵਾਂ ਕਿੰਨ੍ਹਾਂ ਕੁ ਚਿਰ ਕਰਾਂਗੇ?
ਦਾਲ ਰੋਟੀ ਘਰ ਦੀ। ਜੇਬ ਵਾਧੂ ਖ਼ਰਚਾ ਨਹੀਂ ਝੱਲਦੀ। ਨੌਕਰੀ ਅੱਜ ਕੱਲ ਨਹੀਂ ਲੱਭਦੀ। ਬਾਪੂ ਦੀ ਜ਼ਮੀਨ ਬੈਅ ਧਰਤੀ। ਦੋ ਮੰਜ਼ਲੀ ਕੋਠੀ ਪਾਤੀ। ਜਸ਼ਨ ਦੀ ਤਿਆਰੀ ਕਰਤੀ। ਹਾਲ ਵਿੱਚ ਪਾਰਟੀ ਕਰਤੀ। ਬੱਲੇ ਬੱਲੇ ਲੋਕਾਂ ਤੋਂ ਕੱਟਤੀ। ਬੈਂਕ ਦੀ ਕਾਪੀ ਖਾਲੀ ਕਰਤੀ। ਸਤਵਿੰਦਰ ਵਾਰ ਵਾਰ 000 ਨੂੰ ਤੱਕਦੀ।
ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਏ
- ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ) -
ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੀਏ। ਭੁੱਲਾਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹੀ ਗਲ਼ਤੀ ਨਾਲ ਹਨ। ਜਿਹੜੀ ਭੁੱਲਾਂ ਅਸੀਂ ਆਪ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਆਪ ਨੂੰ ਨਾਂ ਤਾਂ ਦਿਸਦੀਆਂ ਹਨ। ਨਾਂ ਹੀ ਆਪਣਾਂ ਕੀਤਾ ਗੱਲ਼ਤ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਕੋਈ ਖ਼ਾਸ ਸੱਚਾ ਦੋਸਤ ਹੀ, ਦੱਸ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਉਣਈਆਂ ਹਨ। ਕੀ ਗਲ਼ਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਗਲ਼ਤੀ ਨੂੰ ਚੀਤਾਰਨਾਂ ਜਰੂਰ ਚਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਾਈਏ। ਇਹ ਗੱਲ਼ਤੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਅੱਗੇ ਵਾਸਤੇ ਸੁਧਾਂਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾਂ ਜਰੂਰ ਦੇਈਏ। ਮੁਆਫ਼ ਵੀ ਰੱਬ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਿਆਲੂ ਹੈ। ਉਸ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਮੰਨਿਆਂ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਦਿਆਲੂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨ ਦੇਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋਂ ਕੱਟੜਤਾਂ, ਇਰਖਾਂ ਜਿਆਦਾ ਚਾਪਲੂਸੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਤੋਂ ਅਸੀਂ ਪਿਛੇ ਹੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਕਈ ਵਾਰ ਆਪਣੀ ਗਲ਼ਤੀ ਤੋਂ ਹੀ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਭੁੱਲਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ ਹੋਣਾ। ਮਜ਼ਬੂਰੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀ ਹੀ। ਕਈ ਵਾਰ ਪਤਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਠੀਕ ਨਹੀਂ, ਫਿਰ ਵੀ ਅਚਾਨਕ ਕੰਮ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਕਈ ਜਾਣ ਬੁੱਝ ਕੇ ਭੁੱਲਾਂ ਨਹੀਂ, ਗੇਮ ਖੇਡਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੂਹਰਲਾਂ ਬੰਦਾ ਮਾਂਹਾਂ ਮੂਰਖ ਹੈ। ਕੋਈ ਸੋਝੀ ਨਹੀਂ। ਉਲੂ ਬਣਾਈ ਚੱਲੋਂ। ਮੂਰਖ ਦੁਨੀਆਂ ਤੇ ਕੋਈ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਐਸੇ ਲੋਕ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਵੱਧ ਧੋਖਾਂ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਬੰਦੇ ਦਾ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਵਿਗੜਦਾ। ਆਪਣਾਂ ਸਮਾਂ ਜਾਇਆ ਹੋ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਕਈ ਤਾਂ ਆਪਣਾਂ ਥਾਂ ਟਿਕਾਣਾਂ, ਇਥੋਂ ਤੱਕ ਕੇ ਆਪਣੀ ਸਹੀਂ ਪਹਿਚਾਣ ਵੀ ਨਹੀਂ ਦੱਸਦੇ। ਵੱਧ ਤੋਂ ਵੱਧ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਦੋ ਸਾਲ ਦਾ ਬੱਚਾ ਵੀ ਜਾਣਦਾ ਹੈ। ਕਿਹੜੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ, ਮੈਨੂੰ ਜਿਆਦਾ ਫੈਇਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਸਿੱਖਦੇ ਹਾਂ। ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਕਰਕੇ ਵਿਆਹ ਕਰਾਇਆ। ਮੈਨੂੰ ਲੱਗਾ ਮੈਨੂੰ ਸਾਰਾਂ ਕੁੱਝ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਪਤਾ ਲੱਗਾ ਅਜੇ ਤਾਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਹੈ। ਅਜੇ ਤਾਂ ਸਿੱਖਣਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਦਿਨ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ ਨੇ, ਪਤਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਮਾਂਪੇ, ਸਹੁਰੇ, ਭੈਣ ਭਰਾਂ, ਪਤੀ ਦੋਸਤ ਸਾਰੇ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਦਿਲਦਾਰ ਹਨ। ਜੋਂ ਹਰ ਵਾਰ ਹਰ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਮੁਆਂਫ਼ੀ ਨਾਂ ਹੁੰਦੀ। ਜੀਣਾ ਦੂਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ। ਹਰ ਕੋਈ ਫ਼ਾਂਸੀ ਦਾ ਫੱਦਾ ਚੁੱਕੀ ਫਿਰਦਾ।
ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਭੁੱਲਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਮੁਆਂਫ਼ ਕਰਨਾਂ ਨਹੀਂ ਚਹੁੰਦੇ। ਆਪਣੀ ਭੁੱਲ ਨੂੰ ਜਾਹਰ ਨਹੀਂ ਹੋਣ ਦੇਣਾਂ ਚਹੁੰਦੇ। ਹਰ ਰੋਜ਼ ਬਹੁਤ ਗ਼ਲਤੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੀਭ ਤੋਂ ਕੀ ਬੋਲਿਆ ਜਾਣਾਂ ਹੈ, ਪਤਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਜਿਹੜੇ ਕਹਿੰਦੇ ਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਸੋਚੋਂ, ਫਿਰ ਬੋਲੋਂ। ਇਹ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਅਸੀਂ ਮਹਿਫ਼ਲ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਉਦੋਂ ਸੋਚਣ ਦਾ ਕਿਥੇ ਸਮਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ? ਮਹੋਲ ਮਗਿਆ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੁਆਬ ਸੁਆਲ ਚਲਦੇ ਹਨ। ਹਾਂ ਜਾਂ ਨਾਂ ਕਹਿਣਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਸ਼ਬਦ ਹੀ ਅਸੀਂ ਜੋਂ ਲਿੱਖਦੇ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਵਰਤ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਕੱਲਿਆਂ ਦੀ ਪੰਜਾਬੀ ਬੋਲੀ, ਸਾਡੀ ਇਹ ਜਾਇਦਾਦ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਮੂਹਰੇ ਪਿਛੇ ਕਰਕੇ ਲਿਖੇ ਬੋਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਤੋਂ ਦੁਨੀਆਂ ਬੱਣੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਵਿੱਚ ਕਹਾਣੀ ਕਾਵਿਤਾਂਵਾਂ ਲਿਖੀਆਂ ਗਾਈਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੂ ਬਹੂ ਉਹੀ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੈਂ ਬਾਰਵੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਕਹਾਣੀ ਲਿੱਖੀ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਤੇ ਇਕ ਹੋਰ ਕੁੜੀ ਦੀ ਕਹਾਣੀ ਬਿਲਕੁਲ ਮਿਲਦੀ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਦੋਂਨਾਂ ਨੇ ਇਕੋਂ ਘਟਨਾਂ ਦੇਖੀ ਸੀ। ਜਿਸ ਸੁਰਲੇਖ ਤੇ ਮੈਂ ਅੱਜ ਲਿਖ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਇਸ ਤੇ ਹੋਰ ਵੀ ਲੋਕ ਪੰਜਾਬੀ ਤੇ ਹਰ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿੱਖ ਚੁੱਕੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਇੱਕ ਵਾਰ ਕੋਈ ਵੀ ਰਚਨਾਂ ਛੱਪ ਕੇ ਜੰਨਤਾਂ ਦਿਆਂ ਹੱਥਾਂ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਬੱਣ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਪਿਆਰੇ ਪਾਠਕ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੇਪਰਾਂ ਤੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਰਚਨਾਂਵਾਂ ਦੀਆਂ ਕਾਪੀਆਂ ਕਰਾ ਕੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕੱਟ ਕੇ ਇੱਕ ਫਾਇਲ ਬੱਣਾਈ ਹੈ। ਕਈ ਤਾਂ ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮੇਲ ਵਿੱਚ ਕੱਟ ਕੇ, ਕਾਪੀ ਕਰ ਕੇ ਭੇਜਦੇ ਹਨ। ਮੈਂ ਸਾਧਾਂ ਤੇ ਲਿੱਖਦੀ ਕਰਕੇ, ਪੇਪਰਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੇਰੀਆਂ ਰਚਨਾਵਾਂ ਕੱਟ ਕੱਟ ਕੇ, ਇੱਕ ਕਿਤਾਬ ਸਾਡੇ ਲੋਕਲ ਜਾਣੀ ਪਛਾਣੀ ਹਸਤੀ, ਪ੍ਰਧਾਂਨ ਜੀ ਬੱਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਿਉਂਕਿ ਸਾਨੂੰ ਆਪਣੀ ਹੱਡ ਬੀਤੀ ਕਹਾਣੀ ਮੂਵੀ ਜਿਆਦਾ ਪਸੰਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਗੱਲ, ਆਪਣੀ ਚੀਜ਼ ਸਭ ਨੂੰ ਪਿਆਰੀ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਸਭ ਨੂੰ ਖੁੱਲੀ ਛੁੱਟੀ ਹੈ। ਪਿਆਰਿਓ ਚਾਹੇ ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਵਸਾ ਲਵੋ। ਜਾਂ ਰਚਵਾਵਾਂ ਨੂੰ ਸਿਰਾਣੇ ਥੱਲੇ ਰੱਖੋ। ਤੁਹਾਡੇ ਲਈ ਹੀ ਇਹ ਚਿੱਠੀਆਂ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਬੈਠ ਕੇ ਲਿੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਇਹ ਸਭ ਪਾਠਕਾਂ ਦੀਆਂ ਆਪਣੀਆਂ ਹਨ।
ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੇ ਗਏ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਵਿਚੋਂ ਅਸੀਂ ਤੇ ਹੋਰ ਧਰਮਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਪੜ੍ਹ ਕੇ ਸ਼ਬਦ ਵਰਤ ਰਹੇ ਹਾਂ। ਆਮ ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਬੋਲੀ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ। ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਸਾਰੇ ਜੱਗਤ ਦੇ ਸਾਂਝੇ ਮਾਹਾਰਾਜ ਗੁਰੂ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਵੀ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਉਤਾਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਤੇ ਲਾਗੂ ਕਰ ਸਕਦੇ। ਆਪਣੀ ਲਿਖਣੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਕੋਈ ਬੰਦਸ਼ ਨਹੀ ਲਾਈ। ਕੋਈ ਰੋਕ ਨਹੀਂ ਲਾਈ। ਇੱਕ ਸਾਡੇ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਚਾਰ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਲੋਕਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਆਏ, ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ, ਸਾਰੇ ਕਥਾਂ ਵਾਚਕਾਂ ਤੋਂ ਮੈਂ ਪੁੱਛਿਆਂ,” ਕੰਮਪਿਊਟਰ ਵਿਚੋਂ ਮਾਹਾਰਾਜ ਦੇਂ ਸ਼ਬਦ ਕਿਵੇ ਲੱਭਦੇ ਹਨ? ਬਈ ਕਿਹੜੇ ਪੇਜ਼ ਉਤੇ ਹਨ? ” ਸਾਰਿਆਂ ਦਾ ਇਕੋਂ ਬਹਾਨਾਂ ਸੀ। ਇਹ ਤਾਂ ਬੜਾਂ ਲੰਬਾਂ ਚੌੜਾ ਕੰਮ ਹੈ। ਜੇ ਕਿਤੇ ਇੱਕਠੇ ਬੈਠੀਏ, ਤਾਂ ਦੱਸ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਘਰੇ ਸੱਦੋਂ, ਪ੍ਰਸ਼ਾਂਦਾ, ਚਾਹ, ਪਾਣੀ ਪਿਲਾਓ। ” ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਆਪਣੀ ਰੋਟੀ ਬਣਾਉਣ ਦਾ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਸਾਧਾਂ ਨੂੰ ਕਿਹੜਾਂ? ਮੈਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸ਼ਬਦ ਯਾਦ ਹਨ। ਪਤਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪੰਨੇ ਦੇ ਕਿਧਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹਨ। ਪੇਜ਼ ਦਾ ਚੇਤਾ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦਾ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਲੇਖਾ ਵਿੱਚ ਬਾਣੀ ਲਿਖਦੀ ਹਾਂ। ਬਹੁਤ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਸੀ। ਲਿਖਣਾਂ ਚਹੁੰਦੇ ਹੋਏ ਵੀ, ਮੈਂ ਲਿਖ ਨਹੀਂ ਸਕਦੀ ਸੀ। ਅੱਜ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਲਿਖਿਆਂ। ਨਾਉ ਫਕੀਰੈ ਪਾਤਿਸਾਹੁ ਮੂਰਖ ਪੰਡਿਤੁ ਨਾਉ।। ਅੰਧੇ ਕਾ ਨਾਉ ਪਾਰਖੂ ਏਵੈ ਕਰੇ ਗੁਆਉ।। ਤਾਂ ਹਰਦੀਪ ਸਿੰਘ ਮਾਨ ਨੇ ਸ਼ਬਦ ਅਰਥ ਕਰਕੇ ਲਾ ਦਿੱਤੇ। ਮੈ ਧੰਨਵਾਦ ਕੀਤਾ ਤਾਂ, ਹਰਦੀਪ ਵੀਰ ਨੇ ਦੱਸਿਆ, ਇਹ ਤਾਂ ਮੈਂ ਗੂਗਲ ਤੋਂ ਦੇਖੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਸ਼ਬਦ ਪੰਜਾਬੀ, ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਲਿਖ ਕੇ ਉਥੇ ਗੂਗਲ ਤੇ ਸਰਚ ਕਰੀਏ ਤਾਂ ਪੰਨਾਂ ਨੰਬਰ ਵੀ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
ੱ।ਗੁਰੁਗਰਅਨਟਹਦਅਰਪਅਨ।ਚੋਮ
ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਦਰਪਨ ਤੇ ਜਾ ਕੇ ਲੱਭ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਨਾਲੋਂ ਆਮ ਬੰਦੇ ਨੇ ਮੇਰੀ ਸਹਾਇਤਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਤਾਂਹੀ ਮਾਹਾਰਾਜ ਨੇ ਇਹ ਉਪਰ ਵਾਲੀਆਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਲਿੱਖੀਆਂ ਹਨ। ਗਿਆਨੀਆਂ ਕਥਾਂ ਵਾਚਕਾਂ ਕੋਲ ਉਹੀ 10 ਕੁ ਦਿਨਾਂ ਦਾ ਰੱਟਿਆ ਰਟਾਇਆ ਮੱਸਾਲਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਬਹੁਤਾ ਕੁੱਝ ਪਤਾ ਨਹੀ ਹੁੰਦਾ।
ਕਿਸੇ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੇ ਕੋਈ ਭਾਸ਼ਾਂ ਨਹੀਂ ਬੱਣਾਈ। ਇਹ ਭਾਂਸ਼ਵਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਸਾਂਝੀਆਂ ਹਨ। ਕੋਈ ਕਾਵਿਤਾਂ ਅਸੀਂ ਕਿਤੇ ਪੜ੍ਹਦੇ ਹਾਂ। ਉਹੀ ਸਾਰਾਂ ਕੁੱਝ ਆਪਣਾਂ ਲਿੱਖਣ ਨੂੰ ਜੀਅ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਲਿਖਣ ਬੋਲਣ ਵਿੱਚ ਹੇਰ ਫੇਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਸ਼ਬਦ ਪਹਿਲਾਂ ਪੜ੍ਹੇ ਲਿਖੇ ਹਨ। ਤਾਂਹੀ ਸਾਨੂੰ ਲਿਖਣ ਬੋਲਣ ਦੀ ਸੋਜੀ ਆਈ ਹੈ। ਜੇ ਅਸੀਂ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹੀਏ। ਮਾਂ-ਪਿਊ ਤਾਂ ਮੈਂ ਹੀ ਕਹਿੰਦਾ ਸੀ। ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚੋਂ ਨਹੀਂ ਬੋਲ ਸਕਦੇ। ਇਹ ਮੈਂ ਹੀ ਕਹਿ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ਦੁਨੀਆਂ ਤੋਂ ਅਸੀ ਕੁੱਝ ਵਾਂਝੇ ਨਹੀਂ ਰੱਖ ਸਕਦੇ। ਸਭ ਦਾ ਸਾਝਾਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਡੇ ਸ਼ਹਿਰ ਹੀ ਮੀਡੀਆਂ ਵੱਲੋਂ ਕਰਾਏ ਗਏ ਸਲਾਨਾਂ ਪ੍ਰੋਗ੍ਰਾਮ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਹਠੂਰ ਨੂੰ ਮੈਂ ਰੂਹ ਬਰੂ ਮਿਲੀ ਸੀ। ਪੱਗ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਸਿਧਾ ਸਾਧਾਂ ਪੇਂਡੂ ਨੋਜੁਵਾਨ ਦੇਖ ਕੇ ਮਨ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਖੁੱਸ਼ੀ ਹੋਈ। ਲੱਗਦਾ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਇਹ ਇਹੇ ਕੁੱਝ ਲਿੱਖ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਇਹ ਤਾਂ ਰੱਬ ਤੇ ਦਿਮਾਗ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਹਠੂਰ ਦਾ ਲਿਖਿਆਂ ਗਾਣਾਂ ਕਮਲ ਹੀਰ ਨੇ ਖੂਬ ਗਾਇਆ ਹੈ।’ ਬੈਠ ਕੇ ਤ੍ਰਿਜਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸੋਹਣੀਏ, ਕੱਢੇ ਜਦੋਂ ਚਾਦਰ ਤੇ ਫੁੱਲ ਤੂੰ।” ਕੀਨੂ ਯਾਦ ਕਰ ਕਰ ਹੱਸਦੀ, ਚੂੰਨੀ ਚ ਲੁੱਕਾ ਕੇ ਸੂਹੇ ਬੁੱਲ ਤੂੰ। ਟੈਲੀਵੀਜਨ ਤੇ ਮੰਗਲ ਹਠੂਰ ਦੀ ਮੁਲਾਕਾਤ ਆ ਰਹੀ ਸੀ। ਹੋਸਟ ਨੇ ਉਸ ਨੁੂੰ ਪੁੱਛਿਆਂ ਇਹ ਗਾਣਾਂ ਤਾਂ ਹਰ ਇੱਕ ਦੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ। ਹਰ ਕਾਰ, ਘਰ, ਪਾਰਟੀਆਂ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੱਗਦਾ ਹੈ, ਮਹਿਬੂਬ ਨੂੰ ਕਹੀ, ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਮੰਗਲ ਹਠੂਰ ਦਾ ਜੁਆਬ ਸੀ,” ਮੈਨੂੰ ਬੜੀ ਖੁੱਸ਼ੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਜੇ ਮੇਰੇ ਲਿੱਖੇ ਗੀਤ ਲੋਕ ਗੱਥਾਂਵਾਂ ਬੱਣ ਜਾਣ। ਲੋਕ ਮਹਿਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪ ਗਾਉਣ। ਤਾਂਹੀ ਮੈ ਇੱਕ ਕਾਮਯਾਬ ਲੋਕ ਪ੍ਰਿਆ ਲਿੱਖਾਰੀ ਬੱਣ ਸਕਦਾ ਹਾਂ। ” ਪਹਿਲਾਂ ਵੀ ਲੇਖਕਾਂ ਰਾਹੀ, ਇਹ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਲਿਖਿਆਂ ਜਾਂ ਚੁੱਕਾ ਹੈ। ਦੁਨੀਆਂ ਭੁੱਲ ਛੇਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਦਿਮਾਗ ਵਿਚੋਂ ਨਿਕਲ ਜਾਣਾਂ ਕੁੱਦਰਤੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾ ਜੇ ਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੋਵੇ। ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਯਾਦ ਹੀ ਰਹੀ ਜਾਵੇ। ਬੰਦਾ ਪਾਗਲ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਲਈ ਯਾਦ ਮਿੱਟਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਉਸੇ ਚੀਜ਼ ਨੂੰ ਦੁਬਾਰਾ ਦੇਖੀਏ ਤਾ ਯਾਦ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਾਨੂੰ ਕਿਸੇ ਦੀ ਭੁੱਲ, ਗਲ਼ਤੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਨਹੀਂ ਰੱਖਣਾਂ ਚਾਹੀਦਾ। ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਪੈ ਜਾਵੇ ਕੱਢ ਕੇ ਸਿੱਟ ਦੇਈਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਅੱਖ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਖੀਏ। ਰੱੜਕਦਾ ਤੇ ਦੁੱਖ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਬਨਾਉਣ ਨਾਲ ਆਪਣਾਂ ਵੱਧ ਨੁਕਸਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦਿਲ ਦਾ ਦੋਰਾਂ ਵੱਧਦਾ ਘੱਟਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਭੁੱਲਾਂ ਕੇ, ਦਿਮਾਗ ਤੋਂ ਲਾਹੁਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਮੁਆਫ਼ ਵੀ ਹਰ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਕਰ ਸਕਦਾ। ਗਾਲ਼ ਦਾ ਜੁਆਬ ਗਾਲ਼ ਵਿੱਚ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਥੱਪੜਦਾ ਥੱਪੜ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਘਿਸਲ ਵੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਉਹੀ ਕਾਮਯਾਬ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਕਾਮਯਾਬ ਬੰਦਾ ਫਾਲਤੂ ਏਧਰ ਉਧਰ ਦੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਸਮਾਂ ਬਰਵਾਦ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਆਓ ਆਪਾਂ ਵੀ ਸਮੇਂ ਨੂੰ ਯੋਗ ਪਾਸੇ ਲਈਏ। ਸਮਾਂ ਬਹੁਤ ਕੀਮਤੀ ਹੈ। ਨੰਘ ਗਿਆ ਸਮਾਂ ਵਾਪਸ ਨਹੀਂ ਆਉਣਾਂ। ਫਾਲਤੂ ਦੇ ਝਮੇਲਿਆ ਨਾਲ ਆਪਣਾਂ ਤੇ ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਸਮਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਨਾਂ ਕਰੀਏ। ਸਾਰੇ ਸਮਾਂ ਕਿਸੇ ਚੰਗ੍ਹੇ ਪਾਸੇ ਲਈਏ।
ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਰ ਮਰਦਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ।
ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ) -
ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਰ ਮਰਦਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਕੀ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤ ਨੂੰ, ਕਿਸੇ ਗੈਰ ਮਰਦ ਦੀ ਦੋਸਤ ਬੱਣਨ ਲਈ ਕੋਈ ਇਤਰਾਜ਼ ਤਾ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕੀ ਆਮ ਜੰਨਤਾਂ ਸੱਹਮਣੇ ਇਹ ਗੈਰ ਮਰਦਾ ਨਾਲ ਹੱਸੀ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ? ਆਪ ਤਾਂ ਹਰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਚਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਹਰ ਖੁੱਲ ਚਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲ਼ਾਂ ਮਾਰੀ ਜਾਈਏ। ਹਾਸਾ ਮਜ਼ਾਕ ਕਰੀ ਜਈਏ। ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਦੋਸਤੀ ਕਰੀਏ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਈ-ਮੇਲ, ਤੇ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਦਾ ਵੀ ਕੰਮ ਜ਼ੋਰਾਂ ਤੇ ਹੈ। ਮੈਂ ਦੇਖਿਆ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਦੇ ਸਨੁਹੇ ੧% ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਮਰਦ ਹਨ। ਇਹ ਤਾਂ ਉਹੀ ਗੱਲ ਹੋਈ ਜਿਵੇਂ ਮੋੜਾਂ ਤੇ ਪੁਲੀਆਂ ਤੇ ਮਰਦ ਹੀ ਬੈਠਦੇ ਸਨ। ਔਰਤ ਕੋਈ ਵੀ ਮੁਸ਼ਟੰਡਿਆਂ ਵਾਲੀ ਹਰਕਤ ਨਹੀ ਕਰਦੀ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਲੋਕੋ ਕੇ ਹੀ ਰੱਖਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਕਹਿੰਦੇ ਮੱਕੀ ਦੇ ਟੁੱਕ ਤੇ ਜਿਵੇਂ ਕਾਂ ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਸਾਡੀ ਆਪਣੀ ਘਰ ਦੀ ਔਰਤ ਮਾਂ, ਪਤਨੀ, ਭੈਣ, ਧੀ ਹੋਰ ਗੈਰ ਮਰਦਾ ਨਾਲ ਤਾਲ ਮੇਲ ਬੱਣਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ? ਕੀ ਮਰਦ ਹੀ ਦੂਜੇ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਬੇਝਿਜਕ ਨਾਲ ਵੀ ਗੁਲਸ਼ਨੇ ਉਡਾਉਦਾ ਰਹੇ? ਕੀ ਔਰਤ ਨੂੰ ਕੋਈ ਬੇਗਾਨਾਂ ਮਰਦ ਕਿਸੇ ਨੀਜ਼ੀ ਕੰਮ ਘਰ ਮਿਲਣ ਆ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਲਈ ਮਜ਼ਾਕ ਬੱਣ ਕੇ ਰਹਿ ਗਈ ਹੈ। ਇੱਕ ਚੁੱਟਕਲੇ ਵਾਂਗ ਸੱਮਝਦੇ ਹਨ। ਮਰਦ ਆਪ ਨੂੰ ਸੱਮਝਦੇ, ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕੀ ਹਨ? ਔਰਤ ਦਾ ਜੀਣਾ ਇਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੁਬਰ ਕਿਤਾ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਔਰਤ ਘਰ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿੱਕਲੇ ਤਾਂ ਭਰਿੰਡਾਂ ਵਾਂਗ ਦੁਆਲੇ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹਰ ਕੋਈ ਰਾਝਾਂ ਬੱਣਨ ਦੇ ਚੱਕਰ ਵਿਚ ਹੈ। ਡਰਦੇ ਮਾਪੇ ਧੀਆਂ ਜੰਮਣੋ ਹੱਟ ਗਏ। ਇਹ ਔਰਤ ਤੇ ਬਾਂਜ਼ ਵਾਂਗ ਝੱਪਟ ਮਾਰਨ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਸਕੂਲਾ, ਕਾਲਜਾਂ, ਕੰਮਾਂ ਤੇ, ਜਾਂ ਹੋਰ ਕਿਸੇ ਵੀ ਸੰਸਥਾਂ ਵਿੱਚ ਦੇਖ ਲਈਏ। ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾ ਤੋਂ ਜੱਕਦੀਆਂ ਰਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੱਹਮਣੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ। ਆਪਣੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਕਹਿ ਸਕਦੀਆਂ। ਕਿਉਂਕਿ ਮਰਦਾ ਦੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਹੀ ਐਸੀਆਂ ਹਨ। ਪ੍ਰਸੰਸਾਂ ਹੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅੱਲਕਤ ਆਉਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਔਰਤ ਉਲਜਣਾਂ ਹੀ ਨਹੀਂ ਚਹੁੰਦੀ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਾਂਪੇ ਪਤੀ ਘਰੋਂ ਹੀ ਨਹੀ ਨਿੱਕਲਣ ਦਿੰਦੇ। ਉਹ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਬਾਹਰ ਔਰਤ ਸੁਰੱਖਿਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਗੱਲ ਵੀ ਠੀਕ ਹੈ। ਬੇਗਾਨੀ ਧੀ-ਭੈਣ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਚੌਕਲੇਟ ਵਾਂਗ ਸੱਮਝਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਹੀ ਵਿਰਲਾਂ ਹੋਵੇਗਾ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਅਗਰ ਔਰਤ ਆਪਣਿਆਂ ਨਾਲ ਦੋ ਹੱਥ ਕਰਕੇ, ਜੰਨਤਾਂ ਦੇ ਸਮੁੰਦਰ ਵਿਚ ਉਤਰ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਨੂੰ ਮਾੜੀ ਅੱਖ ਨਾਲ ਮਰਦ ਹੀ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਰਦ ਵਗਲਾਉਣ ਦੀ ਪੂਰੀ ਵਾਹ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਹੱਥ ਧੋ ਕੇ ਪਿਛੇ ਪੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਫ਼ ਮਰਦ ਤਾਂ ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾਂ ਕਰਨ ਤੋਂ ਵੀ ਸ਼ਰਮਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਕਿੱਤਾਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਵਗਲਾਉਣ ਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਕੋਈ ਦਾਅ-ਪੇਚ ਆਉਲਾਂ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਦਿੰਦੇ। ਪੂਰੀ ਝੋਰ ਲਾ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਦੀ ਪ੍ਰਸੰਸਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗੋਡੇ ਟੇਕਨ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਾਰਾਜ ਵਿੱਚ ਲਿਖਿਆ ਹੈ।
ਅਪਰਾਧੀ ਦੂਣਾ ਨਿਵੈ ਜੋ ਹੰਤਾ ਮਿਰਗਾਹਿ ॥ ਸੀਸਿ ਨਿਵਾਇਐ ਕਿਆ ਥੀਐ ਜਾ ਰਿਦੈ ਕੁਸੁਧੇ ਜਾਹਿ ॥1॥ਸਭੁ ਕੋ ਨਿਵੈ ਆਪ ਕਉ ਪਰ ਕਉ ਨਿਵੈ ਨ ਕੋਇ ॥ ਧਰਿ ਤਾਰਾਜੂ ਤੋਲੀਐ ਨਿਵੈ ਸੁ ਗਉਰਾ ਹੋਇ ॥ ਅਪਰਾਧੀ ਦੂਣਾ ਨਿਵੈ ਜੋ ਹੰਤਾ ਮਿਰਗਾਹਿ ॥ ਸੀਸਿ ਨਿਵਾਇਐ ਕਿਆ ਥੀਐ ਜਾ ਰਿਦੈ ਕੁਸੁਧੇ ਜਾਹਿ ॥
ਆਪਣੇ ਮੱਤਲੱਬ ਨੂੰ ਪੂਰੇ ਝੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸ਼ਿਕਾਰ ਹਾਸਲ ਕਰਨ ਨੂੰ ਝੁੱਕਣਾ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮੇਰਾ ਤਾਂ ਸੁਆਲ ਇਹੀ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਜਨਾਨੀਆਂ ਨਾਲ ਤਾਂ ਮੋਜ਼ ਮਸਤੀ ਠੀਕ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਕੀ ਜਦੋਂ ਆਪਣੀ ਔਰਤਾਂ ਹੋਰਾਂ ਮਰਦਾ ਨਾਲ ਇਹੀ ਕਰਨ, ਕਿਹੋਂ ਜਿਹਾ ਲੱਗੇਗਾ? ਜੇ ਆਪਣੀਆਂ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਨੂੰ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਦੇ ਸਕਦੇ। ਹੋਰਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ-ਭੈਣਾਂ ਔਰਤਾਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਕਿਉਂ ਦੂਬਰ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਕੋਲੋ ਭੈਅ ਕਿਉਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਝਾਕਣੀ ਤੋਂ ਔਰਤ ਭਾਂਫ਼ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਹਰਕਤਾਂ ਹੀ ਇਹੋਂ ਜਿਹੀਆਂ ਹਨ। ਆਪੇ ਜਾਹਰ ਕਰ ਦਿੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਹੁਣ ਔਰਤ ਨੇ ਸੋਚਣਾਂ ਹੈ। ਕਿਵੇਂ ਜਿਉਣਾਂ ਹੈ। ਇਹੋਂ ਜਿਹਿਆਂ ਤੋਂ ਡਰ ਕੇ ਜੀਣਾਂ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਅਣਡਿੱਠ ਕਰਨਾਂ ਹੈ। ਜੁਰਮ ਹੁੰਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਅੱਖਾਂ ਮੀਚਣੀਆਂ ਹਨ। ਸਾਡੇ ਸੱਹਮਣੇ ਕੋਈ ਔਰਤ ਨੂੰ ਬੇਪਤ ਕਰੇ, ਕੀ ਅਸੀਂ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਲਈਏ, ਉਸ ਦੀ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰੀਏ। ਜਾਂ ਹੈਵਾਨ ਨੂੰ ਹੱਲਾਂ ਸ਼ੇਰੀ ਦੇਈਏ। ਇਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀ ਪਰਵਰਸ਼ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਉਹੀ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਜੋ ਬਚਪੱਨ ਵਿੱਚ ਸਿੱਖੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਉਣੀ ਹੀ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਸਰੀਫ਼ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਇੱਕਠ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਆਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲਈ ਕੰਢੇ ਹੱਟਾਉਣੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੂੰਹ ਤੋੜਵਾ ਜੁਆਬ ਦੇਣਾ ਹੈ। ਜੇ ਸਾਡੀ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਜੱਕਣ ਦੀ ਆਦਤ ਨਹੀਂ ਗਈ। ਇਹ ਆਪਣਾਂ ਜਿਉਣਾਂ ਮੁਸ਼ਕਲ ਕਰਦੇ ਰੱਹਿਣਗੇ। ਆਪਣੇ ਹੱਕਾ ਲਈ ਲੜਈਏ। ਅਗਰ ਸਾਡੇ ਮਨਾ ਵਿਚੋਂ ਔਰਤ ਮਰਦ ਦਾ ਫ਼ਰਕ ਨਿੱਕਲ ਜਾਵੇ। ਤਾਂ ਹੀ ਅਸੀਂ ਕੋਈ ਹੱਲ ਸੋਚ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਤਾਂ ਮਰਦਾ ਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਕੋਈ ਬਹੁਤ ਹੀ ਵੱਡ ਮੂਲੀ ਦਾਤ ਨੇ। ਸ਼ਕਤੀ ਸ਼ਾਲੀ ਹੋਣ ਕਾਰਨ ਹੀ ਮਾਂਪੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਪੈਂਦਾ ਕਰਨਾਂ ਚਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਔਰਤ ਵਾਧੂ ਬੇਲੋੜੀ ਕਮਜ਼ੋਰ ਹੈ। ਔਰਤ ਕੁੱਝ ਕਰਨ ਦੇ ਕਾਬਲ ਨਹੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਤਾਂ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਰਦ ਚਾਰ ਦਿਵਾਰੀ ਅੰਦਰ ਰੱਖਣ ਵਾਲਾਂ ਸ਼ੌ ਪੀਸ ਸੱਮਝਦੇ ਹਨ। ਦੂਜੇ ਦੀ ਔਰਤਾਂ ਮਨੋਰਿਜ਼ਨ ਕਰਨ ਦਾ ਖਿੱਡਾਉਣਾਂ ਸੱਮਝਦੇ ਹਨ। ਤਾਂਹੀਂ ਹਰ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਹਾਂਸਲ ਕਰਨਾਂ ਚਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੇ ਰੱਖਵਾਲੇ, ਹੈਵਾਨਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੈਵਾਨਾਂ ਨੇ ਔਰਤ ਨੂੰ ਮਜ਼ਾਕ ਸੱਮਝਿਆਂ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਐਸੇ ਹੈਵਾਨਾਂ ਲਈ ਹੋਰ ਵੀ ਸ਼ਖਤ ਕਨੂੰਨ ਬੱਣਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ। ਤਾਂ ਹੀ ਔਰਤਾਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਸਾਹਸ ਲੈ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਾਲ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਜਿੰਦਗੀ ਵਿੱਚ ਤੱਰਕੀਆਂ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਬੇਝਿਜਕ ਦੁਨੀਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾਂ ਨਾਂਮ ਖੱਟ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਮਰਦਾਂ ਤੋਂ ਜਿਆਦਾ ਮੇਹਨਤ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਰੋਟੀ ਬੱਣਾਉਣਾ ਮਰਦਾ ਤੋਂ ਵਦੀਆਂ ਜਾਣਦੀਆਂ ਹਨ। ਔਰਤਾਂ ਹੀ ਬੱਚੇ ਜੰਮ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰ ਕਾਮਜ਼ਾਬ ਕੰਮ ਕਰ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਫਿਰ ਮਰਦਾ ਤੋਂ ਆਪ ਆਪਣਾਂ ਬਚਾ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀਆਂ? ਆਪ ਹੀ ਮੁਕਾਬਲਾਂ ਕਰਨਾਂ ਸਿੱਖ ਲੈਣ। ਕਿਸੇ ਦੂਜੇ ਕੋਲ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਔਰਤਾਂ ਆਪਣੀ ਸੁੱਣਵਾਈ, ਅਦਾਲਤ, ਗੁਆਹ, ਵਕੀਲ, ਜੱਜ ਆਪੇ ਬੱਣ ਜਾਣ। ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਪੈਰਾਂ ਤੇ ਖੱੜੀਆਂ ਹੋ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ। ਕਾਮਜ਼ਾਬੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਾਂ ਸੰਘਰਸ਼ ਤਾਂ ਕਰਨਾਂ ਹੀ ਪੈਣਾਂ ਹੈ। ਆਓ ਇੱਕ ਮੁੱਠ ਹੋ ਕੇ ਅਵਾਜ਼ ਉਠਾਈਏ। ਔਰਤ ਮਰਦ ਤੇ ਜਾਤਾਂ ਪਾਤਾ ਦੇ ਭੇਦ ਤੋਂ ਉਪਰ ਉਠੀਏ। ਸਭ ਨੂੰ ਬਰਾਬਰ ਸੱਮਝੀਏ। ਅਵਲਿ ਅਲਹ ਨੂਰੁ ਉਪਾਇਆ ਕੁਦਰਤਿ ਕੇ ਸਭ ਬੰਦੇ ॥ ਏਕ ਨੂਰ ਤੇ ਸਭੁ ਜਗੁ ਉਪਜਿਆ ਕਉਨ ਭਲੇ ਕੋ ਮੰਦੇ ॥
ਮਾਨਸ ਕੀ ਸਭ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ।।
ਹਿੰਦੂ ਤੁਰਕ ਕੋਊ ਰਾਫਜੀ ਇਮਾਮ ਸਾਫੀ ਮਾਨਸ ਕੀ ਜਾਤ ਸਬੈ ਏਕੈ ਪਹਿਚਾਨਬੋ ॥
ਕੀ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਸਿੱਖ ਹੋ? ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰ ਥਿ ਸਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ।
ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪ ਸਿੱਖ ਹਾਂ? ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰ ਥਿ ਸਾਹਿਬ ਮੁਤਾਬਕ ਕੋਈ ਜਾਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਰੱਬ ਦੇ ਬੰਦੇ ਹਾਂ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿਂਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇੱਕ ਬਾਟੇ ਵਿੱਚੋ ਅੰਮਿ੍ੰਤ ਪਲਾਇਆ। ਅੱਜ ਵੀ ਜੋਂ ਰੱਬ ਵਰਗਾ ਇਨਸਾਨ ਹੈ। ਮੁਸਲਮਾਨ, ਹਿੰਦੂ, ਸਿੱਖ ਦੇ ਨਾਂਮ ਤੇ ਮੁਨਖੱਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੰਡੀਆਂ ਨਹੀਂ ਪਾਉਂਦਾ। ਨਫ਼ਰਤ ਨਹੀਂ ਫੈਲਾਉਦਾ। ਜੋਂ ਜਿਵੇ ਜੀਣਾਂ ਚਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੀਅ ਲੈਣ ਦਿਉ। ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਝਾਕ ਕੇ ਜੀਣਾ ਦੂਬਰ ਨਾਂ ਕਰੋਂ।
ਪੰਜਾਬੀਆ ਦਾ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸਾਤੀ ( ਕੈਲਗਰੀ)-
ਥੋੜੇ ਜਿਹੇ ਲੋਕ, ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ, ਅੰਗਰੇਜੀ ਭਾਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਲਿਖ ਰਹੇ ਹਨ। ਬਹੁਤਿਆਂ ਨੂੰ ਇਹ ਸੱਮਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਇਹ ਪੰਜਾਬੀ ਤਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਦੇ ਸ਼ਬਦ ਹਨ। ਲਿਖਣ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਹੀ ਪੱਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕੀ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਪਰ ਦੂਜੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਨ ਵਿੱਚ ਮੁਸ਼ਕਲ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਫਰਜ ਕਰੋਂ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਮੀਡੀਆ ਪੇਪਰ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਨੂੰ ਛੱਡ ਦੇਵੇ। ਇਹ ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪੇਪਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦੇਵੇ। ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ। ਨਵੀਂ ਭਾਸ਼ਾਂ ਦਿ ਕਾਡ ਜਰੂਰ ਹੈ। ਕਈ ਸ਼ਬਦ ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਲਿਖੇ ਪੜ੍ਹਨ ਨੂੰ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਪੰਜਾਬੀ ਨਾਲ ਮਜ਼ਾਕ ਕੀਤਾ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਥਾਂ ਨਵੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਦੀ ਕਾਡ ਕੱਢ ਕੇ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਰੂਪ ਹੀ ਵਿਗਾੜ ਕੇ ਰੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਅੰਗਰੇਜੀ ਵਿੱਚ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦਾ ਮੂੰਹ ਕਾਲਾਂ ਨਾਂ ਕਰੋ। ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਕਰਕੇ ਜੋ ਲਿੱਖਦੇ ਹੋ, ਇਸ ਨੂੰ ਕਿਹੜੀ ਭਾਸ਼ਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ? ਈ-ਮੇਲ ਤੇ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਪੰਜਾਬੀ ਦਾ ਤਮਾਸ਼ਾਂ ਬਾਣਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਬਹੁਤ ਜਿਆਦਾ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਸਾਰੇ ਹੀ ਇਸ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਲਿੱਖ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਨੂੰ ਲਿਖੋ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਮੈਂ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ, ਕੋਈ ਨਾਂ ਕੋਈ ਇਸ਼ੂ ਲੈ ਕੇ, ਕਈ ਵਹਿਲੇ ਗੱਪਾ ਮਾਰਨ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਵਾਲੀਆਂ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਦੋਂ ਔਰਤ ਦੇਖੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ, ਉਦੋਂ ਹੀ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਹੈਰਾਨੀ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅੱਧਖੜ ਉਮਰ ਦੇ ਇਹ ਹਰਕਤਾਂ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਵੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਹੋਰ ਜ਼ਨਾਨੀਆਂ ਦੀਆਂ ਫੋਟਿਆਂ ਲਾਈਆਂ ਹਨ। ਜੋਂ ਫੇਸ ਬੱਕ ਤੇ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਗੱਲ਼ਾ ਕਰਨ ਆਉਂਦੇ ਹਨ। ਅਗਰ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਲੇਖ ਪੜ੍ਹ ਲਿਆ ਹੈ। ਕੀ ਅਸੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਗੈਰ ਮਰਦਾ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ? ਤਾਂ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਜਰੂਰ ਭੇਜਣੀ। ਸਾਡੇ ਵੀ ਮਰਦ ਕੁੱਝ ਵਿਚਾਰ ਵੰਟਦਰਾ, ਉਸ ਨਾਲ ਚਿੱਠੀ ਪੱਤਰ ਕਰ ਲੈਣਗੇ। ਜਦੋਂ ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਇਹ ਗੱਲ ਅਸ਼ਲੀਲ ਲੱਗੀ ਹੈ। ਆਪਣੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਹੋਟਮੇਲ ਤੇ ਗੱਲ਼ਾਂ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲ ਦੀ ਗੱਲ ਆਈ ਤਾਂ, ਬੜੀ ਚੁਬੀ। ਦੱਸ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆਂ ਨਾਂਮ, ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਹੋਟਮੇਲ ਦਾ ਐਡਰਸ। ਦੂਜੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਮਜ਼ਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਮਨ ਪ੍ਰਚਾਵਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਮੱਤ ਭੁਲੇਖੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿੱਣਾਂ, ਪਹਿਰੇਦਾਰੀ ਕਰਨ ਨਾਲ ਰਾਖੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਕੱਪੜੇ ਚਿੱਟੇ, ਦਾੜੀ ਚਿੱਟੀ ਸ਼ੋਕ ਜਨਾਨੀਆਂ ਦਾ, ਕਿਉਂਕਿ ਕੱਪੜੇ ਚਿੱਟੇ, ਦਾੜੀ ਚਿੱਟੀ ਨਾਲ ਬੱਗਲੇ ਤੇ ਹੰਸ ਦੀ ਪਛਾਂਣ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ। ਇਕ ਦੇ ਕੋਲੋਂ ਪੁੱਠੀ ਸਿਧੀ ਅੰਗਰੇਜੀ ਲਿਖਦੇ ਲਿਖਦੇ ਲਫ਼ਜ ਮੁੱਕ ਗਏ ਸੀ। ਤਦ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲੱਗ ਗਈ ਸੀ। ਦੂਜੇ ਦਿਨ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਦਾ ਇਸ਼ੂ ਲੈ ਕੇ ਆ ਗਿਆ। ਜੋਂ ਬਹੁਤੇ ਤਾਂ ਕੌਮ ਤੇ ਧੱਬਾ ਹਨ। ਗ੍ਰੰਥੀ ਵਿਹਲੜ, ਬਲਾਤਕਾਰੀਏ, ਮਾਹਾਰਾਜ ਪੜ੍ਹਦੇ ਬਲੂ ਮੂਵੀਆਂ ਤੇ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਵੱਲ ਤੱਕਦੇ ਹਨ। ਇਹੋਂ ਜਿਹਿਆਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋ ਫੁਰਸਤ ਮਿਲੇ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਤੋਂ ਪੂਰਨੇ ਪਾਉਣੋ ਸਿੱਖੋ।। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਪੰਜਾਬੀ ਮਾਂ ਬੋਲੀ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕਰੋਂ। ਕਈ ਚਿੱਟੇ ਕੱਪੜਿਆਂ ਵਾਲੇ ਬੱਗਲੇ ਭਗਤਾਂ, ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ ਨਾਲ ਫੋਟੋਂ ਖਿੱਚਾ ਕੇ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਲਾਉਣ ਦਾ ਸ਼ੌਕ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਬਾਣੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰੀਤ ਲਾਵੋ। ਬਾਣੀ ਕੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰੀ ਮੱਤ ਆ ਜਾਵੇਗੀ।
ਨਿਊਯਾਰਕ ਵਿੱਚ ਕਲਚਰਲ ਸੋਸਾਇਟੀ ਰਿੱਚਮੰਡ ਹਿੱਲ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ,ਅਮਰੀਕਾ ਦੀ ਸੰਗਤ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਅਕਾਲ ਤੱਖਤ ਦੇ ਜੱਥੇਦਾਰ ਨੂੰ ਬੋਲਣ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਗੁਥਮ ਗੁਥਾ ਹੋ ਗਏ। ਪਲੀਸ ਜੁੱਤੀਆਂ ਸਣੇ, ਕੁੜੀ ਪੁਲੀਸ ਦੀ ਨੰਗੇ ਸਿਰ, ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਆਈ। ਇਹ ਪ੍ਰਬੰਧਕਾਂ ਦੀ ਅਣਗੈਲੀ ਕਾਰਨ ਸਭ ਹੋਇਆ। ਜਦੋਂ ਤਿੰਨ ਹਫ਼ਤੇ ਤੋਂ ਪੇਪਰ ਮੀਡੀਏ ਰਾਹੀਂ ਵਾਦ ਵਿਵਹਾਦ ਚੱਲ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਫਿਰ ਇਹ ਜੱਥੇਦਾਰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਵੱੜਨ ਹੀ ਕਿਉਂ ਦਿਤਾ। ਜੇ ਇਹ ਜੱਥੇਦਾਰ ਸੰਗਤ ਵਿੱਚੋ ਦਰਸ਼ਨ ਸਿੰਘ ਮਾਹਾਰਜ ਦਾ ਕੀਰਤਨ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਛੇਕ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ, ਇਸ ਨੂੰ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਨਾਂ ਆਉਣ ਤੇ, ਬੰਦਸ਼ ਲਾ ਸਕਦੇ ਸਨ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਸੰਗਤ ਨੇ ਆਪੇ ਹੀ ਮਸਲਾ ਹੱਲ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਤਾਂ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆਂ ਹੋਇਆ। ਸੰਗਤ ਗੁਰੂ ਰੂਪ ਹੈ। ਜਾਣਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕੌਮ ਨੂੰ ਗੁੰਮਰਾਹ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਲਿਉਣ ਲਈ, ਆਮ ਜੰਨਤਾਂ ਨੂੰ ਆਪ ਕਦਮ ਚੁੱਕਣਾਂ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਜਥੇਦਾਰੀ ਦੇ ਹਊਏ, ਰਹਿਤ ਮਰਜਾਂਦਾ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਕੇ ਡਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਦੂਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਵਹਿਲੜਾਂ ਦਾ ਗਰੂਰ ਸੰਗਤ ਨੂੰ ਇੱਕ ਮੁੰਠ ਹੋ ਕੇ ਉਤਾਰਨਾਂ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਆਪਾ ਸਾਰੇ ਹੀ ਰਲਕੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕੁਰਤੂਤਾਂ ਨੰਗੀਆਂ ਕਰੀਏ। ਕੌਮ ਨੂੰ ਹਰ ਇੱਕ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜਾਗਣਾਂ ਪੈਣਾ ਹੈ। ਇਹ ਜੋ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਨਾਂਮ ਵਾਲੇ ਹਨ। ਇਹ ਸਾਡੇ ਹੀ ਕਰਕੇ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਦਿੱਤਾ ਛੱਕ ਰਹੇ ਹਨ। ਪੈਸੇ ਦਾ ਦੇਣਾ ਬੰਦ ਕਰੀਏ। ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਨੇਡਾ ਤੋਂ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕਨ ਗਏ। ਉਥੇ ਜਿਹੜਾਂ ਸੇਵਾਦਾਰ ਸਰੋਪੇ ਵੰਡ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸ ਤੋਂ ਇਸ ਸਰਧਾਲੂ ਨੇ ਵੀ ਸਰੋਪਾ ਮੰਗਿਆ। ਤਾਂ ਉਹ ਸੇਵਾਦਾਰ ਕਹਿੱਣ ਲੱਗਾ,” ਸੌ ਰੁਪਿਆਂ ਦੇਵੋ ਤਾਂ ਸਰੋਪਾਉ ਦੇਵਾਗਾ। ” ਉਸ ਸਰਧਾਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਸੌ ਰੁਪਿਆਂ ਤਾਂ ਮੈ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕ ਦਿੱਤਾ। ਸਗੋਂ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਤੇ ਦੋਂਨੌਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਸੌ- ਸੌ ਰੁਪਿਆਂ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕ ਦਿੱਤਾ। ” ਨਾਂ ਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਰਪਾਉ ਦਿੱਤਾ। ਹੁਣ ਤੁਸੀਂ ਆਪ ਅਨਦਾਜ਼ਾ ਲਗਾਉ। ਜੋ ਅੰਮਿ੍ਤਸਰ ਹਰਿਮੰਦਰ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਰਧਾਲੂ ਕਨੇਡਾ ਤੋਂ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕਨ ਗਏ। ਕੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੌ- ਸੌ ਰੁਪਿਆਂ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕਿਆਂ, ਝੂਠ ਕਹਿ ਦਿੱਤਾ? ਇਹ ਕੱਟੜ ਆਗੂ ਹੀ ਸਿੱਖੀ ਦੇ ਰਸਤੇ ਵਿੱਵ ਔਕੜਾਂ ਖੜੀਆਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਓ ਕੱਲੇ ਆਪੋ ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਦੇ ਗ੍ਰੰਥਿ ਤੇ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹਈਏ। ਉਹੀ ਸੇਧ ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਸੱਚ ਤੇ ਚਲਾਂ ਸਕਦਾ ਹੈ।
ਕਿਸ ਹੀ ਧੜਾ ਕੀਆ ਮਿਤ੍ਰ ਸੁਤ ਨਾਲਿ ਭਾਈ ॥ ਕਿਸ ਹੀ ਧੜਾ ਕੀਆ ਕੁੜਮ ਸਕੇ ਨਾਲਿ ਜਵਾਈ ॥ ਕਿਸ ਹੀ ਧੜਾ ਕੀਆ ਸਿਕਦਾਰ ਚਉਧਰੀ ਨਾਲਿ ਆਪਣੈ ਸੁਆਈ ॥ ਹਮਾਰਾ ਧੜਾ ਹਰਿ ਰਹਿਆ ਸਮਾਈ ॥੧॥ ਹਮ ਹਰਿ ਸਿਉ ਧੜਾ ਕੀਆ ਮੇਰੀ ਹਰਿ ਟੇਕ ॥ ਮੈ ਹਰਿ ਬਿਨੁ ਪਖੁ ਧੜਾ ਅਵਰੁ ਨ ਕੋਈ ਹਉ ਹਰਿ ਗੁਣ ਗਾਵਾ ਅਸੰਖ ਅਨੇਕ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥ ਜਿਨ੍ਹ੍ਹ ਸਿਉ ਧੜੇ ਕਰਹਿ ਸੇ ਜਾਹਿ ॥ ਝੂਠੁ ਧੜੇ ਕਰਿ ਪਛੋਤਾਹਿ ॥ ਥਿਰੁ ਨ ਰਹਹਿ ਮਨਿ ਖੋਟੁ ਕਮਾਹਿ ॥ ਹਮ ਹਰਿ ਸਿਉ ਧੜਾ ਕੀਆ ਜਿਸ ਕਾ ਕੋਈ ਸਮਰਥੁ ਨਾਹਿ ॥੨॥ ਏਹ ਸਭਿ ਧੜੇ ਮਾਇਆ ਮੋਹ ਪਸਾਰੀ ॥ ਮਾਇਆ ਕਉ ਲੂਝਹਿ ਗਾਵਾਰੀ ॥ ਜਨਮਿ ਮਰਹਿ ਜੂਐ ਬਾਜੀ ਹਾਰੀ ॥ ਹਮਰੈ ਹਰਿ ਧੜਾ ਜਿ ਹਲਤੁ ਪਲਤੁ ਸਭੁ ਸਵਾਰੀ ॥੩॥ ਕਲਿਜੁਗ ਮਹਿ ਧੜੇ ਪੰਚ ਚੋਰ ਝਗੜਾਏ ॥ ਕਾਮੁ ਕ੍ਰੋਧੁ ਲੋਭੁ ਮੋਹੁ ਅਭਿਮਾਨੁ ਵਧਾਏ ॥ ਜਿਸ ਨੋ ਕ੍ਰਿਪਾ ਕਰੇ ਤਿਸੁ ਸਤਸੰਗਿ ਮਿਲਾਏ ॥ ਹਮਰਾ ਹਰਿ ਧੜਾ ਜਿਨਿ ਏਹ ਧੜੇ ਸਭਿ ਗਵਾਏ ॥੪॥ ਮਿਥਿਆ ਦੂਜਾ ਭਾਉ ਧੜੇ ਬਹਿ ਪਾਵੈ ॥ ਪਰਾਇਆ ਛਿਦ੍ਰੁ ਅਟਕਲੈ ਆਪਣਾ ਅਹੰਕਾਰੁ ਵਧਾਵੈ ॥ ਜੈਸਾ ਬੀਜੈ ਤੈਸਾ ਖਾਵੈ ॥ ਜਨ ਨਾਨਕ ਕਾ ਹਰਿ ਧੜਾ ਧਰਮੁ ਸਭ ਸ੍ਰਿਸਟਿ ਜਿਣਿ ਆਵੈ ॥੫॥੨॥੫੪॥ {ਪੰਨਾ 366}
ਕਾਜਜੀ ਅਤੇ ਅਖੋਤੀ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲੋਂ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਬੇਅਦਬੀ,ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਮੋਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਕਮੇਟੀ ਕੁੰਭਕਰਨੀ ਨੀਂਦ ਸੁਤੀ
ਆਖਿਰ ਕੀ ਹੈ ਗੁਰੂਆਂ ਵਲੋਂ ਬਖਸ਼ੇ ਗਏ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ?
ਅਧੂਨਿਲ ਸਿਖ ਸਮਾਜਿਕ, ਧਾਰਮਿਕ ਅਤੇ ਰਾਜਨੀਤਕ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦੀ ਮਹਤਤਾ ਨੂੰ ਸਿਰੇ ਤੋਂ ਬਦਲਿਆ
ਗੁਰੁ ਸਹਿਬਾਨਾਂ ਦੇ ਵੇਲੇ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਦਾ ਇਕ ਵਿਸ਼ੇਸ ਮਹਤਵ ਹੁੰਦਾਂ ਸੀ ਅਤੇ ਇਸ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਹੀ ਅਦਬ ਅਤੇ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ। ਧਸਮ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੁ ਗਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਆਂਪਣੇ ਸਮੇਂ ਦੋਰਾਂਨ ਹੋਰ ਵੀ ਤਰਜੀਹ ਦਿਤੀ। ਪਾਤਸਾਂਹ ਵਲੋਂ ਜਦ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਸੈਨਿਕ ਬਹਦਰ ਦਾ ਕੋਈ ਕਾਰਨਾਮਾ ਕਰਕੇ ਉਹਨਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆਉਦਾ ਸੀ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਅਰਦਾਸ ਕਰਨ ਉਪਰੰਤ ਸਿਰੋਪਾ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਸੀ।ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਿਸੇ ਗਿਆਨੀ, ਮਹਾਂਪੁਰਖ ਅਤੇ ਵਿਦਵਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਵੀ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ।ਪਰ ਅਜ ਬੜੈ ਹੀ ਦੁਖ ਨਾਲ ਕਹਿਣਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਅਜ ਦੇ ਕੁਝ ਸਿਖ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਦ ਿਮਹਤਤਾ ਨੂੰ ਬਿਲਕੁਲ ਹੀ ਬਦਲ ਕੇ ਰਖ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਅਜ ਦੇ ਕੁਝ ਅਖੋਤੀ ਅਤੇ ਕਾਗਜੀ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਖੇਡ ਹੀ ਬਣਾ ਲਿਆ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਇਹ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ 2 ਮੀਟਰ ਦੇ ਕਪੜੇ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਹੋਰ ਕੋਈ ਵੀ ਪਹਿਚਾਂਣ ਨਹੀ ਰਖਦਾ। ਇਹਨਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲੋਂ ਆਂਪਣੀਆਂ ਰੈਲੀਆਂ ਅਤੇ ਮੀਟਿੰਗਾਂ ਅੰਦਰ 100-100 ਸਿਰੋਪੇ ਲਡੂੰ ਜਿਹੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਗਲਾਂ ਵਿਚ ਪਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਰੀਤ ਜਿਹੀ ਤੋਰ ਦਿਤੀ ਗਈ ਹੈ। ਇਹਨਾਂ ਲੀਡਰਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੁਰੁ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਬਖਸੇ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਅਜ ਦੇ ਜਮਾਂਨੇ ਦੀ ਭੇਡ ਚਾਲ ਅਤੇ ਫੇਸ਼ਨ ਬਣਾਂ ਕੇ ਰਖ ਦਿਤਾ ਹੈ। ਉਦਾਹਰਨ ਵਜੋਂ ਵੇਖਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਇਕ ਪਾਰਟੀ ਨੂੰ ਛਡ ਕੇ ਦੂਸਰੀ ਪਾਰਟੀ ਆਏ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਪਾ ਕੇ ਇਹਨਾਂ ਕਾਗਜੀ ਲੀਡਰਾਂ ਵਲੋਂ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਹਿਾ ਹੈ।ਭਲਾ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਪੁਛਣ ਵਾਲਾ ਹੋਵੇ ਕਿ ਦਲ ਬਦਲੂਆਂ ਨੂੰ ਕਿਸ ਲਈ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਤਿਾ ਜਾਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਹ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕਿਸ ਤਰਾਂ ਨਾਲ ਹਕਦਾਰ ਹਨ।ਜਿਹੜਾਂ ਆਂਪਣੀ ਪਾਰਟੀ ਅਤੇ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਹੀ ਛਡ ਆਇਆ ਉਹ ਇਕ ਸਨਮਾਂਨ ਦਾ ਹਕਦਾਰ ਕਿਵੇਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਅਜੇ ਇਥੇ ਹੀ ਬਸ ਨਹੀ ਹੋਰ ਵੀ ਕਈ ਥਾਂਵਾ ਹਨ ਜਿਥੇ ਇਸ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬਖਸੇ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਇਸ ਦੀ ਘੋਰ ਬੇਅਦਬੀ ਕੀਤੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਾਵੇ ਕੋਈ ਲੀਡਰ ਚੋਰ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇ ਕੋਈ ਬਲਾਤਕਾਰੀ ਹੋਵੇ, ਭਾਵੇ ਕੋਈ ਆਂਪਣੇ ਜਮੀਰ ਤੋਂ ਡਿਿਗਆ ਇਨਸਨ ਹੋਵੇ ਕਈਆਂ ਮੋਕਿਆਂ ਤੇ ਅਜਿਹੇ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਬੜੀ ਸ਼ਾਨ ਨਾਲ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿਰੋਪਾ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੇ। ੲਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਜੇ ਕਿਸੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਹਿਬ ਵਿਚ ਕੋਈ ਗਰੀਬ 2ਜਾਂ 3 ਰੁਪਏ ਮਥਾਂ ਟਕਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਕੋਈ ਗਲ ਨਹੀ ਪਰ ਜੇ ਕੋਈ ਰਸੂਖਦਾਰ ਕਿਤੇ 500 ਦਾ ਮਥਾ ਟੇਕ ਦੇਵੇ ਤਾਂ ਗੁਰਦੁਆਰਾ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਉਸ ਦੇ ਮਗਰ ਸਿਰੋਪਾ ਸਹਿਬ ਸਾਹਿਬ ਚੁਕੀ ਫਿਰਦੇ ਤਾਂ ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰ ਸਕਣ। ੀੲਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦੀ ਸਨਮਾਂਨ ਸਮਾਰੋਹ ਵਿਚ ਹਦ ਤੋਂ ਵਧ ਕੇ ਵਰਤੋਂ ਹੋ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਗਲ ਦੀ ਸਮਝ ਨਹੀ ਆਉਦੀ ਕਿ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀ ਕੀ ਤਕ ਬਣਦੀ ਹੈ।ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਸ਼ਰਾਬ ਅਤੇ ਮੀਟ ਦਾ ਆਦੀ ਹੈ,ਪਰ ਉਹ ਰਸੂਖਦਾਰ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਇਹੀ ਰਸੂਖ ਦੇ ਚਲਦਿਆਂ ਹੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ(ਕਿਰਪਾਂਨ)ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ ਸਟੇਜਾਂ ਤੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ ਇਸ ਦਾ ਕੀ ਅਰਥ ਹੈ। ਗੁਰੁ ਸਾਹਬਿ ਵਲੋਂ ਆਂਪਣੀ ਮਾਨ ਸੂਰਵੀਰ ਯੋਧਿਆਂ ਜਿਹੜੇ ਲੜਾਈ ਦੇ ਮੈਦਾਨ ਅੰਦਰ ਸਿਰਧੜ ਦੀਆਂ ਬਾਜੀਆਂ ਲਾਉਦੇ ਸਨ,ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਸੀ,ਪਰ ਅਜ ਕਲ ਇਸ ਭੇਡ ਚਾਲ ਦੇ ਜਮਾਨੇ ਵਿਚ ਜਣੇ ਖਣੇ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।ਜੇ ਕਿਸੇ ਅਖੋਤੀ ਲੀਡਰ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਪਾਰਟੀ ਅੰਦਰ ਚੰਗਾਂ ਅਹੁਦਾ ਮਿਲ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸ੍ਰੀ ਸਾਹਿਬ ਅਤੇ ਸਿਰੋਪਾ ਸਾਹਿਬ ਭੇਂਟ ਕਰਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਦੋੜਾ ਲਗ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ,ਪਰ ਕਦੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਇਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਵਿਚਾਰ ਨਹੀ ਕੀਤਾ ਕਿ ਜਿਸ ਵਿਅਕਤੀ ਨੂੰ ਇਹ ਗੁਰੂਆਂ ਵਲੋਂ ਬਖਸ਼ਿਆ ਪਵਿਤਰ ਸਨਮਾਂਨ ਮਿਲ ਰਿਹਾ ਹੈ ਉਹ ਇਸ ਸਨਮਾਂਨ ਦੇ ਕਾਬਿਲ ਵੀ ਹੈ ਕਿ ਨਹੀ। ਸਾਡੀ ਸਿਖਾਂ ਦੀ ਸਿਰਮੋਰ ਸ਼੍ਰੋਮਣੀ ਗੁਰੂਦੁਆਰਾ ਪ੍ਰਬੰਧਕ ਕਮੇਟੀ ਇਹ ਸਭ ਜਾਂਣਦੇ ਹੋਏ ਵੀ ਕਬੂਤਰ ਵਾਂਗਰ ਅਖਾਂ ਬੰਦ ਕਰੀ ਬੈਠੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਸ ਵਲ ਕੋਈ ਧਿਆਂਨ ਨਹੀ ਹੈ। ਸਿਖ ਦੀ ਸਿਰਮੋਰ ਹੋਣ ਦੇ ਨਾਤੇ ਉਸ ਦਾ ਇਹ ਫਰਜ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਗੁਰੁ ਸਾਹਿਬਾਂ ਦੇ ਬਖਸ਼ੇ ਇਹਨਾਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਚਿੰਨਾਂ ਦੀ ਹੋ ਰਹੀ ਘੋਰ ਬੇਅਦਬੀ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਲਈ ਵਿਸ਼ੇਸ ਉਪਰਾਲੇ ਕਰੇ।
ਸਿਮਰਨ ਕੀ ਹੈ।
ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ) -
ਸਿਮਰਨ ਕੀ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਕਿਸੇ ਪਾਸੇ ਸਾਡਾ ਧਿਆਨ ਲੱਗ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪਣਾਂ ਆਪ ਭੁੱਲ ਕੇ ਸੁਰਤ ਉਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜ ਲੈਂਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਵਿੱਚ ਮਸਤ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਮਨ ਅੰਤਰ ਧਿਆਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਇਹ ਸਿਮਰਨ ਹੈ। ਮੇਹਨਤ ਕਰਕੇ ਰੋਟੀ ਖਾਂਣੀ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਹੱਕ ਨਹੀਂ ਮਾਰਨਾਂ। ਗ੍ਰਹਿਸਤ ਪਾਲਣੀ ਹੈ। ਭੁੱਖਿਆਂ ਨੂੰ ਖਲਾਉਣਾਂ ਹੈ। ਇਹ ਹੈ ਸਿਮਰਨ ਸਮਾਧੀ। ਕਿਰਤ, ਕਮਾਈ ਕਰਕੇ ਘਰ ਪਰਿਵਾਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣਾ ਹੈ। ਨਾਲ ਉਸ ਰੱਬ ਦਾ ਸ਼ੁਕਰ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਚੇਤੇ ਵਿੱਚ ਵੀ ਰੱਖਣਾਂ ਹੈ। ਕਿਸੇ ਵੀ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਦਸਵੇਂ ਪਾਤਸ਼ਾਹ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਤੱਕ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਿਮਰਨ ਵੱਡੇ ਵੱਡੇ ਪਡਾਲ, ਦਿਵਾਨ ਲਾ ਕੇ ਨਹੀਂ ਕਰਾਏ। ਆਪ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਨਹੀਂ ਕਹਾਇਆ। ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਬਾਬਾ ਬੁੱਢਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਕਿਹਾ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਹਰ ਚੋਲੇ ਵਾਲਾਂ ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਬੱਣਿਆਂ ਫਿਰਦਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਕੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੂੰ ਦੁਨੀਆਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰੀ ਦੀ ਸਿਆਣਪ ਆ ਜਾਵੇਂ। ਤਾਂਹੀਂ ਕੋਈ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰੇ ਕਰਦੇ ਸਮੇਂ, ਘਰ ਦੇ ਵੱਡੀ ਉਮਰ ਦੇ ਤੋਂ ਰਾਏਂ ਲਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਪਰ ਅੱਜ ਦੇ ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਹੁਣੀ ਨਾਂ ਤਾਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਪੂਰੀ ਕੀਤੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਦਿਆ ਦਾ ਗਿਆਨ ਵੀ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਘਰੋਂ ਭੱਜਿਆ ਨੇ ਵਿਆਹ ਵੀ ਨਹੀਂ ਕਰਿਆ ਹੁੰਦਾ। ਅਗਰ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੀ, ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਸਮਝਾਂਉਣਗੇ ਕੀ? ਇਸ ਤੋਂ ਅੱਗੇ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹੀ ਥਾਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਬ ਵੱਸਦਾ ਹੈ। ਸਾਡੇ ਪਤੀ-ਪਤਨੀ, ਬੱਚਿਆਂ ਵਿੱਚ ਹੀ ਰੱਬ ਹੈ। ਜਿਸ ਨੇ ਪਹਿਚਾਨ ਲਿਆ, ਉਹ ਸੁਰਗਾ ਵਿੱਚ ਜੀਅ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਕੀੜਿਆ ਤੋਂ ਵੀ ਮਾਂੜੀ ਜਿੰਦਗੀ ਜੀਅ ਰਹੇ ਹਨ। ਕੀੜੇ ਤਾਂ ਫਿਰ ਵੀ ਘੁੰਮ ਫਿਰ ਕੇ ਖਾਂਣਾਂ ਦਾਣਾਂ ਲੱਭ ਕੇ ਢਿੱਡ ਭਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਟੱਬਰ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਮੂਰਖ ਬੱਣਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਟਾਂ ਸੀਮਿੰਟ ਦੀ ਇਮਾਰਤ ਨੂੰ ਹਰੀ ਦਾ ਮੰਦਰਾਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਵਿਹਲੇ ਚਿੱਟੇ ਪੱਕੜੇ ਪਾ ਕੇ ਧਰਨੇ ਮਾਰੀ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਪੂਜਾਂ ਦਾ ਮਾਲ ਖਾ ਕੇ ਗੋਗੜਾਂ ਵਧਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣੇ, ਢੋਲਕੀਆਂ ਵਾਜੇ ਵੱਜਾਂ ਕੇ ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਜ਼ੋਰ-ਜੋਰ ਦੀ ਝੱਕਟੇ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਪਹਿਲਾਂ ਉਪਰ ਨੂੰ ਬੁੱੜਕਦਾ ਹੈ। ਫਿਰ ਉਨੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੱਜਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਨੱਲਕਾਂ ਲਾਉਣ ਵਾਲਾਂ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਗਲੀ ਕੱਢਦਾ ਹੈ। ਸ਼ੁਕਰ ਹੈ। ਗੁਰਦੁਆਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਪੱਕਾ ਹੈ। ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵਿਹਲੇ ਸਾਧਾਂ ਵਿੱਚ ਜ਼ੋਰ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਹੈ। ਧਰਤੀ ਪੱਟ ਦੇਣ। ਕਈ ਤਾਂ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ, ਨਾਲ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਵੱਜ ਵੱਜ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਪਾਸੇ ਭੰਨ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇਂ ਸਿਆਪਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਬੁੱੜੀਆਂ ਅੱਗੇ ਕਰਦੀਆਂ ਹੁੰਦੀਆਂ ਸੀ। ਸਿਆਪਾ ਕਰਨ ਦਾ, ਉਹ ਬੇਬੇਆਂ ਦਾ ਤਾਂ ਰਿਵਾਜ਼ ਹੱਟ ਗਿਆ। ਪਰ ਬਾਬਿਆਂ ਨੇ ਚੰਗ੍ਹਾਂ ਧੂਤਕੜਾਂ ਪਾਇਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਬਾਂਹਾਂ ਉਲਾਰ ਉਲਾਰ ਕੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ਾਂ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਆਂਏਂ ਬੋਲਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਗਰਾਰੀ ਫਸੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਨਾਲ ਦੁਨੀਆਂ ਦੇ ਖ਼ਸਮ ਨੂੰ ਵੀ ਨਹੀ ਸੁੱਣਦਾ। ਕਈ ਤਾਂ ਆਂਏਂ ਬੋਲਦੇ ਨੇ ਜਿਵੇਂ ਸਇਕਲ ਦੇ ਕੁੱਤੇ ਫੇਲ ਹੋ ਗਏ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਦਮ ਉਖੜ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਹੌਕਣ ਲੱਗ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲਣ ਵਾਲੇ ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਅਸੀਂ ਕਹਿੰਦੇ ਹਾਂ, ਬੰਦਿਆਂ ਵਾਂਗ ਗੱਲ ਕੇ ਟੋਊਂ-ਟੋਊਂ ਸਾਨੂੰ ਸੱਮਝ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ। ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਅਵਾਜ਼ ਸੁੱਣਕੇ ਖ਼ਸਮ ਨੇ ਨੇੜੇ ਤਾ ਕੀ ਲੱਗਣਾ ਹੈ। ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਭੱਜ ਜਾਵੇਗਾ। ਰੱਬ ਤਾਂ ਬੈਠਾ ਹੀ ਸਰੀਰ ਦੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਸੱਦਦੇ, ਹਾਕਾਂ ਕਿਥੋ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰ ਨੂੰ ਚਲਾਉਣ ਵਾਲਾਂ ਕਿਤੇ ਗੁਆਚ ਗਿਆ ਹੈ। ਬੋੜੀਆਂ ਪਾ-ਪਾ ਕੇ ਦਹਾਈਆਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਵਗੈਰ ਰੁਕੇ ਬੁੜਕੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਟਿੱਕਿਆ, ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ ਦਾ ਮਨ ਕਿਥੇ ਟਿਕਣਾ ਹੈ? ਦੁਨੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਵਾਂਗ ਬੰਦਲਾਈ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕੰਮ ਧੰਦਾਂ ਕੀ ਕਰਨਾਂ ਹੈ? ਵਿਹਲੇ ਰਾਤਾਂ ਨੂੰ ਜਾਗਰਨ ਕਰਕੇ, ਟੱਪ ਕੁੱਦ ਕੇ ਹੀ ਥੱਕ ਟੁੱਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸੰਗਤ ਬਥੇਰਾਂ ਅੰਨ ਧੰਨ ਦੇ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਮੁਤਾਬਕ ਗੁਰੂ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਤਾਂ ਐਵੇਂ ਹੀ ਲਿੱਖ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਕੱਲਾ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਹੀ ਬੋਲਣਾਂ ਬਹੁਤ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਜੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਲੋੜ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪੜ੍ਹ ਨੂੰ ਸਮਾਂ ਦਿਦੇ ਹਨ। ਬਾਣੀ ਪੜ੍ਹਨ ਦਾ। ਉਸ ਲਈ ਗ੍ਰੰਥੀ ਜੋ ਹਨ। ਜੇ ਸਾਰੇ ਹੀ ਮਾਹਾਰਾਜ ਪੜ੍ਹਕੇ ਬ੍ਰਹਿਮ ਗਿਆਨੀ ਬਣ ਗਏ, ਤਾਂ ਗ੍ਰੰਥੀਆਂ, ਸਾਧਾਂ, ਪ੍ਰਧਾਂਨਾਂ ਨੂੰ ਮੇਹਨਤ ਮਜਦੂਰੀ ਕਰਨੀ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਤਾਂਹੀਂ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਸਾਹਿਬ ਪੜ੍ਹਨ ਦੀ ਨਸੀਅਤ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲੇ ਆਪ ਜਾਇਆ ਕਰੀਏ, ਨਾਲੇ ਬੁੜੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਲੈ ਗਏ, ਜੇਬ ਵਿਚੋਂ ਵੀ ਪੁੰਨਦਾਨ ਵੀ ਕਰੀਏ। ਤਾਂਨੀ ਮਨਚਲੇ ਸਾਧ ਕੱਲੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਵਿਚ ਹੀ ਉਲਝਾਈ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ੧੪੩੦ ਪੇਜ ਲਿਖ ਗਏ। ਬਸ ੧੪੦੨ -੧੪੦੩ ਤੇ ਜਾਕੇ ੧੫ ਵਾਰ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਸ਼ਬਦ ਆਇਆ ਹੈ। ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਸਿੰਘ ਜੋਗਾਂ ਸਿੰਘ ਨੂੰ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਦੇ ਕੋਠੇ ਤੇ ਨਹੀਂ ਸੀ ਜਾਣ ਦਿੱਤਾ। ਸਾਰੀ ਰਾਤ ਆਪ ਪਹਿਰਾਂ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਪ੍ਰਧਾਂਨ ਜੀ ਕੋਈ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾਂ ਸੁੱਣਨ ਵੱਲੋਂ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਆਪ ਸਆਗਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਹੀ ਪੇਪਰ ਤੇ ਵੀ ਫੋਟੋਂ ਕਢਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦਾਸ ਮਾਨ ਵਰਗੇ ਦਾ ਸ਼ੋ ਕਿਰਪਾਨ ਦਾ ਇਸ਼ੂ ਬੱਣਾ ਕੇ ਬੰਦ ਕਰਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਾਠ ਨਹੀਂ, ਗਾਉਣ ਸੁੱਣਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕੌਮ ਨੂੰ ਸੇਧ ਦੇਣਗੇ। ਜਿਹੜੇ ਕੋਈ ਗਾਉਣ ਵਾਲਾਂ, ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਨਹੀਂ ਛੱਡਦੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਕੁੜੀਆਂ ਬੁੜੀਆਂ ਗਿਆਨੀ ਨਾਲ ਸਿਮਰਨ ਕਰਨ ਲਾਅ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਗਿਆਨੀ ਤੋਂ ਵੀ ਉਚੀ ਹੋਕਰੇ ਮਾਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਇਹ ਆਪ ਨਾਚ ਦੇਖਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਸੱਹਮਣੇ ਆ ਜਾਵੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੀ ਜਲਵਾਂ ਦਿਖਾਂ ਦੇਣ।
ਚਿੰਤਾਜਨਕ ਹੈ ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਵੱਧ ਰਿਹਾ ‘ਤਲਾਕਾਂ’ ਦਾ ਰੁਝਾਨ
ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਭਰ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਪਲਾਂ ’ਚ ਤਾਰ ਤਾਰ
ਸਪਨ ਮਨਚੰਦਾ ਫ਼ਰੀਦਕੋਟ
‘ਵਿਆਹ ’ ਅਤੇ ‘ਤਲਾਕ’ ਸ਼ਬਦ ਵੇਖਣ ਨੂੰ ਸਮਆਕਾਰੀ ਹੀ ਜਾਪਦੇ ਹਨ ਪਰ ਇਹ ਦੋ ਵੱਖੋਂ ਵੱਖਰੇ ਅਰਥ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭਾਸ਼ਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਉਝ ਦੋਨੋ ਹੀ ਸਮਾਜ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਇਕਾਈ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਤ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਜਿਥੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੀ ਮੁੱਢਲੀ ਲੋੜ ਔਰਤ ਤੇ ਮਰਦ ਨੂੰ ਸਮਾਜਿਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ’ਚ ਬੰਨਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਤਲਾਕ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਤੋੜਕੇ ਅਲਹਿਦਗੀ ਦਾ ਰੂਪ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਸ਼ਬਦ ਮਨੁੱਖੀ ਮਨ ’ਚ ਲੋਹੜੇ ਦਾ ਆਨੰਦ, ਹੁਲਾਸ ਤੇ ਆਪਣਾਪਣ ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਤਲਾਕ ਆਪਣੇਪਣ ਨੂੰ ਬੇਗਾਨੇਪਣ ’ਚ ਬਦਲ ਕੇ ਮਨ ’ਚ ਕਸਕ, ਦਰਦ, ਪੈਦਾ ਕਰਦਾ ਹੈ।
ਕਦੇਂ ‘ਤਲਾਕ ’ ਵਰਗੇ ਸ਼ਬਦ ਨੂੰ ਜ਼ੁਬਾਨ ’ਤੇ ਲਿਆਉਣਾ ਹੀ ਤੀਵੀ ਜਾਂ ਮਰਦ ਅਪਸ਼ਗਨ ਤੇ ਘੋਰ ਪਾਪ ਮੰਨਦੇ ਸਨ ਪਰ ਅੱਜਕੱਲ ਦੀ ਆਧੁਨਿਕ ਪੜੀ ਲਿਖੀ ਪੀੜੀ ਘਰ ’ਚ ਜਰਾਂ ਕੁ ਕਲੇਸ ਪੈਣ ’ਤੇ ਹੀ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ‘ਤਲਾਕ’ ਦੇਣ, ਛੱਡ ਛੱਡਾਂ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਵੱਡੇ ਮਹਾਂਨਗਰਾਂ ਦੀ ਤਰਾਂ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਵੀ ਤਲਾਕਾਂ ਦੀ ਬਾਹਾਰ ਆਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਕੁਝ ਸਾਲਾਂ ’ਚ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਤਲਾਕਾਂ ਦੀ ਸਮੱਸਿਆ ਇਕ ਗੰਭੀਰ ਰੂਪ ਧਾਰਨ ਕਰ ਚੁੱਕੀ ਹੈ। ਪੰਜਾਬ ’ਚ ਇਸ ਸਮੇਂ 17 ਹਜ਼ਾਰ ਦੇ ਕਰੀਬ ਜੋੜਿਆਂ ਨੇ ‘ਤਲਾਕ’ ਲਈ ਅਦਾਲਤਾਂ ’ਚ ਅਪੀਲ ਲਗਾਈ ਹੋਈ ਹੈ ਤੇ ਇਸ ਤੋਂ ਚਾਰ ਗੁਣਾਂ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਝਗੜਿਆਂ ਸਬੰਧੀ ਮਾਮਲੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਵੋਮੈਨ ਸੱਲਾਂ ’ਚ ਚੱਲ ਰਹੇ ਹਨ। ਵਿਚਾਰਨ ਵਾਲੀ ਗੱਲ ਇਹ ਹੈ ਕਿ ਸਭ ਕੁਝ ਸੋਚ ਸਮਝ, ਵੱਡਿਆ ਦੀ ਸਲਾਹ ਮਸ਼ਵਰਾ ਲੈ ਕੇ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਫੈਸਲਿਆ ਵਿੱਚੋਂ ਹੀ ਇਕ ਹੈ ‘ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ’ਦੀ ਚੋਣ ਦਾ ਫੈਸਲਾ। ਸੋਚ ਸਮਝ, ਪਰਖ, ਵਿਚਾਰ ਕੇ ਹੀ ‘ਵਿਆਹ ‘ ਕੀਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਏਨੀ ਸੋਚ ਸਮਝ ਤੇ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਕੀਤੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਦੀ ਚੋਣ ਦੇ ਫੈਸਲੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਕਿਹੜੇ ਕਾਰਣ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਜੋ ਨੌਬਤ ਤਲਾਕ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ? ਤਲਾਕ ਦੇ ਲਈ ਕੋਈ ਇਕ ਸਮੱਸਿਆਂ ਮੁੱਦਾ ਨਹੀਂ ਬਣਦੀ ਤੇ ਨਾ ਹੀ ਤਲਾਕ ਲਈ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ ਇਕ ਦਮ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਇਸ ਪਿੱਛੇ ਕਾਰਣ –ਦਰ-ਕਾਰਣ ਹਨ । ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਅਤੇ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਹੀ ਇਕ ਵੱਡੇ ਮੁੱਦੇ ਤੱਕ ਲਿਜ਼ਾਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਆਖਰ ਤਲਾਕ ’ਤੇ ਹੀ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਇਕ ਐਸਾ ਪਾਕ ਰਿਸ਼ਤਾ ਹੈ ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ,ਅੰਡਰਸਟੈਂਡਿਗ, ਕਮਿਊਨੀਕੇਸ਼ਨ ਹੋਣਾ ਬਹੁਤ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਇਨਾਂ ਗੱਲਾਂ ਉਪਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੇ ਸਥਾਈ ਹੋਣ ਦੀ ਸੰਭਾਵਨਾ ਘੱਟ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਤੀ ਅਤੇ ਪਤਨੀ ਦੋਨੇ ਹੀ ਇਕ ਵੱਖਰੇ ਮਾਹੌਲ ਵਿੱਚ ਪਲੇ, ਵਧੇ ਤੇ ਪੜੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਕਈ ਪਹਿਲੂਆਂ ਤੋਂ ਅੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਈ ਵਾਰ ਇਸ ਅੰਤਰ ਨੂੰ ਨਾ ਸਮਝਣ ਤੇ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਕਰਨ ਕਰਕੇ ਵੀ ਇਹ ਸਮੱਸਿਆ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਵਿੱਚ ‘ ਈਗੋ ਕਲੈਸ਼ ’ ਵੀ ਤਨਾਅ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਣ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ ਕਿ ਅੱਜਕੱਲ• ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਡੀ ਸਮੱਸਿਆ ਦੇਖਣ ਨੂੰ ਮਿਲ ਰਹੀ ਹੈ ਉਹ ਹੈ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ ਲੜਕੀਆਂ ਦੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਤੇ ਆਧੁਨਿਕ ਹੋਣਾ । ਬੇਸ਼ੱਕ ਮਾਡਰਨ ਤੇ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਹੋਣਾ ਕੋਈ ਬੁਰੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੈ ਪ੍ਰੰਤੂ ਰਿਸ਼ਤਿਆ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕਤਾ ਨੂੰ ਸਮਝਣਾ ਵੀ ਅਤਿ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਸਾਂਝੇ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਜਿਥੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਜਾਂ ਧਾਰਮਿਕ ਖਿਆਲਾਂ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਥੇ ਨਵੀਂ ਆਈ ਪੜੀ ਲਿਖੀ ਨੂੰਹ ਨੂੰ ਅਜਿਹੇ ਮਾਹੌਲ ’ਚ ਖੁਦ ਨੂੰ ਐਡਜਸਟ ਕਰਨਾ ਮੁਸ਼ਕਲ ਜਾਪਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦੀ ਪੀੜੀ ਰੂੜੀਵਾਦੀ ਨਜ਼ਰੀਏ ਜਾਂ ਵਿਚਾਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਸਿਆਂ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਜਿਸ ਕਾਰਨ ਇਹ ਆਧੁਨਿਕ ਤੇ ਪੁਰਾਤਨ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦਾ ਟਕਰਾਅ ਤਲਾਕ ਦੇ ਵੱਲ ਲਿਜਾਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਦੇ ਜੋੜੇ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਤਨਾਅ ’ਚ ਕੱਟਣ ਨਾਲੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਤਲਾਕ ਲੈ ਵੱਖ -ਵੱਖ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਅੱਜ ਕੱਲ ਹੋ ਰਹੇ ਪ੍ਰੇਮ ਵਿਆਹ ਵੀ ਤੇਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਟੁੱਟਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਵਿਚਲਾ ਮੁੱਖ ਕਾਰਨ ਦੰਪਤੀ ਦੁਆਰਾ ਸਮੇਂ ਦੀ ਨਾਜ਼ੁਕਤਾ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਸਮਝਣਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹੇ ਇੱਕਠੇ ਸਮਾਂ ਬਿਤਾ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਜਾਣ ਚੁੱਕੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਪਰ ਉਹ ਸਮਾਂ ਭਾਵਕੁਤਾ ਦੇ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਦੋਹਾਂ ਵਿੱਚ ਥੋੜੀ ‘ਬਨਾਵਟਤਾ ’ ਵੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ । ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਹਲਾਤ ਇਕ ਦਮ ਬਦਲ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਤੇ ਨਵੀਂਆਂ ਪ੍ਰਸਥਿਤੀਆਂ , ਨਵੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਜਨਮ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ । ਜਿਨਾਂ ਦਾ ਮਿਲ ਕੇ ਸਾਹਮਣਾ ਕਰਨਾ ਔਖਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ । ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਵੀ ਤਲਾਕਾਂ ਦਾ ਇਕ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੇ ਹਨ ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਨਾਲ ਲੜਕੀ ਦੇ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਦਾ ਸੁਹਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਦਖਲ ਵੱਧ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੋਬਾਇਲ ’ਤੇ ਪੇਕੇ ਵਿੱਚ ਰੋਜ ਹੁੰਦੀ ਨੂੰਹ ਦੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੇ ਪੇਕੇ ਪਰਿਵਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਸਲਾਹਾਂ ਵੀ ਕਈ ਵਾਰ ਸੁਹਰਾ ਪਰਿਵਾਰ ’ਚ ਤਨਾਅ ਪੈਦਾ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ। ਮੋਬਾਇਲ ਫ਼ੋਨ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ’ਚ ਕਈ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸ਼ੱਕ ਵੀ ਪੈਦਾ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਸੱਸ ਦੀ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਖ਼ਲਅੰਦਾਜ਼ੀ, ਪਤਨੀ ਦਾ ਰੁਖਾ ਸੁਭਾਅ ਤਾਂ ਕਾਰਨ ਬਣਦੇ ਹਨ ਹੀ ਹਨ ਉਥੇ ਪਤੀ ਦੀਆਂ ਖਾਮੀਆਂ ,ਉਸ ਦਾ ਸ਼ੱਕੀ ਸੁਭਾਅ, ਮਾੜੀ ਲਤ, ਨਜ਼੍ਯਾਇਜ਼ ਸਬੰਧ ਵਰਗੇ ਕਈ ਕਾਰਨ ਵੀ ਤਲਾਕ ਤੱਕ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਸਰੀਰਿਕ (ਫਿਜੀਕਲ ਸੈਟੀਸਫੇਸ਼ਨ ) ਸੁੰਤਸ਼ਟੀ ਵੀ ਕਿਤੇ ਨਾ ਕਿਤੇ ਤਲਾਕ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੀ ਕਈ ਹੋਰ ਗੰਭੀਰ ਕਾਰਨ, ਮੁੱਦੇ ਉਭਰ ਰਹੇ ਹਨ ਜੋ ਇਸ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ’ਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਜਿਹੇ ਮੁੱਦੇ ਡੂੰਘੀ ਵਿਚਾਰ ਚਰਚਾਂ, ਸੰਵਾਦ ਤੇ ਸਮੇਂ ਦੀ ਮੰਗ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਤਲਾਕ ਦੇ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਤੇ ਅਨਪੜਾ ’ਚ ਬਹੁਤਾ ਫ਼ਰਕ ਨਜ਼ਰ ਨਹੀਂ ਆ ਰਿਹਾ। ਬਲਕਿ ਪੜੇ ਲਿਖੇ ਅਤੇ ਅਗਾਂਹਵਾਧੂ ਜੋੜਿਆ ਦੇ ਤਲਾਕ ਸਬੰਧੀ ਕੇਸ ਜਿਆਦਾ ਸਹਾਮਣੇ ਆ ਰਹੇ ਹਨ ਜਿਸ ਪਿੱਛੇ ਇਕ ਵੱਡਾ ਕਾਰਣ ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਮੰਨਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਇਲਾਵਾ ਵੱਧਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਤੇ ਵੱਧਦੇ ਮਾਨਸਿਕ ਤਨਾਅ ਕਾਰਣ ਪਤੀ –ਪਤਨੀ ਵਿਚ ਸਹਿਣਸ਼ੀਲਤਾ ਦੀ ਤੇਜੀ ਨਾਲ ਕਮੀ ਆ ਰਹੀ ਹੈ ਤੇ ਇਹੀ ਕਮੀ ਵਿਅਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਤਰੇੜਾਂ ਪਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਨਵ –ਵਿਆਹੇ ਅਜੇ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਵਿਅਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਸਮਝ ਨਹੀਂ ਸਕੇ ਹੁੰਦੇ ਕਿ ਉਨਾਂ ’ਚ ਤਕਰਾਰ ਪੈਦਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿ ਤਲਾਕ ਵੱਲ ਲੈ ਕੇ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਉਹ ਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਰਿਹਾ ਜਦੋਂ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਮਰਦ ਬੱਚਿਆਂ ਜਾਂ ਪਰਿਵਾਰਕ, ਸਮਾਜਿਕ ਸ਼ਰਮ ਖ਼ਾਤਰ ਚੁੱਪ ਚਾਪ ਆਪਣਾ ਆਪ ਮਾਰ ਕੇ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਬਸਰ ਕਰ ਲੈਦੇ ਸਨ। ਅੱਜ ਦੇ ਪੱਛਮੀ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵਾਲੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਜਾਂ ਮਰਦ ਇਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਤਨਾਅ ’ਚ ਰਹਿ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਕੱਟਣ ਨਾਲੋਂ ਅੱਡ ਹੋ ਕੇ ਵਧੀਆਂ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰਨ ਨੂੰ ਪਹਿਲ ਦਿੰਦੇ ਸਨ । ਅੱਜ ਦੀਆਂ ਔਰਤਾਂ ਵੀ ਹਿੱਕ ਠੋਕ ਕੇ ਆਪਣਾ ਅਧਿਕਾਰ ਸਮਝ ਕੇ ਤਲਾਕ ਮੰਗਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਪੰਚਾਇਤਾਂ ਲੈ ਸੁਹਰੇ ਪਰਿਵਾਰ ਢੁਕ ਦੀਆਂ ਹਨ ।ਵਿਆਹੁਤਾ ਜੀਵਨ ’ਚ ਕੋਈ ਤਰੇੜ ਨਾ ਆਵੇ ਇਸ ਲਈ ਬਹੁਤ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਸਮਝ ਤੇ ਜਾਣ ਲੈਣੀਆਂ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀਆਂ ਹਨ। ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਬਣਦੇ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤਿਆਂ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਸਮਝਣੀ ਜਰੂਰੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਉਥੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪੈਣ ਵਾਲੀਆਂ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀਆਂ ਵੀ ਚੰਗੀ ਤਰਾਂ ਸੋਚ ਸਮਝ ਲੈਣੀਆਂ ਚਾਹੀਦੀਆਂ ਹਨ। ਮਾਹਿਰਾਂ ਅੁਨਸਾਰ ਬੇਸ਼ੱਕ ਅੱਜ ਤੇਜੀ ਦੇ ਨਾਲ ਬਿਖਰ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਾਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਤੇ ਤਲਾਕਾਂ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਰੁਲ ਰਹੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੱਖ- ਵੱਖ ਸਥਿਤੀਆਂ ’ਚ ਕੱਢਣ ਲਈ ਉਨਾਂ ਦੇ ਸੁੰਤਲਿਤ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਲਈ ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨਕ ਮਾਹਿਰਾਂ ਦੀ ਕੌਸ¦ਿਗ ਕਰਵਾਈ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਇਸ ਤਰਾਂ ਦੀ ਕੌਸ¦ਿਗ ਜਿਥੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਨਾਲ ਦੰਪਤੀ ਜੋੜੇ ਨੂੰ ਕਈ ਮੁਸੀਬਤਾਂ ਤੋਂ ਬਚਾਉਦੀ ਹੈ ਉਥੇ ਆਪਣੇ ਜੀਵਨ ਸਾਥੀ ਤੋਂ ਵੱਖਰੇ ਹੋਏ ਔਰਤਾਂ ਤੇ ਮਰਦਾਂ ਲਈ ਵੀ ਬੇਹਤਰ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਜਿਉਣ ਤੇ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਦੇ ਸੁਤੰਲਿਤ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੀ ਉਸਾਰੀ ਲਈ ਠੀਕ ਤੇ ਸੁਤੰਲਿਤ ਭੂਮਿਕਾਂ ਨਿਭਾਉਣ ਦੀ ਸੂਝ ਤੇ ਸਮਰਥਾ ਵੀ ਇਹ ਕਂੌਸ¦ਿਗ ਪੈਂਦਾ ਕਰਦੀ ਹੈ/ਵਧਾਉਂਦੀ ਹੈ।ਉਝ ਜੇ ਇਹ ਕੌਂਸ¦ਿਗ ਵਿਅੁਹਤਾ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਵੇਲੇ ਹੀ ਹੋ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸੰਭਵ ਹੈ ਕਿ ਪਤੀ- ਪਤਨੀ ਦੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ’ਚ ਇਹ ਦਰਾੜ ਪੈਦਾ ਹੀ ਨਾ ਹੋਵੇ। ਜਦੋਂ ਦੋ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਮਿਲਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਸੁਭਾਅ ਤੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ’ਚ ਫ਼ਰਕ ਹੋਣਾ ਸੁਭਾਵਕ ਤੇ ਜਰੂਰੀ ਵੀ ਹੈ ਪਰ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤੇ ਤਰਕ ਬੁੱਧੀ ਸੋਚ, ਬਰਾਬਰਤਾ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਨਜ਼ਰੀਆਂ ਇਸ ਵਖਰੇਵੇ ’ਚੋਂ ਇਕਸੁਰਤਾ ਲੱਭ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਆਪਸੀ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਕੇ ਵਿਅਕਤੀਤਵ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਤੇ ਅਰਥ ਮਈ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅਰਥ ਦਿੱਤੇ ਜਾ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਅਰਥ ਉਨਾਂ ਦੇ ਖੁਸ਼ਹਾਲ ਸਨੇਹ ਪੂਰਵਕ ਤੇ ਸਾਵੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਦੀ ਸਿਰਜਣਾ ਤੇ ਪ੍ਰਫੱਲੁਤਾ ’ਚ ਤਾਂ ਸਹਾਈ ਹੋਣਗੇ।
ਪਤੀ-ਪਤਨੀ ’ਚ ਮਤਭੇਦ ਜਾਂ ਵਖਰੇਵੇ ਝਗੜੇ ’ਚ ਨਾ ਬਦਲਣ ਇਸ ਵਾਸਤੇ ਦੋਹਾਂ ਦੀ ਜ਼ੁੰਮੇਵਾਰੀ ਬਣਦੀ ਹੈ ਕਿ ਇਕ ਦੂਜੇ ਦੇ ਸਮਾਜਕ, ਕਿੱਤਾਗਤ ਤੇ ਆਰਥਿਕ ਰੁੱਤਬੇ ਤੇ ਇਸਦੀਆਂ ਲੋੜਾਂ ਦਾ ਮਾਣ-ਸਨਮਾਣ ਕਰਨਾ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਸੰਭਵ ਯਤਨਾਂ ਨਾਲ ਇਸਦੀ ਪੂਰਤੀ ਵੀ ਕਰਨੀ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਬੱਚਿਆਂ ਨਾਲ ਵੀ ਆਪਸੀ ਪਿਆਰ ਹੀ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਝਗੜੇ ਨਹੀਂ । ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ ਆਪਣੇ ਕਿਸੇ ਨਜ਼ਦੀਕੀ ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰ ਜਾਂ ਦੋਸਤ ਮਿੱਤਰ ਦੀ ਰਾਏ ਬਿਨਾਂ ਸੋਚੇ ਸਮਝੇ ਮੰਨ ਕੇ ਨਿੱਕੀਆਂ ਨਿੱਕੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਤੋਂ ਹੋਇਆ ਮਨ ਮਟਾੳ ਨੂੰ ਤਨਾਅ ’ਚ ਨਹੀਂ ਬਦਲਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿਉਂ ਹਰ ਇਕ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਆਪਣੀ ਵੱਖਰੀ ਰਾਏ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਪਰ ਇਸ ਲਈ ਆਪਣੀਆਂ ਗਲਤੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਅਹਿਸਾਸ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਕਿ ਹਰ ਮਾੜੇ ਫੈਸਲੇ ਦਾ ਅਸਰ ਦੰਪਤੀ ’ਤੇ ਹੀ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸੰਭਵ ਹੋ ਸਕੇ ਤਾਂ ਕਾਲਜਾਂ, ਯੂਨੀਵਰਸਿਟੀਆਂ ’ਚ ਪੜ• ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨ ਲੜਕੇ, ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਕੌਸ¦ਿਗ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਸੈਮੀਨਾਰ ਆਦਿ ਰਾਹੀਂ ਮਾਹਿਰਾਂ ਤੇ ਮਨੋ ਵਿਗਿਆਨਕਾਂ ਦੁਆਰਾ ਵਿਆਹ ਜਿਹੇ ਨਾਜ਼ੁੱਕ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਬੰਧੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਕਿਉਂਕਿ ਇਨਾਂ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਅੱਗੇ ਜਾ ਕੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਅੱਜ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਵਧੇ ਰਹੇ ਪਰਿਵਾਰਕ ਝਗੜਿਆਂ ਨੂੰ ਹੱਲ ਕਰਨ ਤੇ ਪਤੀ ਪਤਨੀ ਦੇ ਰਿਸ਼ਤੇ ਨੂੰ ਬਣਾਈ ਰੱਖਣ ਲਈ ਵੋਮੈਨ ਸੈੱਲ ਸਥਾਪਤ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ ਸਮਾਜ ਸੇਵੀ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਕਮੇਟੀਆਂ ਦਾ ਗਠਨ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ ਕਿਉਂ ਨਾ ਜੇਕਰ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣ ਜਾ ਰਹੇ ਲੜਕੇ ਅਤੇ ਲੜਕੀਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਸਬੰਧੀ ਖੁੱਲ• ਕੇ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਜੋ ਤਲਾਕ ਦੇ ਵਧ ਰਹੇ ਵਰਤਾਰੇ ਤੇ ਇਸਦੇ ਪ੍ਰੀਵਾਰ ਤੇ ਸਮਾਜ ਤੇ ਪੈਦੇ ਵਧਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤੋਂ ਜਿਥੇ ਵਿਆਹ ਦੇ ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਣ ਜਾ ਰਹੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਨੂੰ ਖੁਦ ਨੂੰ ਇਸ ਨਵੇਂ ਰਿਸ਼ਤੇ ਲਈ ਮਾਨਸਿਕ ਤੌਰ ’ਤੇ ਤਿਆਰ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ ਉਥੇ ਮਾਂ ਬਾਪ ਦਾ ਵੀ ਫਰਜ ਬਣਦਾ ਹੈ ਕਿ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਇਸ ਰਿਸ਼ਤੇ ਦੀ ਮਹੱਤਤਾ ਅਤੇ ਵਿਆਹ ਤੋਂ ਆਉਣ ਵਾਲੇ ਬਦਲਾਅ ਤੇ ਮੁਸ਼ਕਲਾਂ ਬਾਰੇ ਪਹਿਲਾਂ ਤੋਂ ਹੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦੇਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ। ਅਜਿਹੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਛੋਟੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਹੀ ਸਮਾਜ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਤਲਾਕ ਦੇ ਪ੍ਰਭਾਵ ਨੂੰ ਘਟਾ ਸਕਦੀਆਂ ਹਨ ਬੁੱਧੀਜੀਵੀਆਂ ਦੁਆਰਾ ਵੀ ਇਸ ਵਿਸ਼ੇ ਉਪਰ ਖੁੱਲ• ਕੇ ਸੰਵਾਦ ਰਚਾਉਣ ਦੀ ਲੋੜ ਹੈ।
ਆਈ ਰੱਖੜੀ, ਵੀਰਾਂ ਅੱਜ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨਾਂ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ ( ਕੈਲਗਰੀ)
ਆਈ ਰੱਖੜੀ, ਵੀਰਾਂ ਅੱਜ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨਾਂ।
ਅੱਜ ਭੈਣ ਦੀਆਂ, ਰੀਝਾਂ ਨੂੰ ਦੇ ਤੂੰ ਪੂਗਾਂ।
ਵਿਰਾ ਗੁੱਸਾ ਗਿਲਾ, ਮਨ ਵਿਚੋਂ ਦੇ ਮਿੱਟਾ।
ਆਇਆ ਰੱਖੜੀ ਦਾ ਦਿਨ, ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਾ।
ਕਰ ਗੁੱਟ ਨੂੰ ਤੂੰ, ਵੀਰਾਂ ਵੇ ਥੋੜਾਂ ਅਗਾਹ।
ਮੈਥੋ ਮਿੱਠੇ ਦੀ, ਬੁੱਰਕੀ ਮੂੰਹ ਵਿਚ ਪੁਆ।
ਮਿੱਠੀ ਜਿਹੀ ਮੁਸਕਰਾਹਟ, ਚੇਹਰੇ ਤੇ ਦਿਖਾਂ।
ਪਿਆਰ ਦੇ ਧਾਗੇ ਦੀ, ਵਿਰਾਂ ਵੇ ਰੱਖੜੀ ਬੰਨ੍ਹਾ।
ਸੋਹਣਿਆਂ ਵਿਰਾ ਵੇ, ਭੈਣ ਨੂੰ ਖੁੱਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਦਿਖਾ।
ਧਾਗੇ ਦੇ ਵਿਚੋਂ, ਭੈਣ ਦੇ ਪਿਆਰ ਦੀ ਝਾਤ ਪਾ।
ਆਪਣੇ ਦੋਂਨਾਂ ਦੇ, ਹੋਰ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਵਧਾਂ।
ਰੱਖੜੀ ਮੇਰੀ ਨੂੰ, ਵਿਰਾਂ ਸੋਹਣੇ ਗੁੱਟ ਤੇ ਸੱਜਾਂ।
ਵੀਰ ਭੈਣ ਦੇ ਸੁੱਚੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ, ਲੈ ਵੇ ਵੰਡਾਂ।
ਪੰਜਾ ਦਸਾ ਦਾ ਨੋਟ, ਮੇਰੀ ਹਥੇਲੀ ਤੇ ਟਿਕਾ।
ਵਿਰੇ ਭਾਬੀ ਮੇਰੀ ਨੂੰ, ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਲੈ ਬਲਾਂ।
ਭਾਬੀ ਸਿਤਾਰਿਆਂ ਵਾਲਾਂ, ਸੂਟ ਮੈਨੂੰ ਦੇ ਫੜਾਂ।
ਵੀਰਾ ਸੋਹਣੀ ਰੱਖੜੀ, ਮੇਰੀ ਭਾਬੀ ਨੂੰ ਦਿਖਾਂ।
ਸਾਡੇ ਨੱਣਦ ਭਾਬੀ ਦੇ, ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਹੋਰ ਵੱਧਾਂ।
ਸਾਨੂੰ ਅੱਜ ਦੋਂਨਾਂ ਨੂੰ, ਆਪਣੇ ਦੁਆਲੇ ਲੈ ਬੈਠਾਂ।
ਸਤਵਿੰਦਰ ਨੂੰ ਮਿਠਾਂਆਈ ਦਾ, ਡੱਬਾ ਦੇ ਫੜਾਂ।
ਸੱਤੀ ਨੂੰ ਜਿੰਦ ਵਿਰੇ, ਰੱਖੜੀ ਵਾਲਾਂ ਗੁੱਟ ਦਿਖਾਂ
ਆਪਣੇ ਦੋਨਾਂ ਦਾ ਪਿਆਰ, ਜੱਗ ਪੂਰੇ ਨੂੰ ਬੱਤਾਂ।
ਰਹਿ ਵੇ ਵਿਰਾਂ, ਕਦੇ-ਕਦੇ ਮੇਰੇ ਸਹੁਰੀ ਆਉਂਦਾ।
ਵੀਰਾ ਵੇ, ਸੁੱਖ ਦੁੱਖ ਰਹਿ ਆਪਣਾ ਤੂੰ ਵੰਡਾਉਦਾ।
ਇਹੋਂ ਰੱਖੜੀ ਵਰਗਾ ਦਿਨ, ਨਿੱਤ ਰਹੇ ਆਉਦਾ।
ਇਹ ਤਿਉਰਹਾਰ, ਪਿਆਰ ਦਾ ਸਿਨੇਹਾ ਲਿਉਂਦਾ।
ਛੱਡ ਹੋਰ ਕੰਮ ਆਜਾਂ, ਵੀਰ ਰੱਖੜੀ ਲੈ ਤੂੰ ਬੰਨਾਂ।
ਬੱਚੇ ਵੀ ਗੱਲ਼ਤ ਸਹੀਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
ਬੱਚੇ ਆਪ ਵੀ ਗੱਲ਼ਤ ਸਹੀਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸਤ ਦੀ ਰਾਏਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਸਈਨ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਤੋਂ ਮੱਦਦ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾਂ ਜਿਹਾ ਸਿੱਖਣ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਮੰਮ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਕਰਾਉਣਾਂ ਸੀ? ਇਹ ਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ” ਮੈਂ ਕਿਹਾ,” ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਅਸੀਂ ਬੁੱਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਬੱਚੇ ਹੀ ਬੱਣਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਤਾਂਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਣਾਂ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ,” ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੰਮੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਈਨ ਕਰ ਲੈਣਾਂ। ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਸਤ ਬੱਣਾਂ ਲੈਣਾਂ। ” ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਗੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅੱਗੇ ਯੂ ਵਾਂਗ ਸੋਫ਼ੇ ਪਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੋਫ਼ਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲਿੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਫਾਂ ਮੇਰੇ ਮੋਡੇ ਦੇ ਉਪਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਬੇਟਾ ਜਾਂ ਬੇਟੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਲੈਪਟੋਪ ਦਿਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਲਿੱਖਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਤੀ ਜੀ ਹਿੰਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਮੈਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਕੁ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਸੁਆਲ ਆਏ ਹਨ। ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰਟ ਤੇ ਗੱਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਮਰਦ ਝੱਟ ਜੱਮਪ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਫੋਟੋ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕੰਮਪੀਊਟਰ ਬੰਦ ਕਰਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇਕੋ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹੀ ਹਨ,
‘ਕਿਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? ਪਿਛਾਂ ਕਿਥੋਂ ਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ? ਹੋਰ ਸੁਣਾਓ। ਕੁੱਝ ਨਮਾਂ ਦੱਸੋ। ਬੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਈ-ਮੇਲ ਹੈ। ਸੰਮਪਰਿਕ ਕਰੋਂ।’ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ।
ਬਾਪ ਰੇ ਇੰਨੇ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ। ਸਭ ਦੇ ਇਕੋ ਸੁਆਲ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇੰਨਾਂ ਸਮਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਵਹਿਲੇ ਹੀ ਟਇਮ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ।
ਬੱਚੇ ਸੱਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਵੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰਾਂ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੱਣਨਾਂ ਚਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਫੋਨ ਤੇ ਗੱਲ਼ਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,” ਮੂੰਹ ਤੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰੂ। ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠੋਂ। ਦੋ ਮਿੰਟ ਖਹਿੜਾਂ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿਆ ਕਰੋਂ। ” ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਭਾਡੇ ਸਾਫਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
2000 ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਕੇ ਫੈਕਸ ਰਾਹੀ ਰਚਨਾਂ ਭੇਜਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਆਪ ਟੈਪਇੰਗ ਕਰਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਛੱਪਦੇ ਜਰੂਰ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਿਉਂ ਹੀ ਲੈਪਟੋਪ ਖ੍ਰੀਦਿਆ ਬੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ” ਮੰਮੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕੰਮਪੀਊਟਰ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। ” ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਇੰਡੀਆ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਮੰਮੀ ਨੇ ਲੈਪਟੋਪ ਖ੍ਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਮੰਮ ਰੁੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ” ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਫੋਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ,” ਕੀ ਮੰਮ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਹੈ? ਹੋਰ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਗਏ। ਰੋਟੀਆਂ ਕੌਣ ਪਕਾਇਆ ਕਰੇਗਾ।” ਮੈਂ ਕਿਹਾ,” ਤੇਰੀ ਬਹੂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਦੋਂਨੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਨੇਡਾ ਕਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੈ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਈ। ਵੱਹੁਟੀ ਰੋਟੀਆਂ ਬੱਣਾਇਆ ਕਰੇਗੀ। ” ਬੇਟਾ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ,” ਇਸ ਦਾ ਮੱਤਲੱਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੌਕਰਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਾਂਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਵਿਆਹ ਕਰਾਂ ਲਾਂ। ਮੇਰੀ ਵਾਈਫ਼ ਨੇ ਰੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬੱਣਾਂਉਣੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਪਿੱਛੇ ਲੜੋਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਿਆ ਕਰਨਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਂਏਂ ਕਰਨੀ। ਅਸੀਂ ਅੱਲਗ ਹੋ ਜਾਣਾਂ ਹੈ। ” ਪੁੱਤ ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਮੱਤਲੱਬ ਮੈਂ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹਾਂ। ਠੀਕ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਪੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਆਪ ਕਰਿਆ ਕਰਇਓ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਨ ਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੋਝ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ” ” ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੰਮੀ ਹੋ। ਨੌਕਰ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ” ਮੈਂ ਕਿਹਾ,” ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੀ ਬਹੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਮੁੰਡਾ ਜਿਉਂ ਪਾਲਿ਼ਆਂ ਹੋਇਆ ਦੇਣਾ ਹੈ। ”
ਅੱਗੇ ਹੰਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲੇ ਂਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਬੰਦੇ ਕੋਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ਲ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ਼ਾਂਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਝੱਟ ਲੈ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਬੱਚੇ ਸਾਡਾ ਸਹਾਰਾਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕਿਉਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ। ਅਸੀਂ ਕੀ ਚਹੁੰਦੇ ਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਆਪ ਕੀ ਹਾਂ? ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੋਜਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾਂ ਹੈ? ਬੱਚੇ ਤਾ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਮਰਜ਼ੀ ਸਾਡੀ ਚੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਨਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਗੋਲੀਂ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਲੋਕ ਲਾਜ਼ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੱਲ ਹੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬਾਪ ਨੇ ਜੁਆਨ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਮੁੰਡਾ, ਧੀ, ਆਪਣਾਂ ਪੁੱਤ, ਸਭ ਗੋਲੀਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੁਆਨ ਧੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਿਆਹੁਣਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਬੰਦਾ ਆਪ ਕਾਂਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅੰਨਦ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੂਜਾਂ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਦੋ ਸੱਮਝਣਗੇ? ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟਾਉਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਖਾਦੇ ਹਾਂ। ਕਾਂਮ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੱਚ ਸਕਦਾ। ਤਾਂਹੀਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤਾਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਆਪ ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਹੱਦਾ ਬੰਨੇ ਟੱਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਾਧ ਹੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੋਗ਼ਲੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਦੋਗ਼ਲੇ ਬੰਦਿਆ ਤੋਂ ਰੱਬ ਬਚਾਏ। ਬੱਚੇ ਆਪ ਵੀ ਗੱਲ਼ਤ ਸਹੀਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਰੀਏ, “ਸਾਡੇ ਮਾਂਪੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਨ ਨਹੀ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ” ਸਾਡੇ ਮਾਂਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਘੱਟ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਫਿਰ ਜਿਆਦਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਣਨ, ਸੱਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰੀਏ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ। ਮੈਂ-ਮੈਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਮਝ ਸਕੀਏ। ਜੀਏ ਔਰ ਜੀਨੇ ਦੀਜੀਏ।
ਬੱਚੇ ਵੀ ਗੱਲ਼ਤ ਸਹੀਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
ਬੱਚੇ ਆਪ ਵੀ ਗੱਲ਼ਤ ਸਹੀਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੁੱਝ ਹਫ਼ਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਹੀ ਦੋਸਤ ਦੀ ਰਾਏਂ ਦੇਣ ਨਾਲ ਫੇਸਬੁੱਕ ਸਈਨ ਕਰ ਲਈ। ਇਸ ਬਾਰੇ ਮੈਂ ਆਪਣੀ ਬੇਟੀ ਤੋਂ ਮੱਦਦ ਲਈ। ਉਸ ਤੋਂ ਥੋੜਾਂ ਜਿਹਾ ਸਿੱਖਣ ਹੀ ਲੱਗੀ ਸੀ। ਤਾਂ ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਮੰਮ ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਤੋਂ ਕੀ ਕਰਾਉਣਾਂ ਸੀ? ਇਹ ਤਾ ਬੱਚਿਆਂ ਦੀ ਖੇਡ ਹੈ। ” ਮੈਂ ਕਿਹਾ,” ਜਿਉਂ ਜਿਉਂ ਅਸੀਂ ਬੁੱਢੇ ਹੁੰਦੇ ਹਾਂ। ਬੱਚੇ ਹੀ ਬੱਣਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਤਾਂਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਕੋਲੋਂ ਸਿੱਖਣਾਂ ਪੈ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਬੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਦੋਸਤਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਦੱਸਿਆ,” ਹੁਣ ਮੇਰੀ ਮੰਮੀ ਫੇਸ ਬੁੱਕ ਤੇ ਜਾਇਆ ਕਰੇਗੀ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਸਈਨ ਕਰ ਲੈਣਾਂ। ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਵੀ ਦੋਸਤ ਬੱਣਾਂ ਲੈਣਾਂ। ” ਜਿਥੇ ਅਸੀਂ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ। ਅੱਗੇ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਪਿਆ ਹੈ। ਉਸ ਅੱਗੇ ਯੂ ਵਾਂਗ ਸੋਫ਼ੇ ਪਏ ਹਨ। ਇੱਕ ਸੋਫ਼ਾਂ ਮੇਰਾ ਹੀ ਹੈ। ਮੈਂ ਉਥੇ ਬੈਠ ਕੇ ਲਿੱਖਦੀ ਹਾਂ। ਇੱਕ ਹੋਰ ਸੋਫਾਂ ਮੇਰੇ ਮੋਡੇ ਦੇ ਉਪਰ ਵਾਲੇ ਪਾਸੇ ਹੈ। ਜਿਥੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ, ਬੇਟਾ ਜਾਂ ਬੇਟੀ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮੇਰਾ ਲੈਪਟੋਪ ਦਿਸਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਕਹਾਣੀ ਲਿੱਖਾਂ ਤਾਂ ਉਹ ਪੜ੍ਹ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਪਤੀ ਜੀ ਹਿੰਦੀ ਅੰਗਰੇਜ਼ੀ ਦੇ ਮਾਹਰ ਹਨ। ਜਿਉਂ ਹੀ ਮੈਂ ਫੇਸਬੁੱਕ ਤੇ ਜਾਂਦੀ ਹਾਂ। ਸੱਚ ਦੱਸ ਰਹੀ ਹਾਂ। ਦੋ ਹਫ਼ਤਿਆਂ ਵਿੱਚ ਮੈਨੂੰ ਚਾਰ ਕੁ ਕੁੜੀਆਂ ਦੇ ਜੁਆਬ ਸੁਆਲ ਆਏ ਹਨ। ਦੋ ਕੁੜੀਆਂ ਨਾਲ ਚਾਰਟ ਤੇ ਗੱਲ ਹੋਈ ਹੈ। ਪਰ ਮਰਦ ਝੱਟ ਜੱਮਪ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਨਾਲ ਫੋਟੋ ਆ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਵਾਰ ਤਾਂ ਕੰਮਪੀਊਟਰ ਬੰਦ ਕਰਨਾਂ ਪੈਦਾ ਹੈ। ਗੱਲਾਂ ਸਭ ਦੀਆਂ ਇਕੋ ਹਨ। ਭਾਵੇਂ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਜਾਣਕਾਰੀ ਵਾਲੀ ਥਾਂ ਤੇ ਲਿਖਿਆ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਪੁੱਛਦੇ ਹੀ ਹਨ,’ਕਿਥੇ ਰਹਿੰਦੇ ਹੋ? ਪਿਛਾਂ ਕਿਥੋਂ ਦਾ ਹੈ? ਕੀ ਹਾਲ ਹੈ? ਹੋਰ ਸੁਣਾਓ। ਕੁੱਝ ਨਮਾਂ ਦੱਸੋ। ਬੜੀਆਂ ਸੋਹਣੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਕਰਦੇ ਹੋ। ਇਹ ਮੇਰਾ ਫੋਨ ਨੰਬਰ ਈ-ਮੇਲ ਹੈ। ਸੰਮਪਰਿਕ ਕਰੋਂ।’ ਬੱਚਿਆਂ ਤੇ ਪਤੀ ਬਾਰੇ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਿਆ।ਬਾਪ ਰੇ ਇੰਨੇ ਸਵਾਲ ਤਾਂ ਰਿਸ਼ਤਾਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਪੁੱਛਦੇ। ਸਭ ਦੇ ਇਕੋ ਸੁਆਲ ਹਨ। ਕੋਈ ਕੰਮ ਦੀ ਗੱਲ ਨਹੀਂ। ਇੰਨਾਂ ਸਮਾਂ ਖ਼ਰਾਬ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਈ ਤਾਂ ਵਹਿਲੇ ਹੀ ਟਇਮ ਪਾਸ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਸੱਭ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਦੁਨੀਆਂ ਕਿਵੇ ਚੱਲਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਹੀ ਸਾਰਾਂ ਕੁੱਝ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ। ਸਾਨੂੰ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸੁੱਣਨਾਂ ਚਹੀਦਾ ਹੈ। ਇੱਕ ਔਰਤ ਸਾਰੀ ਦਿਹਾੜੀ ਫੋਨ ਤੇ ਗੱਲ਼ਾਂ ਕਰਦੀ ਰਹਿੰਦੀ ਸੀ। ਬੱਚੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਪੁੱਛਦੇ ਹਨ। ਤਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ,” ਮੂੰਹ ਤੇ ਥੱਪੜ ਮਾਰੂ। ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠੋਂ। ਦੋ ਮਿੰਟ ਖਹਿੜਾਂ ਵੀ ਛੱਡ ਦਿਆ ਕਰੋਂ। ” ਬੱਚਿਆਂ ਵੱਲ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਚਿਰ ਘਰ ਦੇ ਸਾਰੇ ਭਾਂਡੇ ਝੂਠੇ ਨਹੀਂ ਹੋ ਜਾਂਦੇ। ਉਹ ਭਾਡੇ ਸਾਫਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ।
2000 ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਹੱਥ ਨਾਲ ਲਿਖਕੇ ਫੈਕਸ ਰਾਹੀ ਰਚਨਾਂ ਭੇਜਦੀ ਹੁੰਦੀ ਸੀ। ਸੰਪਾਦਕ ਨੂੰ ਆਪ ਟੈਪਇੰਗ ਕਰਨਾਂ ਪੈਂਦਾ ਸੀ। ਛੱਪਦੇ ਜਰੂਰ ਸਨ। ਬਹੁਤ ਧੰਨਵਾਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਜਿਉਂ ਹੀ ਲੈਪਟੋਪ ਖ੍ਰੀਦਿਆ ਬੇਟੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਸੀ, ” ਮੰਮੀ ਤੁਸੀਂ ਸਾਡੇ ਵਾਲੇ ਹੀ ਕੰਮਪੀਊਟਰ ਵਰਤ ਸਕਦੇ ਹੋ। ” ਬੇਟੇ ਨੂੰ ਵੀ ਹੈਰਾਨੀ ਹੋਈ ਸੀ। ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਇੰਡੀਆ ਗਿਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਬੇਟੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾਂ ਨੂੰ ਦੱਸਿਆ, “ਮੰਮੀ ਨੇ ਲੈਪਟੋਪ ਖ੍ਰੀਦਿਆ ਹੈ। ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਮੰਮ ਰੁੱਝੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ” ਉਸ ਨੇ ਵੀ ਫੋਨ ਤੇ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ,” ਕੀ ਮੰਮ ਤੁਸੀਂ ਪੜ੍ਹਾਈ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨੀ ਹੈ? ਹੋਰ ਕੰਮ ਮੁੱਕ ਗਏ। ਰੋਟੀਆਂ ਕੌਣ ਪਕਾਇਆ ਕਰੇਗਾ।” ਮੈਂ ਕਿਹਾ,” ਤੇਰੀ ਬਹੂ ਆਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਵੀ ਦੋਂਨੇ 18 ਸਾਲ ਤੋਂ ਉਪਰ ਹੋ ਗਏ। ਕਨੇਡਾ ਕਨੂੰਨ ਮੁਤਾਬਕ, ਮੈ ਰਿਟਾਇਰ ਹੋ ਗਈ। ਵੱਹੁਟੀ ਰੋਟੀਆਂ ਬੱਣਾਇਆ ਕਰੇਗੀ। ” ਬੇਟਾ ਮੈਨੂੰ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਸੀ,” ਇਸ ਦਾ ਮੱਤਲੱਭ ਤੁਹਾਨੂੰ ਨੌਕਰਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਤਾਂਹੀਂ ਤੁਸੀਂ ਕਹੀ ਜਾਂਦੇ ਹੋ। ਵਿਆਹ ਕਰਾਂ ਲਾਂ। ਮੇਰੀ ਵਾਈਫ਼ ਨੇ ਰੋਟੀਆਂ ਨਹੀਂ ਬੱਣਾਂਉਣੀਆਂ। ਫਿਰ ਉਸ ਨਾਲ ਕੰਮ ਪਿੱਛੇ ਲੜੋਗੇ। ਉਸ ਨੇ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਿਆ ਕਰਨਾਂ। ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਆਂਏਂ ਕਰਨੀ। ਅਸੀਂ ਅੱਲਗ ਹੋ ਜਾਣਾਂ ਹੈ। ” ਪੁੱਤ ਕਮਾਲ ਹੋ ਗਈ। ਇਸ ਦਾ ਮੱਤਲੱਬ ਮੈਂ ਘਰ ਦਾ ਕੰਮ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਨੌਕਰਾਣੀ ਹਾਂ। ਠੀਕ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਆਪੋਂ ਆਪਣੇ ਕੰਮ ਆਪ ਕਰਿਆ ਕਰਇਓ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਮਨ ਤੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੋਝ ਪਾਉਣ ਦੀ ਕੀ ਲੋੜ ਹੈ? ” ” ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਮੰਮੀ ਹੋ। ਨੌਕਰ ਤਾਂ ਹੋ ਨਹੀਂ ਸਕਦੇ। ਮੈਂ ਮੰਮੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਪਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ” ਮੈਂ ਕਿਹਾ,” ਫਿਰ ਉਹ ਵੀ ਸਾਡੀ ਬਹੂ ਹੋਵੇਗੀ। ਸੇਵਾ ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਕਰਨੀ ਹੀ ਪੈਣੀ ਹੈ। ਮੁੰਡਾ ਜਿਉਂ ਪਾਲਿ਼ਆਂ ਹੋਇਆ ਦੇਣਾ ਹੈ। ”
ਅੱਗੇ ਹੰਦਾ ਸੀ, ਕਿ ਰਿਸ਼ਤੇ ਕਇਮ ਰੱਖਣ ਲਈ, ਹਰ ਪੱਖੋਂ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕੀਤੀ ਜਾਂਦੀ ਸੀ। ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਕੋਲੇ ਂਸਮਾਂ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਨਾਂ ਹੀ ਕਿਸੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਜਰੂਰਤ ਹੈ। ਹਰ ਬੰਦੇ ਕੋਲ ਹਰ ਚੀਜ਼ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਜੋਂ ਚੀਜ਼ਾਂ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਹਾਸ਼ਲ ਨਹੀ ਕਰ ਸਕੇ। ਸਾਡੇ ਬੱਚਿਆਂ ਕੋਲੇ ਹਨ। ਉਹ ਇਸ਼ਾਂਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਅਸੀਂ ਝੱਟ ਲੈ ਦਿੰਦੇ ਹਾਂ। ਆਪਣੇ ਬਾਰੇ ਕਦੇ ਸੋਚਿਆ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਅਸੀਂ ਤਾਂ ਇਹੀ ਸੋਚਦੇ ਹਾਂ। ਬੱਚੇ ਸਾਡਾ ਸਹਾਰਾਂ ਹਨ। ਸਾਡਾ ਭਵਿੱਖ ਹਨ। ਬੱਚੇ ਕੀ ਸੋਚਦੇ ਹਨ। ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਦੇ ਪੁੱਛਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ ਹੈ? ਕਿਉਂ ਕਿ ਅੱਜ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਇਹੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕੇ। ਅਸੀਂ ਕੀ ਚਹੁੰਦੇ ਹਾਂ? ਅਸੀਂ ਆਪ ਕੀ ਹਾਂ? ਆਪਣੇ ਅੰਦਰ ਨੂੰ ਕਦੇ ਖੋਜਿਆ ਹੀ ਨਹੀਂ। ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕੀ ਪੁੱਛਣਾਂ ਹੈ? ਬੱਚੇ ਤਾ ਬੱਚੇ ਹਨ। ਮਰਜ਼ੀ ਸਾਡੀ ਚੱਲਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਉਹੀ ਕਰਨਾਂ ਤੇ ਬੱਚਿਆਂ ਤੋਂ ਕਰਾਉਣਾ ਹੈ। ਜੋ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਚੰਗ੍ਹਾਂ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਮੂੰਹ ਰੱਖਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਬੱਚਿਆ ਦੇ ਗੋਲੀਂ ਵੀ ਮਾਰ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਲੋਕ ਲਾਜ਼ ਜਰੂਰੀ ਹੈ। ਕੱਲ ਹੀ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ। ਬਾਪ ਨੇ ਜੁਆਨ ਧੀ ਨੂੰ ਕਿਸੇ ਮੁੰਡੇ ਨਾਲ ਦੇਖ ਲਿਆ। ਮੁੰਡਾ, ਧੀ, ਆਪਣਾਂ ਪੁੱਤ, ਸਭ ਗੋਲੀਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ। ਜੁਆਨ ਧੀ ਨੂੰ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਵਿਆਹੁਣਾਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਹੋਰ ਕੀ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹਰ ਬੰਦਾ ਆਪ ਕਾਂਮ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਉਹ ਠੀਕ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਅੰਨਦ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਕੋਈ ਦੂਜਾਂ ਇਹੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਬਦਨਾਮੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਲੋਕ ਕਦੋ ਸੱਮਝਣਗੇ? ਹਰ ਇੱਕ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਤੁਹਾਡੇ ਵਾਂਗ ਹੀ ਹੈ। ਜਿਵੇ ਰੋਟੀ ਦੀ ਭੁੱਖ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਮਿੱਟਾਉਣ ਲਈ ਭੋਜਨ ਖਾਦੇ ਹਾਂ। ਕਾਂਮ ਤੋਂ ਵੀ ਕੋਈ ਨਹੀਂ ਬੱਚ ਸਕਦਾ। ਤਾਂਹੀਂ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀ ਦੀ ਚਾਦਰ ਤਾਨਣੀ ਪੈਂਦੀ ਹੈ। ਕਈ ਆਪ ਇਸ ਦੇ ਵੀ ਹੱਦਾ ਬੰਨੇ ਟੱਪ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਜੋਂ ਫੜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਚੋਰ ਹੈ। ਬਾਕੀ ਸਾਰੇ ਸਾਧ ਹੀ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਦੋਗ਼ਲੀ ਨੀਤੀ ਦੇ ਦੋਗ਼ਲੇ ਬੰਦਿਆ ਤੋਂ ਰੱਬ ਬਚਾਏ। ਬੱਚੇ ਆਪ ਵੀ ਗੱਲ਼ਤ ਸਹੀਂ ਦੀ ਪਹਿਚਾਨ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਸਾਡੇ ਵਾਲੀਆਂ ਸੱਮਸਿਆਵਾਂ ਹਨ। ਇਹੀ ਨਾਂ ਕਿਹਾ ਕਰੀਏ, “ਸਾਡੇ ਮਾਂਪੇ ਤਾਂ ਇਹ ਕਰਨ ਨਹੀ ਦਿੰਦੇ ਸੀ। ” ਸਾਡੇ ਮਾਂਪਿਆਂ ਨੂੰ ਸਾਡਾ ਘੱਟ, ਆਲੇ ਦੁਆਲੇ ਦਾ ਫਿਰ ਜਿਆਦਾਂ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਣਨ, ਸੱਮਝਣ ਦੀ ਕੋਸ਼ਸ਼ ਕਰੀਏ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਧਿਆਨ ਦੇਈਏ। ਮੈਂ-ਮੈਂ ਛੱਡ ਕੇ ਦੂਜਿਆਂ ਨੂੰ ਸੱਮਝ ਸਕੀਏ। ਜੀਏ ਔਰ ਜੀਨੇ ਦੀਜੀਏ।
ਅਦਾਲਤ ਰੱਬ, ਜੰਨਤਾਂ, ਮੀਡੀਏ ਕਲਮਾਂ ਵਾਂਲਿਆਂ ਦੀ
- ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ) -
ਅਦਾਲਤ ਰੱਬ, ਜੰਨਤਾਂ, ਮੀਡੀਏ ਕਲਮਾਂ ਵਾਂਲਿਆਂ ਦੀ ਜਦੋਂ ਲੱਗਦੀ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਨੂੰ ਜ਼ਮੀਨ ਤੋਂ ਸਮਾਨ ਤੇ ਚੜ੍ਹਾਂ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਉਸੇ ਨੂੰ ਧਰਤੀ ਤੇ ਵੀ ਲਾਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਰੱਬ, ਜੰਨਤਾਂ, ਮੀਡੀਏ ਕਲਮਾਂ ਵਾਂਲਿਆਂ ਦੇ ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਾਂਗ ਪੱਟੀ ਨਹੀਂ ਬੰਨੀ ਹੋਈ। ਜੰਨਤਾਂ, ਮੀਡੀਏ ਕਲਮਾਂ ਵਾਂਲਿਆਂ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਚਲਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਪਾਜ ਖੋਲਦੇ ਹਨ। ਗੁਨਅਗਾਰ ਦੇ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਉਗਲਾਂ ਪੈ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਝੂਠੇ ਦੇ ਘਰ ਤੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਗੱਲ ਦਾ ਤੱਤ ਕੱਢਦੇ ਹਨ। ਅੱਖੀ ਦੇਖ ਕੇ ਜਾਹਰ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਕਲਮਾਂ ਵਾਲੇ ਤੇ ਮੀਡੀਆਂ ਮਿਲ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਪਹਿਰਵਾਈ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਦੁੱਧ ਵਿਚੋਂ ਪਾਣੀ ਛਾਣ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਸੱਚ ਝੂਠ ਜੰਨਤਾਂ ਦੇ ਸੱਹਮਣੇ ਰੱਖ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਾਂ, ਗਰੀਬ ਰੱਬ, ਜੰਨਤਾਂ, ਮੀਡੀਏ ਕਲਮਾਂ ਵਾਂਲਿਆਂ ਲਈ ਇੱਕ ਬਰਾਬਰ ਹੈ। ਸੱਚ ਨਾਲ ਖੜਦੇ ਹਨ। ਜਿਸ ਦੇ ਪਿਛੇ ਪੈ ਜਾਣ, ਜੰਨਤਾਂ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਘੜੀਸ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਥੇ ਜੁੱਤੀ ਪਰੇਟਡ ਕਰਨੀ ਪਈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਵੀ ਢਿੱਲ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਕੋਈ ਭਾਂੜੇ ਦਾ ਟੱਟੂ ਨਹੀਂ ਖ੍ਰੀਦਦੇ। ਕਈ ਰੱਬ ਸਣੇ ਪੈਸੇ ਵਾਲੇ ਅਮੀਰਾਂ ਦੇ ਪੈਸੇ ਨਾਲ ਤੁਲਣ ਵਾਲੇ ਤੇ ਡਰਨ ਵਾਲੇ ਵੀ ਹਨ।
ਦੁਨੀਆਂ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਅੰਨ੍ਹੀ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਜੱਜ ਵਕੀਲ ਪੈਂਸੇ ਲੈ ਕੇ ਕੰਮ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜੱਜ ਕੁਰਸੀ ਤੇ ਬੈਠਦਾ ਹੈ। ਖ੍ਰੀਦੇ ਹੋਏ ਵਕੀਲ ਉਸ ਨੂੰ ਕੋਲੋ ਬੱਣਾਂ ਕੇ ਕਹਾਣੀ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜੱਜ ਅੱਖਾ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਸੁਣਦਾ ਹੈ। ਜੇ ਖੁੱਲੀਆਂ ਰੱਖੂ, ਬਾਹਰ ਦੇਖਿਆਂ ਅੱਗੇ ਆਜੂ। ਇੱਕ ਵਕੀਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੇਰੇ ਕਲਾਈਟ ਨੇ ਖੂਨ ਤਾਂ ਕੀਤਾ, ਆਤਮ ਰੱਖਿਆਂ ਕਰਨ ਲਈ। ਦੂਜਾਂ ਵਕੀਲ ਕਹਿ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਕਾਤਲ ਨੂੰ ਨੀਜ਼ੀ ਦੁਸ਼ਮਣੀ ਕਰਕੇ ਮਾਰਿਆ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਦੋਂਨੇ ਵਕੀਲ ਰੱਜ ਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਆਪੋਂ ਆਪਣੇ ਕਲਾਈਟ ਦੇ ਬੱਚਾ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਆਹ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਸੱਚ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਨੂੰ ਭੁਗਤਣ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੇ। ਸੱਚੇ ਤੇ ਜੱਜ ਜਕੀਨ ਹੀ ਨਹੀਂ ਕਰਦੇ। ਜੋਂ ਰੱਜ ਕੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦੇ ਹਨ। ਜੱਜ ਝੂਠੀਆਂ ਕਹਾਣੀਆਂ ਦੇ ਅਧਾਂਰਤ ਤੇ ਫੈਸਲਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। 1984 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਜਾਤੀ ਦੇ ਸਿੱਖ ਹੀ ਮਾਰੇ, ਕੁੱਟੇ, ਜਾਲੇ ਗਏ ਹਨ। ਫਿਰ ਵੀ ਕੋਈ ਸੁਣਵਾਈ ਨਹੀਂ। ਇਹ ਅਦਾਲਤਾਂ ਰੱਬ ਕਿਧਰ ਦਾ ਹਨ। ਸ਼ਰੇਆਮ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਪੱਟੀ ਬੰਦੀ ਹੋਈ ਹੈ। ਫਿਰ ਵੀ ਲੋਕ ਪੀੜੀਆਂ ਤੋਂ ਜਮੀਨਾਂ ਦੇ ਕੇਸ ਭੁਗਤਦੇ ਫਿਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਘਰ ਤੋੜਨ ਲਈ ਤਲਾਕ ਦਾ ਪੇਪਰ ਲੈਣ ਲਈ ਸਾਲਾਂ ਬੱਦੀ ਅਦਾਲਤਾਂ ਵਿੱਚ ਧੱਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਅਦਾਲਤਾਂ ਵੀ ਜੰਨਤਾਂ ਤੋਂ ਪੈਸੇ ਬਟੋਰਨ ਦਾ ਸਾਧਨ ਹਨ। ਬੱਚੋਂ ਇਸ ਅੰਨ੍ਹੀ ਅਦਾਲਤ ਤੋਂ, ਇੱਕ ਕਨੇਡੀਅਨ ਨੇ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਪੰਜਾਬ ਦੁਕਾਨਾਂ ਕਰਾਏ ਤੇ ਦੇ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਕਿਰਾਇਆਂ 50 ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਲਾਂ ਹੀ 50 ਰੂਪਏ ਸੀ। ਕਨੇਡੀਅਨ ਨੇ ਪੈਸੇ ਵਧਾਂਉਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਕਿਰਾਏਦਾਰ ਪੈਸੇ ਵਧਾਂਉਣ ਨੂੰ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀ ਸੀ। ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਕੇਸ 15 ਸਾਲ ਚਲਦਾ ਰਿਹਾ। ਹਰ ਦੋ ਮਹੀਨੇ ਬਆਦ ਵਕੀਲ ਤੇ ਜੱਜ ਬੱਦਲ ਜਾਂਦੇ ਸਨ। ਦੱਸੀ ਜਾਣ ਕਹਾਣੀ ਵਾਰ ਵਾਰ, ਦੋਂਨੇ ਪਾਸਿਆ ਦੀਆਂ ਗੋਡੀਆਂ ਲੱਗ ਗਈਆਂ। ਦੋਂਨਾਂ ਨੇ ਲੱਖਾਂ ਦੇ ਹਿਸਾਬ ਨਾਲ ਪੈਸਾ ਝੌਕ ਦਿੱਤਾ। ਹਾਰ ਕੇ ਦੋਂਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਬੈਠ ਕੇ ਨਿਬੇੜਾਂ ਕਰਨਾਂ ਪਿਅ। ਇਹ ਨੇ ਜੱਜ ਵਕੀਲ ਅਦਾਲਤਾਂ ਸਾਰੇ ਰੱਲੇ ਮਿਲੇ ਹਨ।
ਹਰੀ ਕੰਧ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਨਾਲ ਲੱਗਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਦਿਨ ਉਸ ਨੂੰ ਸੌਣਾਂ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ ਸੀ। ਪਿੰਡਾਂ ਵਿੱਚ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਆਥਣ ਸਵੇਰ ਕਿਵੇ ਕਾਂਵਾਂ ਰੋਲੀ ਪਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਮੇਰੇ ਪਿੰਡ ਤਿੰਨ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਹਨ। ਹਸਨਪੁਰ ਭਨੋਹੜ ਨਾਲ ਨਾਲ ਹਨ। ਉਥੇ ਵੀ ਤਿੰਨ ਹਨ। ਦੋ ਦੋ ਮੰਦਰ ਹਨ। ਅਜੇ ਮਸਜਦ ਨਹੀ ਹੈ। ਜੋਂ ਧੂਤਕੜਾਂ ਪੈਂਦਾਂ ਹੈ। ਨਾਂ ਕੋਈ ਵਿਦਾਰਥੀ ਪੜ੍ਹ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਂ ਬਿਮਾਰ ਤੇ ਆਮ ਬੰਦਾ ਅਰਾਮ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਨੱਵ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਦਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ?ਉਹੀ ਚੀਜ਼ ਦਾ ਰਸ ਵੀ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਜੋਂ ਦਇਰੇ ਵਿੱਚ ਰਹਿ ਕੇ ਹੋਵੇ। ਬਹੁਤੇ ਖਾਣ, ਸੌਣ ਨਾਲ ਬਿਮਾਰ ਵੀ ਹੋ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਹਰੀ ਨੇ ਕੇਸ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਾ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਕੇਸ ਜਿੱਤ ਗਿਆ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਸਾਹਿਬ ਦੇ ਬੰਦਿਆ ਨੇ ਅਪੀਲ ਕਰ ਦਿੱਤੀ। ਹੁਣ ਇਹ ਜਿੱਤ ਗਏ। ਹਰੀ ਨੇ ਹੋਰ ਅੱਗੇ ਅਦਾਲਤ ਦਾ ਦਰਵਾਜਾਂ ਖੜਕਾਂ ਦਿੱਤਾ। ਅਜੇ ਤੱਕ ਕੋਈ ਫ਼ੈਸਲਾਂ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਨਾਂ ਹੀ ਹੋਣਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੀ ਅਦਾਲਤ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਜਾਣਦੇ ਹਨ। ਕੋਈ ਉਸ ਨਾਲ ਲੜ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਇੱਕ ਅੱਖ ਦੇ ਝੱਪਕੇ ਨਾਲ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਕੰਗਾਲ, ਤੇ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਰਾਜ ਦੇ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਕੀੜੀ ਤੋਂ ਹਾਥੀਂ ਮਰਵਾਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਥਲ ਤੋਂ ਜਲ, ਜਲ ਤੋਂ ਥਲ ਕਰ ਦਿੰਦਾ। ਉਹ ਕਿਸੇ ਤੋਂ ਦੁਆਨੀ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦਾ। ਦਿੰਦਾ ਹੀ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੰਦੇ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
ਨਵ ਜੰਮੇ ਬੱਚੇ ਨੂੰ ਜਿਹੜੀ ਮਰਜ਼ੀ ਬੋਲੀ ਸਿੱਖਾਂ ਦੇਵੇ। ਜਿਹੜੇ ਮਰਜ਼ੀ ਧਰਮ ਵਿੱਚ ਪਾਲਣ ਪੋਸ਼ਣ ਕਰ ਲਵੋਂ। ਬੱਚਾ ਉਹੀ ਬੱਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਕੱਲਕੱਤੇ ਧੰਨਵਾਦ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦਾ ਹੋਈ ਹਾਂ। ਚਾਚੇ ਦੇ ਵਿਆਹ ਤੇ, ਮੇਰੇ ਪਾਪਾ ਮੰਮੀ ਮੈਨੂੰ ਜਦੋਂ ਪਿੰਡ ਲੈ ਕੇ ਗਏ। ਮੈਂ 5 ਸਾਲ ਦੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਬੰਗਾਲੀ, ਹਿੰਦੀ, ਪੰਜਾਬੀ ਦੀ ਖਿੱਚੜੀ ਕਰਕੇ ਬੋਲ ਰਹੀ ਸੀ। ਮੈਂ ਹੀ ਦਾਦਕੇ ਨਾਨਕੇ ਵਿੱਚ ਵੱਡੀ ਉਲਾਦ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਫਿ਼ਕਰ ਪੈ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਪਾਪਾ ਨੂੰ ਕਿਹਾ,” ਇਸ ਨੂੰ ਪੰਜਾਬਣ ਬੱਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਬੰਗਾਲਣ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਕਿਵੇਂ ਹੋਵੇ, ਇਸ ਨੂੰ ਪਿੰਡ ਹੀ ਰੱਖ ਲੈਣਾ ਹੈ।” ਮੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦੋਂ ਚਾਚਿਆਂ, ਚਾਚੀ, ਦੋਂ ਭੂਆਂ ਨਾਨਕਿਆਂ ਨੇ ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਪਿਆਰ ਦਿੱਤਾ, ਖਿਡਾਇਆਂ। ਮੈਂ ਪਿੰਡ ਰਹਿੱਣ ਲਈ ਤਿਆਰ ਸੀ। ਮੇਰੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਪਿੰਡ ਨਹੀਂ ਛੱਡਕੇ ਗਈ। ਭਾਵੇਂ ਉਸ ਕੋਲ ਇੱਕ ਹੋਰ ਗੋਦੀ ਮੇਰੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਸੀ। ਮੈਂ ਕੱਲਕੱਤੇ ਜਾ ਕੇ ਜੀਅ ਨਹੀਂ ਲਾਇਆ। 15 ਦਿਨਾਂ ਬਾਅਦ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਨਾਲ ਪਿੰਡ ਵਾਪਸ ਆ ਗਈ। ਬੱਚਾ ਉਹੀ ਬੱਣਦਾ ਹੈ। ਉਸੇ ਦੀ ਰੀਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋਂ ਸੱਹਮਣੇ ਹੋ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ। ਗੁਰਦੁਆਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸਾਡੇ ਘਰ ਤੋਂ ਚਾਰ ਘਰ ਛੱਡ ਕੇ ਸੀ। ਉਹ ਵੀ ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਧੰਨ ਕੌਰ ਨੇ ਹੋਰ ਬੁੜੀਆਂ ਭਜਨ ਕੌਰ ਬਸ਼ੀਨੋ ਬੇਬੇ ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ ਧਰਮਸਾ਼ਲਾਂ ਦੇ ਇੱਕ ਕੰਮਰੇ ਵਿੱਚ ਦੂਰ ਪੈਂਦੇ ਗੁਰਦੁਆਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਤੋਂ ਮਾਹਾਰਾਜ ਲਿਆਂ ਕੇ ਰੱਖ ਲਿਆਂ ਸੀ। ਪਾਪਾ ਤੇ ਤਾਇਆਂ ਟੱਰਕਾਂ ਤੇ ਸਨ। ਇਸ ਲਈ ਟੱਰਕਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਤੋਂ ਉਗਰਾਹੀ ਕਰਕੇ, ਪਿੰਡ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀ ਮੱਦਦ ਨਾਲ ਵਧੀਆਂ ਦੀਵਾਨ ਹਾਲ ਬੱਣਾ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਵੀ ਗੁਰਦੁਆਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਜਾਂ ਸਾਡੇ ਗੁਆਂਢੀਆਂ ਦੇ ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਹੁੰਦਾ।
ਦਾਦੀ ਆਪ ਨੱਲਕੇ ਦੇ ਨੀਘੇ ਪਾਣੀ ਨਾਲ ਨਹੁੰਉਂਦੀ ਸੀ। ਮੈਨੂੰ ਵੀ ਨੱਲਕੇ ਥੱਲੇ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਸੀ। ਇੱਕ ਗੀਤ ਗਾਉਂਦੀ,” ਜਲ ਮਿਲਿਆਂ, ਪਰਮੇਸਰ ਮਿਲਿਆਂ, ਤਨ ਕੀ ਗਈ ਬਲਾਂ।” ਦਾਦੀ ਮਾਂ ਮੈਨੂੰ ਤੱੜਕੇ ਹੀ ਆਪਣੇ ਨਾਲ ਪਾਠ ਸੁਣਨ ਬੈਠਾਂ ਲੈਂਦੀ। ਅਖੰਡ ਪਾਠ ਵਿੱਚ ਤੀਜੇ ਦਿਨ ਭਗਤ ਕਬੀਰ ਤੇ ਫਰੀਦ ਬਾਬਾ ਦੇ ਸਲੋਕ ਸਵੇਰੇ 4 ਕੁ ਵਜੇ ਆਉਂਦੇ ਸਨ। ਗੁਰਦੁਆਰਾਂ ਸਾਹਿਬ ਸ਼ਾਂਮ ਨੂੰ ਰਹਿਰਾਸ ਦਾ ਪਾਠ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਨੇ ਵਾਰੀ ਵੱਟੇ ਪੜ੍ਹਨਾਂ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਸੀ। ਸਵੇਰੇ ਤਾਂ ਛੇਤੀ ਨਾਲ ਹੀ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕ ਕੇ ਆ ਜਾਈਦਾ ਸੀ। ਦਾਦੀ ਪੱਲੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਦਾਣੇ ਪਾ ਕੇ ਲੈ ਜਾਂਦੀ। ਅੱਧੇ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਹਿਬ ਕੋਲ ਮੱਥਾਂ ਟੇਕ ਦਿੰਦੀ। ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਨਵਰ ਖਾਦੇ। ਅੱਧਾਂ ਪੱਲਾਂ ਮਾਹਾਰਾਜ਼ ਮੂਹਰੇ ਢੇਰੀ ਵਿੱਚ ਪਾ ਦਿੰਦੀ। ਪੂਰਨਮਾਸ਼ੀ ਵਾਲੇ ਦਿਨ ਤਖਾਂਣਾਂ ਦੇ ਘਰ ਕੀਰਤਨ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਮੰਦਰ ਵਿੱਚ ਰਾਮਨੌਵੀਂ ਤੇ ਵੀ ਪੂਰੀਆਂ ਖਾਣ ਜਰੂਰ ਜਾਣਾ ਹੁੰਦਾ ਸੀ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਜਾਤ ਪਾਤ ਦੀ ਕਦੇ ਗੱਲ ਨਹੀਂ ਹੋਈ ਸੀ। ਅਸੀਂ ਜੱਟ ਹਾਂ, ਨਾਂ ਹੀ ਮੈਨੂੰ ਸਿੱਖਾਇਆ ਗਿਆ। ਜੱਟ ਤਾਂ ਇੱਕ ਕਿੱਤਾ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਅਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨਾਂ ਕਿਸੇ ਕੰਮ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਹਾਂ। ਉਹੀ ਸਾਡੇ ਨਾਂਮ ਪੱਕ ਗਏ। ਪਾਪਾ ਜੀ ਤਾਇਆਂ ਚਾਚਾ ਕੱਲਕੱਤੇ ਦੇ ਡਾਰਿਵਰ ਸਨ। ਸਾਡੇ ਘਰ ਨੂੰ ਕੱਲਕੱਤੇ ਦੇ ਡਾਰਿਵਰ ਦਾ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਛੋਟਾਂ ਚਾਚਾ ਫੌਜ ਵਿੱਚ ਕਰਕੇ ਫੌਜ਼ੀ ਕਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਫਿਰ ਕਨੇਡਾ ਵਾਲੇ ਕਹਿੱਣ ਲੱਗ ਗਏ। ਦੁਨੀਆਂ ਤਾਂ ਮਿੰਟ ਮਿੰਟ ਤੇ ਬੱਦਲਦੀ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਆਪ ਇੱਕ ਸਡੈਂਡ ਲਈਏ। ਅਸੀਂ ਸਾਰੇ ਬੰਦੇ ਇਨਸਾਨ ਹਾਂ। ਸਿਧੀ ਸਾਧੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬਤੀਤ ਕਰੀਏ। ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਹਿੰਦੂਆਂ, ਬ੍ਰਹਮਣਾਂ, ਰਾਮਦਾਸੀਆਂ ਹਰ ਵਰਗ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਕੁੜੀਆਂ ਪੜ੍ਹਦੇ ਸਨ। ਮੁਸਲਮਾਨ ਕੋਈ ਵੀ ਕਲਾਸ ਵਿੱਚ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕਿਉਂਕਿ ਆਪ ਨੂੰ ਲੀਡਰ ਮਹਾਨ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ, ਇਹ ਚੁਣ ਚੁਣ ਕੇ ਮਾਰ ਦਿੱਤੇ ਸਨ। ਦਾਦੀ ਦੱਸਦੀ ਸੀ,” ਪਿੰਡ ਦੀ ਮਡੀਰ ਹੱਲਕੇ ਕੁੱਤੇ ਵਾਂਗ ਫਿਰਦੀ ਸੀ। ਖੂਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਲਾਲ ਹੋ ਗਈ ਸੀ। ਬਹੁਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿਚੋਂ ਹੀ 1947 ਤੇ 1984 ਦੇ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਦੀਆਂ ਕਮੇਟੀਆਂ ਨੂੰ ਚਲਾਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਆਪ ਧਰਮ ਲਈ ਮਰਨ ਗਏ, ਪਰ ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤ ਮਰਾਂ ਕੇ ਆਪ ਕੌਮ ਦੇ ਆਗੂ ਬੱਣ ਗਏ। ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ 1947 ਵਿੱਚ ਜਿੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਮੁਸਲਮਾਨ ਵੱਡੇ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਸ਼ਰਾਰਤੀਆਂ ਦਾ ਭੂਪਾਲ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਹਾਲ ਹੋਇਆ। ਮੱਤ ਸੱਮਝੋਂ ਉਹ ਨਿਆਂ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਰੱਬ ਦੀ ਲਾਠੀ ਜਦੋਂ ਬੱਜਦੀ ਹੈ। ਅਵਾਜ਼ ਨਹੀਂ ਕਰਦੀ। ਇਹ ਨਸਲਾਂ ਦੇ ਭੇਦ ਅਕਲਾਂ ਵਾਲਿਆਂ ਨੇ ਪਏ ਹਨ। ਜੰਨਤਾਂ ਨੂੰ ਧਰਮ ਦਾ ਡੱਗਰੂ ਵਜਾਂ ਕੇ ਨੱਚਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਦੂਜੇ ਬੰਦਿਆਂ ਨੂੰ ਭੈੜਾਂ ਭੈੜਾਂ ਕੇ ਮਰਾਂ ਰਹੇ ਹਨ। ਕਦੇ ਧਰਮ ਦੇ ਨਾਮ ਤੇ ਕਦੇ ਪੱਛੂਆਂ ਦੇ ਨਾਮ ਦੀ ਦੁਹਾਈ ਪਾ ਕੇ ਖੂਨ ਕਰਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਧਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰ ਆਪ ਉਹੀ ਸਾਰੇ ਪੱਛੂਆਂ ਨੂੰ ਬਲੀ ਦੇ ਨਾਮ ਥੱਲੇ ਸਿੱਖ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਆਪ ਨੂੰ ਵੈਜੀ, ਵੈਸ਼ਨੂੰ ਕਹਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਤੱੜਕੇ ਲਾ ਕੇ ਹੱਡੀਆਂ ਸਣੇ ਸਮੇਟ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਆਏ ਗਏ ਵੱਡੇ ਲੀਡਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਵਧੀਆਂ ਸ਼ਰਾਬ ਕਬਾਬ ਨਾਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮਨੁੱਖਤਾਂ ਵਿੱਚ ਵੈਰ ਪਾਈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ।
1984 ਵਿੱਚ ਪਾਪਾ ਜੀ ਦਾ ਐਕਸੀਂਡੈਂਟ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਤਾਂ ਸਾਡੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਪੰਡਤਾਂ ਦੇ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਾਪਾ ਜੀ ਨੂੰ ਸ਼ੜਕ ਤੋਂ ਚੁੱਕਿਆਂ। ਜੇ ਨਾਂ ਸਮੇਂ ਸਿਰ ਚੁੱਕਦਾ, ਅਸੀਂ ਜਤੀਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀਆਂ। ਸ਼ਇਦ ਅੱਜ ਕਨੇਡਾ ਨਾਂ ਵੀ ਹੁੰਦੀਆਂ। ਧੀ ਤਾਂ ਇੱਕ ਵਿਆਹੁਣੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਉਸ ਮੁੰਡੇ ਨੇ ਪਾਪਾ ਜੀ ਨੂੰ ਕੋਲੋਂ ਫੀਸ ਲਾਂ ਕੇ ਹਸਪਤਾਲ ਦਾਖ਼ਲ ਕਰਾਇਆਂ। ਬੰਦਾ ਕੋਈ ਵੀ ਮਾੜਾਂ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦਾ। ਸਾਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲਾਲ ਖੂਨ, ਅੱਖਾਂ, ਕੰਨ, ਹੱਥ, ਪੈਰ ਸਾਰੇ ਅੰਗ ਬਰਾਬਰ ਹਨ। ਰੱਬ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਧਰਮ ਦਾ ਅਸੀਂ ਬੀੜਾਂ ਕੀ ਚੁੱਕਿਆਂ ਹੈ? ਕਿਹੜਾਂ ਧਰਮ, ਧਰਮ ਗ੍ਰੰਥਿ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਬੰਦੇ ਮਾਰੋਂ। ਦੂਜਿਆਂ ਦਾ ਜੀਣਾ ਦੂਬਰ ਕਰੋਂ। ਦੂਜੇ ਦੇ ਮਾਲ ਤੇ ਔਰਤ ਉਤੇ ਐਸ਼ ਕਰੋਂ। ਅੱਜ ਦੇ ਜ਼ਮਾਨੇ ਵਿੱਚ ਹਰ ਕੋਈ ਆਪਣਾ ਸਰੀਰਕ ਸੁੱਖ ਹੀ ਭੋਗਣਾਂ ਚਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੋਰਾਂ ਦਾ ਸਾਰਾਂ ਧੰਨ ਵੀ ਉਸੇ ਦਾ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਦੂਜੇ ਦੀ ਔਰਤ ਵੀ ਉਸੇ ਦੀ ਹੋ ਜਾਵੇ। ਆਪਣੀ ਔਰਤ ਚਾਰ ਦੁਆਰੀ ਅੰਦਰ ਪੜਦੇ ਵਿੱਚ ਬੈਠਾਂਈ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਜਾਣਦੇ ਨੇ ਜਿਹੋਂ ਜਿਹੇ ਆਪ ਹਨ। ਉਹੋਂ ਜਿਹੀ ਨੀਅਤ ਦੇ ਮਾਲਕ ਹੋਰ ਵੀ ਹਨ। ਜਿਹੜਾਂ ਬੰਦਾ ਇਹ ਵੈਰ, ਵਿਰੋਧ, ਇਰਖਾਂ, ਫੁੱਟ, ਲੜਾਈ, ਝੱਗੜੇ, ਬੰਦੇ ਮਾਰਨੇ, ਅੱਗਾਂ ਲਾਉਣੀਆਂ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆਂ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਰਾਕਸ਼, ਆਦਮ ਖਾਣਾਂ ਹੋ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਇਨਸਾਨ ਨਹੀਂ। ਪਰ ਕੀ ਕਰੀਏ? ਹਰ ਕੌਮ ਵਿੱਚ ਆਗੂ ਇਹੋਂ ਜਿਹਾਂ ਕੁੱਛ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਗਰੀਬ ਬੰਦੇ ਧਰਮ ਦੀ ਆੜ ਵਿੱਚ ਮਰਵਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਕੁਰਸੀਆਂ ਤੇ ਬੈਠੇ ਹਨ। ਲੋਕ ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ, ਪਿਛੇ ਲੱਗ ਕਿਉਂ ਜਾਂਦੇ ਹਨ? ਕੀ ਆਪ ਜਿਉਣਾਂ ਨਹੀਂ ਚਹੁੰਦੇ? ਕੀ ਜਿਉਣ ਦਾ ਹੱਕ ਧਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਹੈ? ਕਦੋਂ ਤੱਕ ਮੁਹਰੇ ਹੋ ਕੇ ਮਰਦੇ ਰਹੋਂਗੇ? ਆਪਣੀ ਲਾਸ਼ਾਂ ਵਿਛਾਂ ਕੇ ਧਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰਾਂ ਨੂੰ ਗੱਦੀਆਂ ਥਾਪਦੇ ਰਹੋਂਗੇ? ਮੱਤ ਸੱਮਝੋਂ ਇਹ ਧਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਤੇ ਰਹਿਮ ਕਰਨਗੇ। ਇੰਨ੍ਹਾ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਵਰਗੇ ਕੀੜੇ ਮੱਕੋਂੜੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ। ਜਿਵੇ ਆਪਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇਖਦੇ, ਪੈਰ ਥੱਲੇ ਰੋਜ਼ ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਕੀੜੇ ਮਰਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਧਰਮਿਕ, ਰਾਜਨੀਤਿਕ ਲੀਡਰਾਂ ਵੀ ਨਹੀਂ ਲੇਖਾਂ ਜੋਖਾਂ ਰੱਖਦੇ।
ਬੰਦੇ ਜੋਂ ਮਾਰਦੇ ਵੀ ਹਨ। ਕਿੰਨ੍ਹੇ ਕੁ ਮਾਰ ਦੇਵੋਂਗੇ। ਫਿਰ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਸਵਰ ਜਾਵੇਗਾ? ਮਨ, ਦਿਮਾਗ ਪਾਗਲ ਜਰੂਰ ਹੋ ਜਾਵੇਗਾ। ਇਹੀ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਪਾਗਲ ਪੱਨ ਹੈ।
ਕੁੱਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ, ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰ ਨੇਦੀਆਂ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
ਕੁੱਝ ਆਰ ਦੀਆਂ ਕੁੱਝ ਪਾਰ ਦੀਆਂ, ਗੱਲਾਂ ਕਰੀਏ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰ ਦੀਆਂ। ਇਹ ਦੁਨੀਆਂ ਬੜੀ ਖ਼ਚਰੀ ਹੈ। ਤੁਹਾਡੇ ਮੂੰਹ ਤੇ ਤੁਹਾਡੀ, ਜਿਉਂ ਹੀ ਪਿੱਠ ਕੀਤੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਐਸੀ ਦੀ ਤੈਸੀ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਜੇ ਦੋਂ ਜਾਣਿਆਂ ਦੋਂ ਭਰਾਵਾਂ, ਦੋਸਤਾਂ, ਗੁਆਂਢੀਂਆਂ, ਧਰਮੀਆਂ ਹੋਰ ਵਿੱਚ ਖਿਚਾਂ ਤਾਣ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਦੋਂਨੇ ਪਾਸੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇੰਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਦੋਂਨੇ ਪਾਸੇ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸੁੱਖ ਸੁੱਣਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਂਨੇ ਪਾਸੇ ਹਾਰਾਂ ਦਾਰਾਂ ਮਾਰਨਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਦੋਂਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਗੱਧੀ ਗੇੜ ਪਾਉਣਾਂ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇੰਨਾਂ ਨੂੰ ਆਮ ਬੰਦਾ ਚੁਗਲਖ਼ੋਰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਬੰਦੇ ਪੈਰ ਪੈਰ ਤੇ ਬਦਲਦੇ ਮੁੱਕਰਦੇ ਹਨ। ਛੇਤੀ ਪਹਿਚਾਨ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੀ। ਬਹੁਤੀ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਜੋਂ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਗੋਡੇ ਮੁਡ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਸਕੇ ਭਰਾਂ-ਭੈਣ, ਗੁਆਂਢੀ, ਪੇਡੂ, ਦੋਸਤ, ਤੇ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਇਕ ਤਾਂ ਨੇੜੇ ਰਹਿ ਕੇ ਪੂਰਾਂ ਭੇਤ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਫਿਰ ਹੋਰਾਂ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਦੱਸਦੇ ਹਨ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ, ਜਖ਼ਮ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਹਨ। ਪੱਟੀਆਂ ਵੀ ਆਪੇ ਬੰਨਦੇ ਹਨ। ਨਾਲੇ ਲੂਣ ਵੀ ਛਿੜਕਦੇ ਹਨ। ਮੱਤ ਸੱਮਝੋ ਜੋ ਬੰਦਾਂ ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਖ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਤੁਹਾਡਾਂ ਹੀ ਹੈ। ਉਹੀ ਕੰਮ ਉਹ ਦੂਜੇ ਪਾਸੇ ਵੀ ਕਰੀ ਜਾਂਦਾਂ ਹੈ। ਸਾਰੇ ਪਾਸੇ ਮੂੰਹ ਰੱਖਣਾਂ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਮਸੀਬਤ ਵਿੱਚ ਦੁੱਖ ਦਰਦ ਵੰਡਣਾਂ ਸ਼ਰਾਰਤੀ ਦਾ ਫਰਜ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਸਾਰੇ ਇਕੋਂ ਜਿਹੇ ਹਨ। ਇਹੀ ਤਾਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰੀ ਹੈ। ਰਾਤ ਫਿਰ ਨੀਲੂ ਤੇ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਹੈਰੀ ਵਿੱਚ ਖੱੜਕਾ ਦੱੜਕਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਦੋਂਨੇ ਹੀ ਕੰਮ ਤੋਂ ਆਏ ਸਨ। ਨੀਲੂ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਖਾਣਾਂ ਬਨਾਉਣ ਲੱਗ ਗਈ। ਹੈਰੀ ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਮੂਹਰੇ ਬੈਠ ਗਿਆ। ਛੋਟੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਉਹ ਮਾਂ ਵੱਲੋਂ ਲੈ ਕੇ ਆਏ ਸਨ। ਜਦੋਂ ਦੋਂਨੇ ਕੰਮ ਤੇ ਹੁੰਦੇ, ਮਾਂ ਹੀ ਸਭਾਂਲਦੀ ਸੀ। ਭਾਵੇ ਨੀਲੂ ਦੇ ਦੋਂ ਭਤੀਜੇ ਵੀ ਮਾਂ ਨੂੰ ਸੱਭਾਂਲਣੇ ਪੈਂਦੇ ਸਨ। ਨੀਲੂ ਦਾ ਮੁੰਡਾ ਉਸ ਨੂੰ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਵਾਰ ਵਾਰ ਲੱਤਾਂ ਨੂੰ ਚੰਬੜ ਕੇ ਰੋ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਭੁੱਖਾ ਹੋਣਾਂ, ਜਾਂ ਕੁੱਛ ਦੁੱਖਦਾਂ ਹੋਣਾ। ਨੀਲੂ ਕਈ ਵਾਰ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਅਵਾਜ਼ ਮਾਰ ਚੁੱਕੀ ਸੀ। ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਬਹੁਤ ਉਚੀ ਸੀ। ਨਹੀਂ ਸੁੱਣਦਾ ਹੋਣਾ। ਨੀਲੂ ਨੇ ਮੁੰਡਾ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਫੜਾ ਕੇ ਕਿਹਾ,” ਟੈਲੀਵੀਜ਼ਨ ਮੁਹਰੇ ਮਸਤ ਹੋਏ ਬੈਠੇ ਹੋ। ਇਹ ਕਦੋਂ ਦਾ ਰੋਂਈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਤੁਸੀਂ ਇਸ ਨੂੰ ਖੇਡਾ ਲਵੋਂ। ਮੈਂ ਕੰਮ ਕਰ ਲਵਾ।” ਹੈਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਮੇਰੇ ਕੋਲ ਇਹ ਕਦੋ ਟਿਕਦਾ ਹੈ। ਨਾਲੇ ਮੈਂ ਫਿਲਮ ਦੇਖ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਇਸ ਨੇ ਰੌਲਾਂ ਪਾਉਣਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਫਿਲਮ ਦੇਖੂ ਜਾਂ ਇਸ ਨੂੰ ਸਭਾਲੂ।” ਨੀਲੂ ਹਲੇ ਵਾਪਸ ਰਸੋਈ ਵਿੱਚ ਆਈ ਹੀ ਸੀ। ਮੁੰਡਾ ਰੋਂਦਾ ਹੋਇਆ ਉਪਰੋਂ ਨੀਲੂ ਕੋਲ ਥੱਲੇ ਆ ਗਿਆ। ਨੀਲੂ ਕੱਲੀ ਹੀ ਮੂੰਹ ਵਿੱਚ ਕੁੱਝ ਬੋਲਦੀ ਰਹੀ। ਰੋਟੀ ਖਾਣ ਲੱਗੇ। ਤਾਂ ਸਬਜੀ ਕੱਲ ਵਾਲੀ ਦੇਖ ਕੇ ਹੈਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਕੋਈ ਹੋਰ ਦਾਲ ਸਬਜੀ ਨਹੀਂ ਬੱਣਦੀ ਸੀ। ਰਾਤ ਵੀ ਇਹੀ, ਕੰਮ ਤੇ ਵੀ, ਹੁਣ ਫੇਰ ਇਹੀ ਖਾਂਵਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਸਵੇਰੇ ਕੰਮ ਤੇ ਕੀ ਪਾਵੇਗੀ? ” ” ਅੱਜ ਤਾਂ ਨਿੱਕਾ ਹੀ ਰੋਂਈ ਗਿਆ। ਮੈਨੂੰ ਕੋਈ ਕੰਮ ਨਹੀਂ ਕਰਨ ਦਿੱਤਾ। ਕੱਲ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਬੱਣਾਵਾਂਗੀ। ” ਹੈਰੀ ਨੇ ਨਿੱਕੇ ਨੂੰ ਕੋਲ ਸੱਦ ਕੇ ਇੱਕ ਥੱਪੜ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਨਿੱਕੇ ਨੂੰ ਜਿਉਂ ਹੀ ਝੱਟਕਾ ਲੱਗਾ, ਨਾਲ ਉਹ ਟੇਬਲ ਵਿੱਚ ਲੱਗਾ। ਰੋਟੀ ਵਾਲੇ ਟੇਬਲ ਦਾ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਡੁੱਲ ਗਿਆ। ਤੱਤੀ ਦਾਲ ਨੀਲੂ ਤੇ ਨਿੱਕੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਪੈ ਗਈ। ਟੇਬਲ ਉਤੇ ਛੂਰੀ ਕਾਂਟੇ ਟੰਗ ਕੇ ਰੱਖੇ ਸਨ। ਟੇਬਲ ਟੇਡਾਂ ਹੋਣ ਨਾਲ ਨਿੱਕੇ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਖੁਬ ਗਏ। ਘਰ ਵਿੱਚ ਚੀਖ ਚਿਹਾੜਾਂ ਪਿਆ, ਬਾਰੀਆਂ ਖੁੱਲੀਆਂ ਕਰਕੇ ਗੁਆਂਢੀਂਆਂ ਨੂੰ ਸੁੱਣ ਪਿਆ। ਐਂਬੂਲਸ ਸੱਦਣੀ ਪਈ। ਨੀਲੂ ਤੇ ਮੁੰਡੇ ਨੂੰ ਹਸਪਤਾਲ ਲੈ ਗਏ। ਨਿੱਕੂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸੱਟ ਲੱਗਣ ਨਾਲ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਹੋ ਗਿਆ ਸੀ। ਇਲਾਜ਼ ਲੰਮਾ ਸੀ। ਨੀਲੂ ਘਰ ਆ ਗਈ ਸੀ। ਨੀਲੂ ਕੋਲ ਗੁਆਂਢਣ ਆਈ। ਹਾਲ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿਹਾ,” ਨੀਂ ਕੀ ਹੋਇਆ ਸੀ? ਇੰਨੀ ਸੱਟ ਕਿਵੇ ਲੱਗੀ? ” ਨੀਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਨਿੱਕੂ ਦਾਲ ਵਾਲੇ ਪਤੀਲੇ ਤੇ ਡਿੱਗ ਗਿਆ ਸੀ। ਤੱਤੀ ਬਹੁਤ ਹੋਣ ਨਾਲ ਅੱਖਾਂ ਦੀ ਰੋਸ਼ਨੀ ਚਲੀ ਗਈ। “ ” ਝੂਠ ਨਾਂ ਬੋਲ, ਅਸੀ ਸਾਰਾਂ ਕੁੱਝ ਸੁੱਣਿਆ ਹੈ। ਬਾਹਰ ਹੀ ਬੈਠੇ ਸੀ। ਬੰਦੇ ਦੀ ਕੁੱਟ ਖਾਣੀ ਬੜੀ ਔਖੀ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਗੱਲ ਹੋਰ ਹੈ। ਭੋਰਾਂ ਭਰ ਬੱਚਾ ਕੁੱਟ ਕੇ ਅੰਨ੍ਹਾਂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸੱਚ ਕਹਿਨੀ ਆਂ, ਜੇ ਮੈਂ ਹੁੰਦੀ ਹੁਣ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਚਲੀ ਜਾਂਦੀ। ” ਨੀਲੂ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਹੋਣੀ ਨੂੰ ਕੌਣ ਮੇਟ ਸਕਦਾ ਹੈ? ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਰਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਉਮਰ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਮਾਂਪਿਆਂ ਨੇ ਵੀ ਨਹੀਂ ਝੱਲਣਾਂ। ਵੱਡੀ ਕੁੜੀ ਵਿਆਹੁਣ ਵਾਲੀ ਹੈ। ” ਗੁਆਂਢਣ ਨੇ ਇਧਰ ਓਧਰ ਦੇਖ ਕੇ ਕਿਹਾ,” ਤੂੰ ਕਨੂੰਨ ਦਾ ਸਹਾਰਾਂ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਲੈਂਦੀ। ਹੈਰੀ ਤੇ ਚਾਰਜ ਤਾਂ ਲੁਆ ਦਿੰਦੀ। ਪੈਸੇ ਦੀ ਮੱਦਦ ਹਜ਼ਾਰ ਕੁ ਦੀ ਤਾਂ ਮੈਂ ਵੀ ਕਰਦੂ। ਤੱਕਲੇ ਵਰਗਾ ਸਿੱਧਾਂ ਕਰ ਦੇਣਗੇ। ਹੁਣ ਮੈਂ ਚੱਲੀ। ਕੱਲ ਨੂੰ ਗੇੜਾ ਮਾਰੂ। ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਸਮੇਂ ਬਹੁਤਾ ਨਹੀਂ ਸੋਚੀਦਾ। ਪੈਰ ਪੱਟੀਦਾ ਹੈ।” ਹੈਰੀ ਘਰ ਦੇ ਮੂਹਰੇ ਲੱਗੇ ਘਾਹ ਨੂੰ ਪਾਣੀ ਦੇ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਉਸੇ ਗੁਆਂਢਣ ਦਾ ਘਰਵਾਲਾਂ ਉਸ ਕੋਲ ਆ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਹੈਰੀ ਨੂੰ ਕਿਹਾ,” ਯਾਰ ਬੜਾ ਲਿਸਾ ਹੋ ਗਿਆ। ਭੋਰਾ ਕੁ ਮੂੰਹ ਨਿੱਕਲ ਆਇਆ। ਬਿਮਾਰ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ” ” ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕੁੱਝ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਬਿਮਾਰ ਤਾਂ ਨਿੱਕੂ ਹੈ। ਅੱਖਾਂ ਤੋਂ ਦਿਸਣੋ ਹੱਟ ਗਿਆ। ਬੱਚਾ ਠੀਕ ਨਾਂ ਹੋਵੇ। ਰੂਹ ਰਾਜ਼ੀ ਨਹੀਂ ਰਹਿੰਦੀ। ” ” ਹਾਂ ਘਰ ਦਾ ਕਲੇਸ ਲੈ ਲੈਂਦਾਂ ਹੈ। ਔਰਤ ਨੂੰ ਬੰਦਾ ਵਿਆਹੁਦਾ ਹੈ। ਕਨੇਡਾ ਵਿੱਚ ਤਾਂ ਇਹ ਆਪਣੀਆਂ ਖ਼ਸਮ ਬੱਣ ਗਈਆ ਹਨ। ਤੂੰ ਯਾਂਰ ਇਸ ਦਾ ਜੂੜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਵੱਡ ਦਿੰਦਾ। ਇਥੇ ਤੀਵੀਂਆਂ ਸਿਰ ਬਹੁਤ ਚੜ੍ਹੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਬੰਦਾ ਸਾਹ ਉਚਾ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦਾ। ਇਹ ਵੀ ਕੋਈ ਜਿੰਦਗੀ ਹੈ। ਅਦਾਲਤ ਦੂਜਾਂ ਰੱਬ ਹੈ। ਉਹ ਕੀ ਪਤਾ ਨੇੜੇ ਹੋ ਕੇ ਸੁੱਣ ਲਵੇ। ” ਹੈਰੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਪਾਣੀ ਵਾਲੀ ਨਾਲੀ ਛੁੱਟ ਗਈ,” ਬਾਈ ਕੀ ਗੱਲਾਂ ਕਰ ਰਿਹਾ? ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਮਨ ਦੁੱਖੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਕਹੀ ਜਾਨਾਂ। ਹੋਰ ਮਸੀਬਤਾਂ ਗਲ਼ ਪਾ ਲਵਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਮੇਰੀ ਘਰਵਾਲੀ ਤੋਂ ਕੋਈ ਸ਼ਕਾਇਤ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਬੈਠੈ ਨੂੰ ਰੋਟੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਕੱਪੜੇ ਧੋਤੇ ਪਰਿਸ ਕੀਤੇ ਮਿਲਦੇ ਹਨ। ਨੀਲੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਘਰ ਨੂੰ, ਦੋਂਨਾਂ ਬੱਚਿਆ ਨੂੰ ਜੰਮਿਆ ਸੰਭਾਲਿਆ ਹੈ। ਹਰ ਦੁਖ ਸੁੱਖ ਮੇਰੇ ਨਾਲ ਕੱਟਿਆ ਹੈ। ਤੂੰ ਮੈਨੂੰ ਇਹ ਕੀ ਮੱਤ ਦੇ ਰਿਹਾ ਹੈ? ਮੈਂ ਆਪਣਾਂ ਘਰ ਕਿਉਂ ਖਰਾਬ ਕਰਾਂ? ਨਿੱਕੂ ਦਾ ਅਸੀਂ ਇਲਾਜ਼ ਕਰਾਂ ਲਵਾਗੇ। ” ਨੀਲੂ ਸਾਰੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਸੁੱਣ ਰਹੀ ਸੀ। ਦੋਂਨਾਂ ਦੀ ਉਸ ਵੱਲ ਪਿੱਠ ਸੀ। ਉਸ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਸ਼ਬਾਸ਼ ਕਿੰਨ੍ਹੀਆਂ ਵਦੀਆਂ ਗੱਲ਼ਾਂ ਸਿੱਖਾਂ ਰਹੇ ਹੋ। ਕਿਸੇ ਦੇ ਗੁਆਂਢੀ ਤੁਹਾਡੇ ਵਰਗੇ ਨਾਂ ਹੀ ਹੋਣ। ਚੰਦਰਾਂ ਗੁਆਂਢ ਨਾਂ ਹੋਵੇ, ਲਾਈ ਲੱਗ ਨਾਂ ਹੋਵੇ ਘਰ ਵਾਲਾਂ। ਮੈਨੂੰ ਤੇਰੀ ਜ਼ਨਾਨੀ ਪੂਠੀ ਪੱਟੀ ਪੜ੍ਹਾਉਂਦੀ ਗਈ ਹੈ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਤੀਵੀਂਆਂ ਨਾਲੋ ਵੀ ਲੰਘ ਗੁਜ਼ਰ ਗਿਆ। ਤੂੰ ਆਪ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਆਪਣੀ ਜਨਾਨੀ ਨੂੰ ਅਦਾਲਤ ਵਿੱਚ ਲਿਜ਼ਾਂ ਕੇ ਤਲਾਕ ਦਿੰਦਾ। ਰੋਜ਼ ਤੇਰੀ ਮਾਂ ਭੈਣ ਇਕ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਤੂੰ ਉਸ ਦੀ ਮਾਂ ਭੈਣ ਦੀ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਆਪਣਾ ਘਰ ਦੇਖੋਂ। ਮੈਂ ਨਹੀਂ ਤਾਂ ਤੇਰੇ ਤੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਦ਼ਖਲ ਦੇਣ ਦਾ ਕੇਸ ਕਰ ਦੇਣਾ। ਆਪੋਂ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ, ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਰਿਆਂ ਦੀ ਆਪਣੀ ਇੱਜ਼ਤ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਸਾਨੂੰ ਮੁਆਫ਼ ਕਰੋਂ। ਆਪਣਾਂ ਘਰ ਸੰਭਾਲੋਂ। ਤੁਸੀਂ ਦੁਨੀਆਂ ਦਾਰੀ ਬਹੁਤ ਵਧੀਆਂ ਕਰ ਲੈਂਦੇ ਹੋਂ। ਤੁਹਾਡੇ ਕੋਲੋ ਰੱਬ ਬਚਾਏ। ਸਾਨੂੰ ਜਿਉਣ ਦਿਉ। ਸਾਨੂੰ ਜਿਉਣਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ।”
ਸਿੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਕਸਾਈ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
ਸਿੱਖ ਗਰੀਬਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ, ਨਹੱਥਿਆਂ ਤੇ ਵਾਰ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਰਾਖੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਦੇ ਬਾਣੇ ਵਾਲੇ ਸਿੱਖ, ਲਾਡਲੀਆਂ ਫੋਜ਼ਾਂ ਕਹਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਜਿਹੜੇ ਦਿਨ ਤੋਂ ਗੱਤਰਿਆਂ ਵਾਲੇ, ਇਹ ਬਾਣਾਂ ਪਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦਿਨ ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਮੁਹਰੇ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਗੁਰੂ ਗੋਬਿੰਦ ਸਿੰਘ ਜੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੁੰਦੇ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਹ ਪੰਜ ਪਿਆਰੇ ਗੁਰੂ ਹੋਏ। ਪੰਜ ਪਿਆਰਿਆਂ ਦਾ ਕਹਿਣਾ ਹੈ, ਮੀਟ ਨਹੀਂ ਖਾਣਾਂ। ਜੀਵ ਹੱਤਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਨੀ। ਪੜਦੇ ਪਿਛੇ ਰੱਬ ਜਾਣੇ ਕਿਹੜੇ ਕਿਹੜੇ ਜੀਵ ਹੱਤਿਆ ਕਰਕੇ ਖਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਕੁੱਝ ਹਨ। ਕਰਦੇ ਕੁੱਝ ਹਨ। ਮੀਟ ਤੋਂ ਵਰਜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਪ ਹੱਡੀਆ ਖੂਨ ਕੱਚਾ ਪੱਕਾ ਸਾਰਾ ਚੂਸਦੇ ਹਨ। ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ,” ਝੱਟਕਾਂ ਗੁਰੂ ਜੀ ਮੁਤਾਬਕ ਖਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ।” ਗੁਰੂ ਪਿਉ ਦੀ ਗੱਲ ਨਾਂ ਮੰਨੇ। ਉਸ ਨੂੰ ਕੀ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਮਾਹਾਪ੍ਰਸ਼ਾਦ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਭਾਂਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਮੀਟ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰਾਂ ਵਾਂਗ ਪੱਛੂਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਗਰੀਬਾਂ, ਕਮਜ਼ੋਰਾਂ, ਨਹੱਥਿਆਂ ਦੀ ਬਲੀ ਇਹ ਲੈਂਦੇ ਹਨ। ਗਿਆਨੀ ਬੱਕਰੇ ਨੂੰ ਜਾਨੋਂ ਮਾਰਦੇ, ਹੋਂਲੇ ਮੱਹਲੇ ਤੇ ਸਾਰਾ ਜੱਗ ਦੇਖਦਾ ਹੈ। ਅੰਦਰ ਖਾਤੇ ਵੀ ਹਰ ਰੋਜ਼ ਇਹੀ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਬੱਕਰੇ ਸੂਰ ਮੁਰਗੇ ਖਾਂਦੇਂ ਹਨ। ਬੱਕਰੇ ਝੱਟਕਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਦੀਆਂ ਝੱਲਕੀਆਂ ਮੀਡੀਏ ਵਿੱਚ ਲੱਗੀਆਂ ਹੋਈਆਂ ਹਨ। ਸਾਰੀ ਦੁਨੀਆਂ ਬੱਣਈਆਂ ਮੂਵੀਆਂ ਦੇਖ ਰਹੀ ਹੈ। ਭਰੇ ਬਜ਼ਾਰ ਵਿੱਚ ਜੰਨਤਾਂ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਬੱਕਰੇ ਝੱਟਕਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਲਹੂ ਚੋਂਦੇਂ ਬੱਕਰੇ ਨੂੰ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਚੁੱਕ ਕੇ ਤਿਲਕ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕੀ ਸਿੱਖ ਤਿਕਲ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ? ਆਪਣੇ ਮੱਥੇ ਤੇ ਮਰੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਤਿਕਲ ਕਿਉਂ ਨਹੀ ਲਾਉਂਦੇ? ਕੱਲਾ ਜੀਭ ਦਾ ਸੁਆਦ ਹੀ ਕਿਉਂ ਲੈਂਦੇ ਹਨ? ਝੱਟਕਾਏ ਹੋਏ, ਬੱਕਰੇ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਾਨ ਸਾਹਿਬ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੁਰਦੁਆਰੇ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਨੰਗੇ ਸਿਰ ਜਾਣ ਨਹੀ ਦਿੰਦੇ। ਖੂਨੋਂ ਖੂਨ ਮਰੇ ਹੋਏ ਬੱਕਰੇ ਨੂੰ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥਿ ਸਾਹਿਬ ਕੋਲੇ ਲਿਜਾਦੇ ਹਨ। ਉਥੇ ਪਈਆਂ ਹੋਰਾਂ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਨੂੰ ਲਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਪਾਨ ਨਾਲ ਵੱਡਇਆਂ ਹੈ। ਤਾਂ ਹੋਰ ਕਿਰਪਾਨਾਂ ਬੱਰਛਿਆਂ ਤੇ ਲਹੂ ਲਾਉਣ ਦਾ ਕੀ ਮੱਤਲਬ ਹੈ? ਘਰ ਵਿੱਚ ਮਰੀ ਚੂਹੀ ਵੀ ਦਿਸ ਜਾਵੇਂ, ਅਸੀਂ ਥੂ ਥੂ ਕਰਦੇ ਨੇੜੇ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੇ। ਕੋਈ ਚੁਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਸਿਟਣਾ ਚਹੁੰਦਾ। ਜਿਸ ਕਿਸੇ ਇਨਸਾਨ, ਬੱਚੇ ਨੇ ਜੀਵ ਹੱਤਿਆਂ ਹੁੰਦੀ ਨਹੀਂ ਦੇਖੀ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀਆਂ ਕਰਤੂਤਾਂ ਦੇਖ ਕੇ,ਉਹ ਤਾਂ ਅੰਦਰ ਤੱਕ ਕੰਭ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਇਹੋਂ ਜਿਹੇ ਬੱਕਰੇ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਅੱਲਗ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਨ। ਬੰਦੇ ਤੇ ਬੱਕਰੇ ਵਿੱਚ ਕੀ ਫ਼ਰਕ ਹੈ। ਉਤੋਂ ਦੀ ਗਾਤਰੇ ਤੇੜ ਵੱਡਾ ਕੱਛਿਐਇਰੇ, ਨੰਗੀਆਂ ਲੱਤਾਂ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਛਕਦੀ ਵੱਡੀ ਕਿਰਪਾਨ, ਕਸਾਈ ਤੋਂ ਕਿਸ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੱਟ ਹਨ। ਮੈਂ ਆਪ ਅੰਮ੍ਰਿਤਧਾਰੀ ਹਾਂ। ਪਰ ਮੈਨੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਬੱਣੇ ਨਿਹੰਗਾਂ ਤੋਂ ਡਰ ਆਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਮ ਲੋਕ ਨੂੰ ਚੱਕਰਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾ ਕੇ ਰੱਖਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਖੰਡ ਦੇਖ ਕੇ ਕੌਮ ਵੱਧ ਫੁੱਲ ਨਹੀਂ ਰਹੀ। ਨਵੀਂ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਬੱਚੇ ਸਿੱਖ ਧਰਮ ਤੋਂ ਦੂਰ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਬਰਜਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਆਡਾਂ, ਮੀਟ, ਇੱਕ ਤੋਂ ਵੱਧ ਸਰੀਰ ਨਾਲ ਸਰੀਰਕ ਸਬੰਧ, ਨਹੀਂ ਕਰਨਾ। ਕਿਸੇ ਦਾ ਰੂਪ ਨਹੀਂ ਤੱਕਣਾਂ। ਆਪ ਸਾਰਾ ਕੁੱਝ ਹੱਜ਼ਮ ਕਰੀ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਇਸੇ ਕਾਸੇ ਦੀਆਂ ਮੀਡੀਆਂ ਖ਼ਬਰਾਂ ਵੱਧ ਲਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਬੱਕਰੇ ਦਬੋਚਣ ਵਾਂਗ ਔਰਤ ਤੇ ਵੀ ਇਹ ਝੱਪਟ ਮਾਰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਵਿਹਲੇ, ਹੱਟੇ ਕੱਟੇ, ਪਲਦੇ ਹੀ ਜੰਨਤਾਂ ਦੇ ਪਰਾਏ ਮਾਲ ਤੇ ਹਨ। ਗੁਰੂ ਦੀਆਂ ਲਾਡਲੀਆਂ ਫੋਜਾਂ ਕਹੁਉਣ ਵਾਲੇ, ਹੋਲੇ ਮੱਹਲੇ ਤੇ ਜਦੋਂ ਥਾਂ ਥਾਂ ਪਿੰਡਾ ਵਿਚੋ ਘੋੜਿਆਂ ਵਗੈਰਾਂ ਤੇ ਕੀਰਤਨ ਪੁਰ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਕਿਸਾਨਾਂ ਦੀਆਂ ਫਸਲਾਂ ਦੀ ਤਬਾਹੀ ਕਰਦੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਘੋੜੇ ਤੇ ਆਪ ਚਾਰਾਂ, ਸਬਜ਼ੀਆਂ ਫਰੂਟ ਖਾਂਦੇ ਤੇ ਉਜਾੜਾਂ ਵੱਧ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਹੋਰ ਵੀ ਲੁੱਟਾਂ ਮਾਰਾਂ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਇੱਕ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦਾ ਵੱਡਾ, ਕਾਤਲ, ਬਲਾਤਕਾਰੀਆਂ ਜੇਲ ਦੀਆਂ ਸੀਖਾਂ ਪਿਛੇ ਸੀ। ਮਾਂ ਦੇ ਲਾਲਾਂ ਨੇ ਭਵਜਲ ਤਾਰ ਦਿੱਤਾ।
ਮੇਰਾ ਪਤੀ ਮੇਰੀ ਸੱਸ ਮਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਵਿਆਹ ਦੇ 17 ਸਾਲ ਬਾਅਦ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਪਹਿਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਸਨ। ਭਾਵੇਂ ਆਪ ਪਟਨੇ ਰਹਿੰਦੇ ਸਨ। ਸੱਸ ਨੇ ਸੁੱਖਿਆ ਸੀ। ਮੁੰਡਾ ਹੋਇਆ, ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਪੱਗ ਬੰਨਾਂ ਕੇ ਲਿਆਵਾਂਗੇ। ਹੋਏ ਤੋਂ ਪੱਗ ਬੰਨਾਂ ਕੇ ਲਿਆਂਦੀ ਸੀ। ਇਹ ਕਹਾਣੀ ਬੀਜੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪੋਤੇ ਨੂੰ ਦੱਸੀ। ਪੱਗ ਬੰਨਣ ਦਾ ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਚਾਅ ਪੈਦਾਂ ਹੋਇਆ। ਜਨਵਰੀ 2003 ਵਿੱਚ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ, ਪੁੱਤਰ, ਧੀ ਨਾਲ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਗਈ ਸੀ। ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਸੱਚ ਖੰਡ ਦੀ ਗਲੀ ਵਿਚੋਂ, ਅਸੀਂ ਦੁਕਾਨ ਤੋਂ ਪੱਗ ਤੇ ਰੁਮਾਲਾਂ ਖ੍ਰੀਦਿਆ। ਦੁਕਾਨਦਾਰ ਕਹਿੱਣ ਲੱਗਾ,” ਲੋਕੀਂ ਰੁਮਾਲੇ ਨਾਲ ਹਜ਼ੂਰ ਸਾਹਿਬ ਸੱਚ ਖੰਡ ਦੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਲਈ ਚੋਲਾਂ ਵੀ ਚੜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਰਾਤ ਨੂੰ ਉਥੇ ਦੇ ਆਉਣਾ। ਰਾਤ ਨੂੰ ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਸੰਗਤ ਤੋਂ ਮੱਥਾਂ ਟੱਕਾਉਂਦੇ ਹਨ।” ਅਸੀਂ ਵੀ ਕਿਉਂ ਪਿਛੇ ਰਹਿੰਦੇ। ਅਸੀਂ ਪੱਗ ਤੇ ਰੁਮਾਲੇ ਤੋਂ ਦਸ ਗੁਣਾਂ ਜਿਆਦਾਂ ਪੈਸਿਆਂ ਦਾ ਚੋਲਾਂ ਖ੍ਰੀਦ ਲਿਆ। ਬਜਾਰ ਵਿਚੋਂ ਜਿਥੋਂ ਦੀ ਬਾਹਰ ਵਾਲੀ ਢਿਉਡੀ ਵਿਚੋਂ ਅੰਦਰ ਵੱੜਦੇ ਹਾਂ। ਉਸ ਦੇ ਉਪਰ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਬਿਲਕੁਲ ਸੱਚ ਖੰਡ ਦੇ ਸੱਹਮਣੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਮੱਥਾਂ ਟਿਕਾਂ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਗਿਆਰਾਂ ਵਜੇ ਤੱਕ ਵੱਡੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਦੀ ਵਾਰੀ ਨਹੀਂ ਆਈ। ਸੇਵਾ ਦਾਰ ਨੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲੋ ਤੇ ਹੋਰਾਂ ਕੋਲੋ, ਚੋਲਾਂ ਤੇ ਮਾਇਆਂ ਭੇਟਾ ਫੜ ਲਈ। ਸਵੇਰੇ ਅਸੀਂ ਬੱਚਿਆਂ ਸਮੇਤ 2 ਵਜੇ ਸੱਚ ਖੰਡ ਪਹੁੰਚ ਗਏ। ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ 35 ਕੁ ਸਾਲ ਦਾ ਪੂਰੀ ਸਪੀਡ ਨਾਲ ਚੁਬਾਰੇ ਵੱਲੋਂ ਸੱਚ ਖੰਡ ਵੱਲ ਭੱਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਕਿਸੇ ਨੇ ਵਿਚੋਂ ਹੀ ਕਿਹਾ,” ਬੁੜੀਆਂ ਪੈਰ ਨਾ ਛੂਹ ਲੈਣ, ਫਿਰ ਦੁਆਰਾ ਨਹ੍ਹਉਣਾ ਪਵੇਗਾ। ਤਾਂ ਭੱਜਿਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।” ਰਾਤ ਬੁੜੀਆਂ ਹੀ ਤਾਂ ਉਪਰ ਚੁਬਾਰੇ ਵਿੱਚ ਸਭ ਤੋਂ ਵੱਧ ਗਈਆਂ। ਅਰਦਾਸ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਉਸ ਨਾਲ ਮੁਹਰਲੇ ਸਿੰਘ ਨੇ ਮੇਰੇ ਬੇਟੇ ਦੇ ਪੱਗ ਬੰਨਾਉਣ ਦੀ ਇਸ਼ਾਂ ਦੱਸੀ। ਵੱਡੇ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਨੇ ਕਿਹਾ,” ਮੈਂ ਰੋਡਿਆਂ ਦੇ ਪੱਗ ਨਹੀਂ ਬੰਨਦਾ।” ਰਾਤ ਜਦੋਂ ਚੋਲਾਂ ਤੇ ਕਨੇਡੀਅਨ ਡਾਲਰ ਫੱੜੇ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਤਾਂ ਇਸ ਪਖੰਡੀ ਨੂੰ ਰੋਡੇ ਬੰਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿਸੇ ਸਨ। ਇਹ ਵੱਡਾ ਸਿੰਘ ਸਾਹਿਬਾਨ ਅਰਦਾਸ ਹੀ ਕਰਨ ਆਇਆ ਸੀ। ਉਦੋਂ ਹੀ ਮੁੜ ਗਿਆ। ਹੋਰ ਗਿਆਨੀ ਨੇ ਪੱਗ ਬੰਨ ਦਿੱਤੀ। ਮੇਰਾ ਬੇਟਾ ਅੱਜ ਵੀ ਮੈਨੂੰ ਪੁੱਛਦਾ ਹੈ,” ਕੀ ਇਹ ਗਿਆਨੀ ਲੰਮੇ ਕੇਸ ਤੇ ਪੱਗਾਂ ਸਣੇ ਜੰਮਦੇ ਹਨ?”
ਸਲਮਾਨ ਖਾਨ ਤੇ ਜੀਵ ਹੱਤਿਆ ਦਾ ਕੇਸ ਚੱਲ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਤਾਂ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤੇ ਭਾਰਤ ਸਰਕਾਰ ਕਿਉਂ ਕੋਈ ਧਿਆਨ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ। ਜਿਹੜੇ ਧਰਮ ਦੀ ਓੜ ਥੱਲੇ ਬੱਕਰੇ ਕਤਲ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਮੀਡੀਏ ਵਿੱਚ ਸਬੂਤ ਪਏ ਹਨ। ਹੋਲੇ ਮੱਹਲੇ ਤੇ ਅਣਗਿਣਤ ਕਸਾਈ ਬੱਕਰੇ ਵੱਡਦੇ ਹਨ। ਸਰਕਾਰ ਨੇ ਇਹੋਂ ਜਿਹਿਆਂ ਨੂੰ ਖੁੱਲ੍ਹਾਂ ਛੱਡਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਆਂਏ ਤਾਂ ਹਰ ਬੰਦਾ ਧਰਮ ਦੀ ਓੜ ਥੱਲੇ ਬੰਦੇ ਦੀ ਵੀ ਬਲੀ ਲੈ ਸਕਦਾ ਹੈ। ਉਹ ਧਰਮ ਹੀ ਕੀ ਹੈ? ਜੋ ਦਿਆ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ। ਜੀਵ ਹੱਤਿਆਂ ਕਰਾਉਂਦਾ ਹੈ।
15 ਅਗਸਤ
-ਸਤਵਿੰਦਰ ਕੌਰ ਸੱਤੀ (ਕੈਲਗਰੀ)-
15 ਅਗਸਤ ਦੀਆਂ ਵਧੀਆਂ ਦੇਈਏ।
ਅਜ਼ਾਦ ਹੋਏ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਗੱਲ ਕਰੀਏ।
ਦੇਸ਼ ਵਾਸੀਆਂ ਵੱਲ ਵੀ ਝਾਤ ਮਾਰੀਏ।
ਆਮ ਜੰਨਤਾਂ ਬੜੀ ਤੰਗ ਦੁੱਖੀ ਹੋਈਏ।
ਮਹਿਗਾਈ ਨੇ ਦੋਹਾਈ ਮੱਚਾਈਏ।
ਅੰਨ ਦਾਤਾਂ ਬੱਣਇਆਂ ਕਰਜਾਈਏ।
ਬਿਜਲੀ ਨਾਂ ਕਦੇ ਪਿੰਡਾਂ ਵਿਚ ਆਈਏ।
ਫ਼ਸਲ ਸੋਕੇ, ਧੁੱਪ ਨੇ ਮਾਰ ਲਈਏ।
ਰਹਿੰਦੀ ਜਿੰਦਗੀ ਹੜਾਂ ਨੇ ਡੋਬ ਲਈਏ।
ਕਿਸਾਨ ਨੇ ਜੂਨੀ ਆਪਦੀ ਰੂਲਾਈਏ।
ਤਾਂਹੀਂ ਜ਼ਹਿਰ ਖਾਂ ਜਿੰਦ ਜਾਨ ਗਾਵਾਂਈਏ।
ਗਰੀਬ ਜੰਨਤਾਂ ਦੀ ਪਾਈ ਹੋਈ ਦੋਹਾਈਏ।
ਭੁੱਖ ਮਰੀ ਨੇ ਗਰੀਬ ਦੀ ਜਾਨ ਸਤਾਈਏ।
ਅਮੀਰ ਦੀ ਲੱਤ ਗਰੀਬ ਉਤੇ ਆਈਏ।
ਅਮੀਰ ਜਾਂਦਾਂ ਗਰੀਬ ਨੂੰ ਹੋਰ ਦਬਾਈਏ।
15 ਅਗਸਤ ਵੀ ਭੁੱਖੇ ਰੋ ਕੇ ਲੰਘਾਈਏ।
ਕਈਆਂ ਨੂੰ ਅੱਜ ਵੀ ਨੀਂਦ ਨਾਂ ਆਈਏ।
ਸਤਵਿੰਦਰ ਨੇ ਦੇਖ ਕੇ ਕਲਮ ਉਠਾਈਏ।
ਪੂਰੀ ਜਿੰਦਗੀ ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ ਨੇ ਸਤਾਈਏ।
ਕਿਤੇ ਅੱਜ ਵੀ ਸੱਤੀ ਨਾਂ ਹੁੰਦੀ ਸੁਣਾਈਏ।
ਇੱਕ ਖ਼ਤ
ਪੰਜਾਬੀ ਗਾਇਕੀ ‘ਚ ‘ਬੁਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ’ ਛਾ ਚੁੱਕੀ ‘ਕੁਆਰੀ ਬੀਬੀ’ ਦੇ ਨਾਂ।
ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ (ਲੰਡਨ)
ਮੋ:- 0044 75191 12312
ਭਾਈ ਕੁੜੀਏ…! ਬੜੀ ਦੇਰ ਤੋਂ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਨਾਂਅ ‘ਤੇ ਪਾਈ ਜਾਂਦੀ ਕਾਵਾਂ ਰੌਲੀ ਨੂੰ ਸੁਣਦਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਕੋਈ ਵਿਸ਼ਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ ਤੂੰ ਮਾਂ ਦੀਏ ਧੀਏ, ਗਾਉਣ ਵੱਲੋਂ। ਪਹਿਲਾਂ ਤਾਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਾਲੇ ਪੱਲਿਓਂ ਪੈਸੇ ਦੇ ਕੇ ਆਪਦੀਆਂ ਚੀਜਾਂ ਦੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰਦੇ ਹੁੰਦੇ ਸੀ, ਪਰ ਤੂੰ ਤਾਂ ਸਕੂਟਰੀਆਂ, ਮੋਟਰ ਸਾਈਕਲਾਂ, ਟਰੈਕਟਰਾਂ ਇੱਥੋਂ ਤੱਕ ਕਿ ਮੋਬਾਈਲ ਫੋਨਾਂ ਦੀ ਵੀ ਮੁਫ਼ਤੋ-ਮੁਫ਼ਤੀ ਮਸ਼ਹੂਰੀ ਕਰ ਛੱਡੀ ਹੈ। ਆਪਣੀ ਗਾਇਕੀ ਦੇ ਜੌਹਰ ਦਿਖਾਉਣ ਦੇ ਨਾਲ-ਨਾਲ ਕੋਈ ਕਸਰ ਨਹੀਂ ਛੱਡੀ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਮਾਸ਼ੂਕਾਂ’ ਦਰਸਾਉਣ ‘ਚ ਵੀ! ਸੰਗੀਤ ਤਾਂ ਰੂਹ ਦੀ ਖੁਰਾਕ ਮੰਨਿਆ ਜਾਂਦੈ, ਪਰ ਥੋਡੇ ਵੱਲੋਂ ਪਰੋਸਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ‘ਸੰਗੀਤ’ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ‘ਚ ਪਾਰੇ ਵਰਗਾ ਅਸਰ ਕਰਦਾ ਨਜ਼ਰ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਤਾਂ ਇਹ ਵੀ ਸੁਣਿਐ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਕ ਅਧਿਆਪਕਾ ਵੀ ਹੈਂ। ਭਾਈ ਕੁੜੀਏ… ਅਧਿਆਪਕ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਲਈ ਆਦਰਸ਼ ਹੁੰਦੈ.. ਤੇ ਤੂੰ..? ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ਕ ਗੀਤ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ,
“ਮਾਰਿਆ ਨਾ ਕਰ ਮਿੱਸ ਕਾਲ ਮਿੱਤਰਾ,
ਵੇ ਸਾਡੇ ਘਰ ਵਿੱਚ ਪੈਂਦੀ ਆ ਲੜਾਈ…।”
ਜੇ ਤੇਰੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੇਰੀਆਂ ਪਾਈਆਂ ‘ਲੀਹਾਂ’ ‘ਤੇ ਤੁਰ ਪਏ ਤਾਂ ਪੱਥਰ ‘ਤੇ ਲਕੀਰ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਕੁਝ ਹੋਰ ਬਣਨ ਜਾਂ ਨਾ ਨਬਣਨ, ਪਰ ‘ਆਦਰਸ਼’ ਆਸ਼ਕ ਜ਼ਰੂਰ ਬਣ ਜਾਣਗੇ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਆਪਣੇ ਗੀਤਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੀਆਂ ਵਿਦਿਆਰਥਣਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਮਾਪਿਆਂ ਤੋਂ ਚੋਰੀ ਮੋਬਾਈਲ ਰੱਖਕੇ ਆਪਣੇ ‘ਮੁੰਡੇ ਮਿੱਤਰਾਂ’ ਨਾਲ ਲੁਕ-ਲੁਕ ਗੱਲਾਂ ਕਰਨ ਦੀਆਂ ਨਸੀਹਤਾਂ ਦੇ ਰਹੀ ਹੈਂ! ਤੇਰੇ ਗੀਤ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਬੜੀ ‘ਆਦਰਸ਼’ ਸਿੱਖਿਆ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ ਕਿ ਜਦੋਂ ਤੁਹਾਡਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਤੁਹਾਨੂੰ ਫੋਨ ਕਰੇ, ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ਘਰ ਮਹਿਮਾਨ ਆਏ ਹੋਣ ਤਾਂ ‘ਸੌਰੀ ਰੌਂਗ ਨੰਬਰ’ ਕਹਿ ਕੇ ਫ਼ੋਨ ਕੱਟ ਕੇ ਬਾਦ ‘ਚ ਆਪਣੇ ‘ਪਿਆਰੇ’ ਤੋਂ ਮਾਫੀ ਵੀ ਮੰਗੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਮੁੰਡਿਆਂ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਦਾ ਸਮਾਜਿਕ ਰੁਤਬਾ ਮਿਲ ਰਿਹੈ। ਜੇ ਮੁੰਡੇ ਮੋਬਾਈਲ ਫ਼ੋਨ ਰੱਖ ਸਕਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਵੀ…। ਪਰ ਇਹ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੇ ਮੁੰਡੇ ਵੀ ‘ਆਸਿ਼ਕ-ਟਿੱਡੇ’ ਹਨ। ਤੇ ਇਹ ਵੀ ਜਰੂਰੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਸਾਰੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਨੇ ਵੀ ਮੋਬਾਈਲ ਕੋਲ ਰੱਖ ਕੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ‘ਚ ਘੱਟਾ ਪਾਉਣਾ ਹੈ।
ਬੇਸ਼ੱਕ ਥੋਡਾ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਸੇਵਕ ਅਖਵਾਉਣ ਵਾਲਾ ਲੁੰਗ ਲਾਣਾ ਕੱਛਾਂ ਵਜਾਉਂਦਾ ਫਿਰ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ ਕਿ, “ਵਾਹ ਜੀ ਵਾਹ, ਕੁੜੀ ਨੇ ਗਾਣੇ ਗੌਣ ਵਾਲੇ ਰਿਕਾਰਡ ਬਣਾਤੇ।” ਪਰ ਇਹ ਕੋਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਨਹੀਂ ਕਿ ਗੀਤ ਹੀ ਉਹ ਗਾਏ ਜਾਣ, ਜੋ ਸੁਣਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ‘ਤੇ ਉਪੱਦਰ ਢੰਗ ਨਾਲ ਲਾਗੂ ਹੋਣ। ਵਿਚਾਰੇ ਲੋਕ ਤੇਰੇ ਵੱਲੋਂ ਉਹਨਾਂ ਦੀਆਂ ਹੀ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਨੂੰ ਲੋਫਰਾਂ ਜਿਹੀਆਂ ਦਿਖਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਸੁਣਕੇ ਹੀ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਹੜੀ ‘ਖੁਸ਼ੀ’ ‘ਚ ਝੂੰਮੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੇ ਪਿੰਡ ਵਾਲੇ ਬਲੌਰ ਸਿਉਂ ਗਵੰਤਰੀ ਦੀ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਜਾਂਦੀ ਐ। ਉਹ ਤਿੰਨ ਜਣੇ ਢੱਡ-ਸਾਰੰਗੀ ਨਾਲ ਪਿੰਡਾਂ ‘ਚ ਗਾਉਣ ਕਰਨ ਜਾਇਆ ਕਰਦੇ ਸਨ। ਕਿਸੇ ਬਜ਼ੁਰਗ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛ ਲਿਆ ਕਿ “ਤੁਸੀਂ ਹਰ ਵੇਲੇ ਬਾਹਰ ਤੁਰੇ ਰਹਿੰਨੇ ਓ, ਲੋਕ ਥੋਨੂੰ ਪੈਸੇ-ਪੂਸੇ ਵੀ ਦਿੰਦੇ ਨੇ ਕਿ ਨਹੀਂ?” ਬਲੌਰ ਸਿਉਂ ਦਾ ਜਵਾਬ ਸੀ, “ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਗੌਣ ਲੱਗੇ ਭਾਵੇਂ ਗਾਲ੍ਹਾਂ ਕੱਢ ਦਿਉ, ਉਹ ਤਾਂ ਫੇਰ ਵੀ ਵਾਹ ਵਾਹ ਕਰਦੇ ਨੋਟ ਵਾਰ ਹੀ ਦਿੰਦੇ ਨੇ। ਅਸੀਂ ਵੀ ਏਵੇਂ ਈ ਕਰਦੇ ਆਂ… ਮਿਰਜ਼ੇ ਦਾ ਗੌਣ ਸੁਣਾਉਣ ਵੇਲੇ ਜਦੋਂ ਹੇਕ ਲਾਈਦੀ ਐ ਕਿ ‘ਤੇਰੀ ਧੀ ਤਾਂ… ਤੁਰਗੀ ਨਾਲ ਮਲੰਗਾਂ ਦੇ’ ਤਾਂ ਜੀਹਦੇ ਵੱਲ ਨੂੰ ਹੱਥ ਕਰ ਦੇਈਦੈ, ਉਹ ਬਾਗੋ ਬਾਗ ਹੋ ਜਾਂਦੈ। ਪਰ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਤਾਂ ਕਈ ਵਾਰ ਇਹ ਵੀ ਪਤਾ ਨੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਵੱਲ ਹੱਥ ਕਰਕੇ ਕਹੀਦੈ ਤਾਂ ਇਹ ਦਾ ਮਤਲਬ ਤਾਂ ਇਹੀ ਹੋਇਆ ਕਿ ਤੇਰੀ ਧੀ ਮਲੰਗਾਂ ਨਾਲ ਤੁਰਗੀ।” ਸੱਚੀਂ ਉਹੀ ਹਾਲ ਐ ਲੋਕਾਂ ਦਾ, ਤੁਸੀਂ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਦੀਆਂ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਦੀ ਪਤ ਉਧੇੜਨ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰੇ ਹੋਏ ਓ, ਤੇ ਉਹੀ ਲੋਕ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਕ’ ਬਣਕੇ ਉਹਨਾਂ ਹੀ ਗੀਤਾਂ ‘ਤੇ ਤਾੜੀਆਂ ਮਾਰਦੇ ਨਹੀਂ ਥੱਕਦੇ। ਇਹ ਕਿੱਧਰਲੀ ਮਕਬੂਲੀਅਤ ਹੈ ਕਿ ਕੀ ਫੇਸਬੁੱਕ, ਕੀ ਆਰਕੁੱਟ ਸਭ ਪਾਸੇ ਤੈਨੂੰ ‘ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੇ ਮੱਥੇ ‘ਤੇ ਸਾਢੇ ਚਾਰ ਫੁੱਟਾ ਦਾਗ’ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ੇਸ਼ਣਾਂ ਨਾਲ ਨਿਵਾਜਿਆ ਪਿਐ। ਗਾਇਕੀ ਤਾਂ ਅਸਲ ‘ਚ ਉਹ ਹੁੰਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਸਾਰੇ ਭੈਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ‘ਚ ਬੈਠ ਕੇ ਵੀ ਸੁਣੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੋਵੇ ਪਰ ਜਿਹੋ ਜਿਹੇ ‘ਆਦਰਸ਼ਕ’ ਗੀਤ ਤੂੰ ‘ਉੱਚਰੇ’ ਹਨ, ਸ਼ਾਇਦ ਤੂੰ ਆਪਣੀ ਛੋਟੀ ਭੈਣ ਜਾਂ ਭਰਾ ਕੋਲ ਬਹਿਕੇ ਖੁਦ ਵੀ ਨਾ ਸੁਣ ਸਕੇਂ।
ਇਸਨੂੰ ਛੋਟੀ ਬੁੱਧੀ ਕਿਹਾ ਜਾਵੇ ਜਾਂ ਅੰਤਾਂ ਦੀ ਚਲਾਕੀ ਕਿ ਤੂੰ ‘ਬੇਗਮਪੁਰਾ’ ਵਸਾਉਣ ਵਰਗਾ ਗੀਤ ਵੀ ਗਾ ਧਰਿਆ। ਸਭ ਜਾਣਦੇ ਨੇ ਕਿ ਤੇਰਾ ਪਰਿਵਾਰਕ ਪਿਛੋਕੜ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਸੰਪਰਦਾਏ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਕੀ ਇਹੋ ਜਿਹਾ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਊ ਗੀਤ ਚੰਦ ਪੈਸਿਆਂ ਖਾਤਰ ਗਾਉਣ ਲੱਗਿਆਂ ਤੂੰ ਇੱਕ ਵਾਰ ਵੀ ਨਹੀਂ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਤੂੰ ਇੱਕ ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਟੱਬਰ ਨਾਲ ਸਬੰਧਿਤ ਹੋਣ ਕਰਕੇ ਸਿੱਖੀ ਪ੍ਰਤੀ ਸ਼ਰਧਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ਼ ਰੱਖਣ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਮਨੋਂ ਲਹਿ ਜਾਵੇਂਗੀ? ਤੂੰ ਭੋਰਾ ਵੀ ਖਿਆਲ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ ਕਿ ਲੋਕ ਦੁਬਾਰਾ ਇਹੀ ਕਹਿਣਗੇ ਕਿ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵੰਡੀਆਂ ਪਾਊ ਗੀਤ ਗਵਾਉਣ ਪਿੱਛੇ ਵੀ ਕਿਸੇ ਦੀ ਸਾਜਿਸ਼ ਹੈ…! ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲਗਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਿਆਦਾ ਸਿਆਣੀ ਵੀ ਹੈਂ, ਜੇ ਸਿਆਣੀ ਹੁੰਦੀ ਤਾਂ ਜਿਸ ਬੇਗਮਪੁਰੇ ਨੂੰ ਵਸਾਉਣ ਬਾਰੇ ਤੂੰ ਗਰਾਰੀਆਂ ਮਾਰ-ਮਾਰ ਗਾਇਆ ਹੈ, ਉਸ ਬਾਰੇ ਇਹ ਤਾਂ ਪਤਾ ਕਰ ਲੈਂਦੀ ਕਿ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚ ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸ਼ਬਦ ਦੇ ਅਰਥ ਕੀ ਹਨ? ਜੇ ਹੁਣ ਤੱਕ ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਲੱਗਾ ਤਾਂ ਹੁਣ ਸੁਣ ਲੈ….। ਗੁਰੂ ਅਰਜਨ ਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਸ੍ਰੀ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਜੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੇ 40 ਸ਼ਬਦ ਦਰਜ਼ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਜਿਹਨਾਂ ਦਾ ਸਾਂਝਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਨਰੋਏ ਤੇ ਵਿਤਕਰੇ ਰਹਿਤ ਸਮਾਜ ਦੀ ਸਥਾਪਨਾ, ਨਾਮ ਸਿਮਰਨ ਰਾਹੀਂ ਜਾਤ-ਅਭਿਮਾਨੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਹੰਕਾਰ ਨੂੰ ਤੋੜਨਾ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖ ਤੇ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਅੰਤਰ ਨਾ ਹੋਣ ਬਾਰੇ ਦੱਸਣਾ ਹੀ ਹੈ। ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਵਿੱਚੋਂ ਰਾਗ ਗਾਉੜੀ ਦਾ ਇੱਕ ਸ਼ਬਦ ਹੈ ‘ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਸਹਰ ਕੋ ਨਾਉ’। ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਜੀ ਨੇ ਐਸੀ ਅਵੱਸਥਾ ਦਾ ਜਿ਼ਕਰ ਕੀਤਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਇੱਕ-ਮਿੱਕ ਹੋ ਕੇ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਆਤਮਿਕ ਅਵੱਸਥਾ ਵਿੱਚ ਜਦੋਂ ਮਨੁੱਖ ਪ੍ਰਭੂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਭੇਦ ਸਮਝ ਜਾਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਸ ਦੁਨੀਆ ਦੇ ਸਭ ਫਿ਼ਕਰ-ਫ਼ਾਕੇ ਮੁੱਕ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਅਵੱਸਥਾ ਭਾਵ ‘ਗ਼ਮਾਂ ਤੋਂ ਰਹਿਤ’ ਅਵੱਸਥਾ ਨੂੰ ‘ਬੇਗਮਪੁਰਾ’ ਦਾ ਨਾਂ ਦਿੱਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ‘ਸਹਰ’ ਤੋਂ ਭਾਵ ਮਨੁੱਖਾ ਸਰੀਰ ਹੈ। ਪਰ ਕਾਕੀ ਜੀਓ..! ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਭਗਤ ਰਵੀਦਾਸ ਜੀ ਦੇ ਬੇਗਮਪੁਰੇ ਨੂੰ
“ਸੁਣ ਲਓ ਮੇਰੀ ਗੱਲ ਭਰਾਵੋ,
ਗੁਣ ਗੁਰੂ ਰਵੀਦਾਸ ਦੇ ਗਾਓ,
ਨਾ ਹੁਣ ਆਸੇ ਪਾਸੇ ਜਾਵੋ,
ਵੱਖਰਾ ਪੰਥ ਚਲਾਉਣਾ ਇਆਂ।
ਸਾਰੇ ਕਰ ਲਓ ਏਕਾ, ਬੇਗਮਪੁਰਾ ਵਸਾਉਣਾ ਇਆਂ।” ਵਰਗੀ ਤੁਕਬੰਦੀ ‘ਚ ਕੈਦ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ ਮਿੱਟੀ-ਗਾਰੇ ਜਾ ਇੱਟਾਂ ਤੋਂ ਬਣਨ ਵਾਲੇ ਬੇਗਮਪੁਰੇ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ ਹੀ ‘ਸੀਮਤ’ ਜਿਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਕਦੇ ਇਕੱਲੀ ਬੈਠ ਕੇ ਭਗਤ ਰਵਿਦਾਸ ਜੀ ਦੀ ਬਾਣੀ ਦੀਆਂ ਇਹਨਾਂ ਪੰਗਤੀਆਂ ਦਾ ਅਰਥ ਕੱਢ ਕੇ ਵੇਖੀਂ,
ਤਿਉ ਤਿਉ ਸੈਲ ਕਰਹਿ ਜਿਉ ਭਾਵੈ।।
ਮਹਰਮ ਮਹਲ ਨ ਕੋ ਅਟਕਾਵੈ।।
ਕਹਿ ਰਵਿਦਾਸ ਖਲਾਸ ਚਮਾਰਾ।।
ਜੋ ਹਮ ਸਹਰੀ ਸੁ ਮੀਤ ਹਮਾਰਾ।।
ਭਾਈ ਬੀਬਾ…. ਬਹੁਤ ਸੋਹਣਾ ਗਾਉਨੀ ਏਂ ਤੂੰ, ਮਾਫ ਕਰਨਾ ਤੈਨੂੰ ਭੁਲੇਖੇ ਨਾਲ ਹੀ ਬੀਬਾ ਕਹਿ ਗਿਆਂ… ਇਹ ਲਫਜ਼ ਤਾਂ ਸੁਰਿੰਦਰ ਕੌਰ, ਗੁਰਮੀਤ ਬਾਵਾ, ਨਰਿੰਦਰ ਬੀਬਾ ਵਰਗੀਆਂ ਗਾਇਕਾਵਾਂ ਦੇ ਨਾਵਾਂ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ੋਭਦਾ ਹੈ, ਜਿਹਨਾਂ ਨੂੰ ਲੋਕ ਇੱਕ ਫ਼ਨਕਾਰ ਵਜੋਂ ਹੀ ਸਤਿਕਾਰ ਦਿੰਦੇ ਸਨ… ਨਾ ਕਿ ਤੇਰੇ ਵਰਗੀ ਗਾਉਣ ਵਾਲੀ ਬੀਬੀ ਨੂੰ ਹੀ ਆਪਣੀ ਸੁਪਨਿਆਂ ਦੀ ਰਾਣੀ ਸਮਝ ਬੈਠਦੇ ਹਨ। ਸਰਸਵਤੀ ਰੱਜ ਕੇ ਦਿਆਲ ਹੋਈ ਐ ਤੇਰੇ ‘ਤੇ। ਪਰ ਉਹ ਵੀ ਵੇਲਾ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਜਦੋਂ ਸਰਸਵਤੀ ਆਪਣਾ ਦਿੱਤਾ ਹੋਇਆ ਤੋਹਫਾ ਥੱਪੜ ਮਾਰ ਕੇ ਖੋਹਣ ਲੱਗੀ ਵੀ ਝਿਜਕੇਗੀ ਨਹੀਂ, ਕਿਉਂਕਿ ਆਮ ਹੀ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ‘ਜਦੋਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦਿੰਦੈ ਤਾਂ ਛੱਪਰ ਪਾੜ ਕੇ ਦਿੰਦੈ ਤੇ ਜਦੋਂ ਖੋਂਹਦੈ ਤਾਂ ਥੱਪੜ ਮਾਰ ਕੇ ਖੋਂਹਦੈ।’
ਗਾਇਕਾ ਜੀਓ! ਇੱਕ ਕੁੜੀ ਹੋ ਕੇ ਕੁੜੀਆਂ ਦੀ ਹੀ ਸਮਾਜਿਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉੱਪਰ ਜਿੰਨੀਆਂ ਬੰਦਿਸ਼ਾਂ ਤੇਰੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਲਾਈਆਂ ਨੇ, ਉਹਨਾਂ ਬਦਲੇ ਮਾਪਿਆਂ ਦੀਆਂ ਬੰਦਸ਼ਾਂ ਦਾ ਸਿ਼ਕਾਰ ਹੋਈਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਤੈਨੂੰ ਅਸੀਸਾਂ ਨਹੀਂ ਦੇ ਰਹੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ। ਕੁੜੀਆਂ ਦਾ ਵੀ ਵਿਚਾਰੀਆਂ ਦਾ ਨੱਚਣ ਟੱਪਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦਾ ਹੁੰਦੈ ਤੇ ਵਿਆਹ ਸ਼ਾਦੀਆਂ ਹੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਇਸ ਚਾਅ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਦਾ ਸਬੱਬ ਬਣਦੇ ਨੇ। ਪਰ ਤੁਹਾਡੇ ‘ਆਈਡੀਆ’ ਮਾਰਕਾ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ‘ਚ ਹੁਣ ਤੱਕ ਇਹੀ ਤੂੜਿਆ ਹੈ ਕਿ ‘ਕਿਵੇਂ ਨੱਚ ਰਹੀ ਕੁੜੀ ਨੂੰ ਇਸ਼ਾਰੇ ਮਾਰਨੇ’ ‘ਜੇ ਨੱਚਦੀ ਦੀ ਬਾਂਹ ਫੜ੍ਹ ਲਈ… ਫੇਰ ਕੀ ਹੋ ਗਿਆ?’ ‘ਤੈਨੂੰ ਗਿੱਧੇ ‘ਚ ਨੱਚਦੀ ਨੂੰ ਚੱਕ ਕੇ ਲੈਜਾਂ’ ‘ਮੇਰਾ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਨੱਚਣ ਨੂੰ ਦਿਲ ਕਰਦੈ’ ਵਗੈਰਾ ਵਗੈਰਾ… ਮੈਨੂੰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦਾ ਕਿ ਤੂੰ ਵੀ ਜਾਂ ਥੋਡਾ ਲੁੰਗ-ਲਾਣਾ ਕਿਸੇ ‘ਹੋਰ’ ਨੂੰ ਇਜਾਜ਼ਤ ਦੇਵੋਂ ਕਿ ਤੁਹਾਡੀ ਆਪਣੀ ‘ਸਕੀ ਭੈਣ’ ਨੱਚਦੀ ਹੋਵੇ ਤੇ ਤੁਸੀਂ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਅੱਖ ਪੱਟ ਕੇ ਦੇਖਦੇ ਨੂੰ ਵੀ ਬਰਦਾਸ਼ਤ ਕਰੋ…. ਚੱਕ ਕੇ ਲਿਜਾਣਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ ਹੈ! ਹੁਣ ਗੱਲ ਕਬੱਡੀ ਦੀ ਵੀ ਕਰ ਲੈਨੇ ਆਂ… ਬੇਸ਼ੱਕ ਖਿਡਾਰੀ ਕਿਸੇ ਵੀ ਖਿੱਤੇ ਦੇ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੂਤ ਮੰਨੇ ਜਾਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਥੋਡੇ ਵੱਲੋਂ ਵਿੱਢੀ ਭੇਡ ਚਾਲ ਜਾਣੀ ਕਿ ਕੌਡੀ ਖਿਡਾਰੀਆਂ ਦੇ ਆਸ਼ਕੀ ਮਿਜਾਜੀ ਵਾਲੇ ਗੀਤਾਂ ਨੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਗੱਲ ਜਰੂਰ ਬਿਠਾਈ ਹੋਵੇਗੀ ਕਿ ਥੋੜ੍ਹੇ-ਬਹੁਤੇ ਡੌਲੇ ਜਿਹੇ ਬਣਾ ਕੇ ਹਰ ਖਿਡਾਰੀ ਹੀ ਕੁਆਰੀਆਂ-ਕੁੜੀਆਂ ‘ਤੇ ਅੱਖ ਰੱਖਦਾ ਹੋਊ.. ਸ਼ਾਇਦ ਤੁਹਾਡੇ ਗੀਤਾਂ ਜਿਵੇਂ ਕਿ ‘ਘਿਓ ਵਾਂਗੂੰ ਲੱਗੇ ਤੇਰਾ ਪਿਆਰ ਸੋਹਣੀਏ, ਨੀ ਮੈਨੂੰ ਕੌਡੀ ਦੇ ਖਿਡਾਰੀ ਨੂੰ’ ਸੁਣਕੇ ਵਿਚਾਰੇ ਕੌਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਵੀ ਘਰ ਦੀਆਂ ਖੁਰਾਕਾਂ ਛੱਡ ਕੇ ਟੀਕਿਆਂ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈਣ ਲੱਗੇ ਹੋਣ ਤੇ ਕੁਝ ਕੁ ਆਸ਼ਕੀ ‘ਚ ਗਲਤਾਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀ ਮਸ਼ੂਕ ਦੇ ਪਿਆਰ ਨੂੰ ਹੀ ਘਿਓ ਸਮਝੀ ਬੈਠੇ ਹੋਣ। ਪਤਾ ਨਹੀਂ ਕਿਉਂ ਕਿਸੇ ਕਬੱਡੀ ਖਿਡਾਰੀ ਨੇ ਵੀ ਅਜਿਹੇ ਬੇਤੁਕੇ ਗੀਤਾਂ ਖਿਲਾਫ ਆਵਾਜ ਕਿਉਂ ਨਹੀਂ ਉਠਾਈ ਕਿ ‘ਅਸੀਂ ਐਸੇ ਨਹੀਂ ਹਾਂ, ਸਾਡੇ ਘਰ ਵੀ ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਹਨ… ਸਾਡਾ ਜ਼ੋਰ ਦੇਸ਼ ਪੰਜਾਬ ਜਾਂ ਸਾਡੀ ਮਾਂ ਖੇਡ ਦਾ ਮਾਣ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਹੈ! ਨਾ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਦਿਖਾਉਣ ਲਈ!’ ਪੰਜਾਬ ‘ਚ ਤਾਂ ਕੁੜੀਆਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ ਕੁੱਖਾਂ ‘ਚ ਮਾਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਹਨ। ਉਹਨਾਂ ਲਈ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨਾ ਤਾਂ ਦੂਰ ਦੀ ਗੱਲ… ਤੂੰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਕਤਲੇਆਮ ਨੂੰ ਹੱਲਾਸ਼ੇਰੀ ਦੇਣ ਦੇ ਰਾਹ ਤੁਰੀ ਪਈ ਐਂ। ਉਹ ਪੁੱਛ ਕਿਵੇਂ….. ਲੈ ਸੁਣ, ਜਿਹੜੇ ਮਾਪੇ ਤੇਰੇ ਜਾਂ ਤੇਰੇ ਹੋਰ ਭੈਣਾਂ ਭਰਾਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਗਾਏ ਜਾਂਦੇ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ‘ਮਾਸ਼ੂਕਾਂ’ ਦਰਸਾਉਣ ਵਾਲੇ ਗੀਤ ਸੁਣਦੇ ਹੋਣਗੇ, ਉਹਨਾਂ ਮਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪਾਕ-ਪਵਿੱਤਰ ਸੋਚ ਵਾਲੀਆਂ ਕੁੜੀਆਂ ਉੱਪਰ ਵੀ ਸ਼ੱਕ ਦੀ ਸੂਈ ਟਿਕਦਿਆਂ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗਦੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਤੈਨੂੰ ਵੀ ਯਾਦ ਹੋਣੈ ਕਿ ਪੰਜਾਬ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵਾਰ ‘ਨੈਨੀ’ ਕੋਰਸ ਕਰਕੇ ਵਿਦੇਸ਼ ਜਾਣ ਲਈ ਕੁੜੀਆਂ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਝੱਲ ਜਿਹਾ ਛਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੀ। ਜਿਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਪਿੰਡ ਪਿੰਡ ‘ਚੋਂ ਕੁੜੀਆਂ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਦੇ ਨੈਨੀ ਕੋਚਿੰਗ ਸੈਂਟਰਾਂ ਤੋਂ ਨੈਨੀ ਦੀ ‘ਕੋਚਿੰਗ’ ਲੈ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਉਹਨੀਂ ਦਿਨੀਂ ਹੀ ਥੋਡੇ ਲਾਣੇ ਦੇ ਇੱਕ ਗਾਇਕ ਸਾਬ੍ਹ ਦਾ ਗੀਤ ਆਇਆ ਸੀ ਕਿ:
“ਬੈਠਜਾ ਬੁੱਲਟ ਉੱਤੇ ਛਾਲ ਮਾਰਕੇ,
ਦਿਲੋਂ ਵਹਿਮ ਕੱਢ ਕੇ।
ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਝੀਲ ਦੀ ਕਰਾਦੂੰ ਤੈਨੂੰ ਸੈਰ,
ਆਜੀਂ ਟੈਮ ਕੱਢਕੇ।”
ਜਿਹੜੇ ਮਾਂ ਪਿਉ ਦੀਆਂ ਸਹੁੰ ਖਾਣ ਜੋਗੀਆਂ ਸਿਆਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਵੀ ਚੰਡੀਗੜ੍ਹ ਪੜ੍ਹਦੀਆਂ ਹੋਣਗੀਆਂ, ਥੋਡੇ ਗਾਇਕ ਲਾਣੇ ਦੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਕੀਤੀ ‘ਸੇਵਾ’ ਸੁਣਕੇ ਇੱਕ ਵਾਰ ਤਾਂ ਉਹਨਾਂ ਮਾਪਿਆਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗ ਵੀ ਜਰੂਰ ਸੁੰਨ ਹੋਏ ਹੋਣਗੇ ਕਿ ਕਿਤੇ ਸਾਡੀ ‘ਬੀਬੀ’ ਵੀ ਕਿਸੇ ਬੁੱਲਟ ਵਾਲੇ ਨਾਲ ਝੀਲ ਦੀ ਸ਼ੈਰ ਕਰਦੀ ਫਿਰਦੀ, ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਧੌਲੇ-ਝਾਟੇ ‘ਚ ਖੇਹ ਨਾ ਪੁਆਉਂਦੀ ਫਿਰਦੀ ਹੋਵੇ? ਕਾਲਜ, ਸਕੂਲ ਤਾਂ ਵਿੱਦਿਆ ਦੇ ਮੰਦਰਾਂ ਵਜੋਂ ਖਿਆਲ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ। ਪਰ ਥੋਡੀ ਕੁੱਝ ਵੱਧ ਹੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰਕ ਸੋਚ ਨੇ ਇਹਨਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਆਸ਼ਕੀ ਦੇ ਅੱਡੇ ਬਣਾ ਦਿੱਤੈ। ਕਿਹੜਾ ਮਾਂ ਪਿਓ ਹੋਵੇਗਾ ਜੋ ਥੋਡੀ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਦੀ ਸੇਵਾ ਤੋਂ ਪ੍ਰਭਾਵਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੀਆਂ ਧੀਆਂ ਨੂੰ ਉੱਚ-ਵਿੱਦਿਆ ਲਈ ਕਿਸੇ ਲਾਗਲੇ ਕਸਬੇ ਜਾਂ ਸ਼ਹਿਰ ‘ਚ ਵੀ ਭੇਜਣ ਦੀ ਹਿੰਮਤ ਕਰੇਗਾ? ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦਿਮਾਗਾਂ ‘ਚ ਕੰਡੇ ਹੀ ਅਜਿਹੇ ਬੀਜ ਦਿੱਤੇ ਹਨ ਕਿ ਕੁੜੀਆਂ ਨੂੰ ਘਰੋਂ ਬਾਹਰ ਕੱਢਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹਰ ਮਾਪਾ ਹਜ਼ਾਰ ਵਾਰ ਸੋਚੇਗਾ। ਸਿਆਣਿਆਂ ਦਾ ਕਥਨ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਤੁਹਾਡੇ ਪੱਲੇ ਕੋਈ ਨਿੱਗਰ ਸੋਚ ਜਾਂ ਗੁਣ ਹੈ ਤਾਂ ਉਸਨੂੰ ਵੰਡਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਸਿਆਣਪ ਦਾ ਪਸਾਰਾ ਚਾਰੇ ਪਾਸੇ ਹੋ ਸਕੇ।
ਇਹ ਗੱਲ ਮੰਨਣਯੋਗ ਹੈ ਕਿ ਤੇਰੇ ਗਲੇ ‘ਚ ਕੁਝ ਨਾ ਕੁਝ ਤਾਂ ਹੈ। ਪਰ ਅਸਲ ਫ਼ਾਇਦਾ ਫੇਰ ਸੀ, ਜੇ ਗਲੇ ਦੀ ਮਿਠਾਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਦੁੱਖਾਂ ਦਰਦਾਂ, ਧੀਆਂ ਭੈਣਾਂ ਲਈ ਹਾਅ ਦਾ ਨਾਅਰਾ ਮਾਰਨ, ਭਰੂਣ ਹੱਤਿਆ, ਦਾਜ ਦਹੇਜ, ਬੇਰੁਜ਼ਗਾਰੀ, ਭ੍ਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਆਦਿ ਸਮੇਤ ਸੈਂਕੜੇ ਹੀ ਦਨਦਨਾਉਂਦੀਆਂ ਫਿਰਦੀਆਂ ਸਮਾਜਿਕ ਅਲਾਮਤਾਂ ਖਿਲਾਫ਼ ਵਰਤਦੀ। ਤੂੰ ਤਾਂ ਮਾਂ ਦੀਏ ਧੀਏ ਗਾਉਣ ਦੇ ਗੁਣ ਨੂੰ ਸਕੂਲਾਂ ‘ਚ ਆਸ਼ਕੀ ਵਾੜਨ ਲਈ ਹੀ ਵਰਤ ਰਹੀ ਹੈਂ। ਇੱਥੇ ਵੀ ਇੱਕ ਗੱਲ ਯਾਦ ਆ ਗਈ… ਇੱਕ ਵਾਰ ਦੁਨੀਆਦਾਰੀ ਤੋਂ ਅਭਿੱਜ ਜਿਹੀਆਂ ਮਾਂ-ਧੀ ਤੁਰੀਆਂ ਜਾ ਰਹੀਆਂ ਸਨ। ਅੱਗੋਂ ਗਲ ‘ਚ ਲਮਕਦੀ ਟੱਲੀ ਦਾ ਚੀਕ-ਚਿਹਾੜਾ ਪੁਆਈ ਫਿਰਦਾ ਬੋਤਾ, ਜਾਣੀ ਕਿ ਊਠ ਆ ਰਿਹਾ ਸੀ। ਮਾਂ ਤੇ ਧੀ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸੀ ਪਤਾ ਕਿ ਜਾਨਵਰ ਦਾ ਨਾਂ ਕੀ ਹੈ, ਤੇ ਉਹਦੇ ਗਲ ‘ਚ ਕੀ ਹੈ? ਧੀ ਨੇ ਮਾਂ ਨੂੰ ਪੁੱਛਿਆ, “ਮਾਂ ‘ਕੀ’ ਦੇ ਗਲ ‘ਚ ‘ਕੀ’ ਆ?” ਮਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਜੇ ਪੰਜਾਬ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਾਂਗੂੰ ਕੁਝ ਸੁਰਤ ਹੁੰਦੀ, ਫੇਰ ਹੀ ਦੱਸਦੀ..? ਉਹ ਵਿਚਾਰੀ ਠਿੱਠ ਜਿਹੀ ਹੁੰਦੀ ਬੋਲੀ, “ਚੱਲ ਘਰ ਚੱਲੀਏ..ਕੁਵੇਲਾ ਹੋਈ ਜਾਂਦੈ… ‘ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ’ ਦੇ ਗਲਾਂ ‘ਚ ‘ਇਹੋ ਜਿਹੇ’ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਆ।” ਉਹ ਦਿਨ ਵੀ ਦੂਰ ਨਹੀਂ ਹਨ, ਜੇ ਤੁਸੀਂ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਧੀ-ਭੈਣ ‘ਇੱਕ’ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਗੌਣ-ਪਾਣੀ ਦਾ ਖਹਿੜਾ ਨਾ ਛੱਡਿਆ ਤਾਂ ਲੋਕ ਵੀ ਇਹ ਕਹਿਕੇ ਪਾਸਾ ਵੱਟ ਲਿਆ ਕਰਨਗੇ ਕਿ ਜਾਂ ਤਾਂ ਬੇਸ਼ਰਮਾਂ ਨੇ ਸ਼ਰਮ ਦੀ ਲੋਈ ਹੀ ਲਾਹ ਛੱਡੀ ਹੈ, ਜਾਂ ਫਿਰ ‘ਇਹੋ ਜਿਹਿਆਂ’ ਦੇ ਗਲਿਆਂ ‘ਚੋਂ ‘ਇਹੋ ਜਿਹਾ’ ਗੰਦਾ ਪਾਣੀ ਹੀ ਨਿੱਕਲੂ। ਉਮੀਦ ਹੈ ਕਿ ਮੇਰੀਆਂ ਕਮਅਕਲ ਦੀਆਂ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਕੀਤੀਆਂ ਬੇਨਤੀਆਂ ‘ਤੇ ਜਰੂਰ ਗੌਰ ਕਰੋਗੇ। ਜਿਸ ਦਿਨ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜ਼ਖਮਾ ‘ਤੇ ਫੈਹਾ ਧਰਨ ਵਰਗਾ ਕੋਈ ਗੀਤ ਤੇਰੇ ਮੂੰਹੋਂ ਸੁਨਣ ਨੂੰ ਮਿਲਿਆ ਤਾਂ ਸ਼ਾਇਦ ਉਸ ਦਿਨ ਤੈਨੂੰ ‘ਆਪਣੀ ਭੈਣ’ ਵਰਗੀ ਕਹਿਣ ਦਾ ਹੌਸਲਾ ਕਰ ਲਵਾਂ…… ਕੋਈ ਲਫ਼ਜ਼ਾਂ ਦੀ ਵਾਧ ‘ਘਾਟ’ ਰਹਿ ਗਈ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਲੋਕਾਂ ਕੋਲੋਂ ਮਾਫੀ ਮੰਗਦਾ ਹਾਂ।
ਮਨਦੀਪ ਖੁਰਮੀ ਹਿੰਮਤਪੁਰਾ (ਲੰਡਨ)
ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੀ ਅਧੀਨਤਾ ਵਿਚ
ਨਿਰੰਕਾਰੀ ਬਾਬਾ ਹਰਦੇਵ ਸਿੰਘ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ
1. ਭਾਰਤ ਦੀ ਆਜ਼ਾਦੀ ਦਾ ਦਿਨ ਬੜਾ ਗੌਰਵਸ਼ਾਲੀ ਹੈ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਲਈ ਅਤਿਅੰਤ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਹੈ ਜਦੋਂ ਕਿ ਸੈਂਕੜੇ ਸਾਲਾਂ ਦੀ ਗੁਲਾਮੀ ਤੋਂ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲੀ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਅਜ਼ਾਦੀ ਤੋਂ ਵਾਂਝਾ ਰਿਹਾ। ਕਿਤੇ ਮੁਗਲ ਸ਼ਾਸਕਾਂ ਅਤੇ ਕਿਤੇ ਅੰਗਰੇਜ਼ਾਂ ਰਾਹੀਂ ਸ਼ਾਸਿਤ ਰਿਹਾ। ਇਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਕਿੰਨੇ ਤਿਆਗ, ਕਿਤਨੀ ਕਠਿਨਾਈਆੰ ਅਤੇ ਕਿਤਨੇ ਜ਼ੁਲਮ ਸਹਿਣ ਤੋ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਦੀਵਾਨੇ ਜਿਨ•ਾਂ ਨੇ ਮਜਬੂਤ ਇਰਾਦਿਆ ਦੇ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੀ ਖਾਤਿਰ ਆਪਣਾ ਬਲੀਦਾਨ ਦਿੱਤਾ। ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਯੋਗਦਾਨ ਨੂੰ ਕਦੇ ਭੁਲਾਇਆ ਨਹੀਂ ਜਾ ਸਕਦਾ । ਇਸ ਲਈ ਅੱਜ ਦੇ ਦਿਨ ਨੂੰ ਸਾਰਾ ਦੇਸ਼ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿ¤ਚ ਮਨਾਉਦਾ ਹੈ। ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਇਨ•ਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਮੁਕਤੀ ਮਿਲਣਾ ਹੈ ਜਿਹੜੇ ਦੇਸ਼ ਨੂੰ ਕਮਜ਼ੋਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਰਿਸ਼ਟਾਚਾਰ ਅਤੇ ਜਾਤ-ਪਾਤ ਦੇ ਬੰਧਨ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਵਿੱਚ ਬਾਧਕ ਹਨ ਅਤੇ ਇਨ•ਾਂ ਬੰਧਨਾਂ ਦੇ ਕਾਰਣ ਘਿਰਣਾ ਅਤੇ ਅਭਿਮਾਨ ਦੇ ਦੁਰਭਾਵ ਪੈਦਾ ਹੁੰਦੇ ਹਨ, ਜਿਹੜੇ ਸਮਾਜ ਲਈ ਅਭਿਸ਼ਾਪ ਬਣਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਮਜ਼ਹਬੋ-ਮਿਲੱਤ ਦੀਆਂ ਦੀਵਾਰਾਂ ਹੀ ਇਨਸਾਨ ਰਾਂਹੀ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਉਤੇ ਜ਼ੁਲਮੋ-ਸਿਤਮ ਦਾ ਕਾਰਣ ਬਣਦੀਆਂ ਹਨ ਜਿਸ ਨਾਲ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਛਵੀ ਖਰਾਬ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅੱਜ ਸੋਚਣ ਦੀ ਜਰੂਰਤ ਹੈ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਕਿੱਧਰ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ।
2. ਸੁੰਤਤਰਤਾ ਦਾ ਅਰਥ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਿਸੇ ਨੂੰ ਕੁੱਝ ਵੀ ਕਰਨ ਦੀ ਖੁੱਲੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ ਸਗੋਂ ਇਸ ਦਾ ਭਾਵ ਹੈ ਕਿ ਜਿਹੜੇ ਨਿਯਮਾਂ ਦੇ ਦਾਇਰੇ, ਦਿਸ਼ਾ-ਨਿਰਦੇਸ਼ ਅਤੇ ਮਰਿਯਾਦਾਵਾਂ ਹਨ ਉਨ•ਾਂ ਦੇ ਅਨੁਰੂਪ ਵਿਚਰਣ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੇ ਨਾਲ ਵਿਵਸਥਾ ਦੇ ਲਿਹਾਜ਼ ਨਾਲ ਜੋ ਸੀਮਾ ਰੇਖਾਵਾਂ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਕੀਤੀਆਂ ਜਾਂਦੀਆਂ ਹ ਨ ਉਨ•ਾਂ ਦਾ ਪਰਿਪਾਲਣ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਖੁੱਲੇ• ਆਸਮਾਨ ਵਿੱਚ ਜਹਾਜ਼ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਲਿਜਾਇਆ ਜਾ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਕਿਸੇ ਵੀੇ ਪਾਸੇ ਮੁੜ ਸਕਦਾ ਹੈ ਲੇਕਿਨ ਉਸ ਦੇ ਪਰਿਚਾਲਨ ਦਾ ਵੀ ਮਾਰਗ ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹੈ, ਉਸ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਭਲਾਈ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ।
3. ਇੱਕ ਨਦੀ ਦੇ ਦੋ ਕਿਨਾਰੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਉਨ•ਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਨਦੀਂ ਨੇ ਬਹਿਨਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਹੁਣ ਨਦੀ ਦਾ ਪਾਣੀ ਜੇਕਰ ਕਹੇ ਕਿ ਇਹ ਕਿਨਾਰੇ ਮੇਰੇ ਲਈ ਬੰਦਨ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਮੈਨੂੰ ਇਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਛੰਡਣਾ ਹੋਵੇਗਾ। ਹੁਣ ਉਹ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਨੂੰ ਛੱਡ ਕੇ ਉੱਤੇ ਬਹਿਣ ਲੱਗੇ ਤਾਂ ਕੀ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਅਨੁਮਾਨ ਅਸੀਂ ਲਗਾ ਸਕਦੇ ਹਾਂ। ਕਿਤਨੇ ਪਿੰਡਾ ਦੇ ਪਿੰਡ, ਕਿਤਨੇ ਕਸਬੇ, ਕਿਤਨੀ ਖੇਤੀਆਂ ਬਹਿ ਜਾਣਗੀਆਂ ਉਸ ਵਿਚ, ਸਭ ਦੀ ਸਭ ਤਬਾਹ ਹੋ ਜਾਣਗੀਆਂ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ ਉਨ•ਾਂ ਕਿਨਾਰਿਆਂ ਦੇ ਵਿੱਚ ਬਹਿਣਾ ਹੀ ਉਸ ਪਾਣੀ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਉਸੇ ਵਿੱਚ ਉਸ ਦਾ ਮਹੱਤਵ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਅਕਸਰ ਇੱਕ ਹੋਰ ਮਿਸਾਲ ਦਿਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਅਸੀਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠੀ ਬੰਦ ਕਰਕੇ ਘੁਮਾਉਂਦੇ ਰਹੀਏ ਤਾਂ ਇਸ ਵਿੱਚ ਕਿਸੇ ਦਾ ਕੀ ਨੁਕਸਾਨ ਹੈ। ਅਸੀਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹਾਂ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਮੁੱਠੀ ਘੁਮਾਉਣ ਦੇ ਲਈ ਲੇਕਿਨ ਇਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਉਥੇ ਖੱਤਮ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਜਿੱਥੇ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨੱਕ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦੀ ਹੈ, ਦੂਜੇ ਦਾ ਚਿਹਰਾ ਸ਼ੁਰੂ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਮੁੱਠੀ ਹਵਾ ਵਿੱਚ ਘੁਮਾਉਣ ਦੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਹ ਅਜ਼ਾਦੀ ਨਹੀਂ ਹੈ ਕਿ ਮੈਂ ਦੂਜੇ ਦੀ ਨੱਕ ਤੇ ਵੀ ਮੁੱਕਾ ਲਗਾ ਸਕਦਾ ਹਾਂ ਐਸੀ ਅਜ਼ਾਦੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਵੀ ਨੁਕਸਾਨਦਾਇਕ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਜੇ ਲਈ ਵੀ ਦੁਖਦਾਈ ਹੈ। ਕਹਿਣ ਦਾ ਭਾਵ, ਅਸੀਂ ਅਕਸਰ ਭੁੱਲ ਬੈਠਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਅਸੀਂ ਅਜ਼ਾਦ ਹੋ ਗਏ ਹਾਂ ਅਸੀਂ ਹੁਣ ਜੋ ਮਰਜ਼ੀ ਕਰਦੇ ਫਿਰੀਏ।
4. ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜੇਕਰ ਹੰਕਾਰ ਜਾਂ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਆ ਗਈ ਤਾਂ ਸਮਝੀਏ ਅੰਤ ਨਜ਼ਦੀਕ ਹੀ ਹੈ ਚਾਹੇ ਉਹ ਕਿਤਨਾ ਵੀ ਵਿਦਵਾਨ ਹੋਵੇ। ਜਿਵੇਂ ਰਾਵਣ ਦੀ ਮਿਸਾਲ ਵੀ ਆਜ ਅਸੀਂ ਸੁਣਦੇ ਸੁਣਾਉਂਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਵੀ ਵੇਦਾਂ ਸ਼ਾਸਤਰਾਂ ਨੂੰ ਜਾਨਣ ਵਾਲਾ ਸੀ ਲੇਨਿਕ ਉਸ ਨੇ ਗਿਆਨ ਦੇ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਕਰਮ ਨਹੀਂ ਕੀਤਾ, ਅਭੀਮਾਨ ਵਿੱਚ ਆ ਗਿਅ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਕੀ ਅਵਸਥਾ ਬਣ ਗਈ? ਪ੍ਰਯਲਿਤ ਕਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਇੱਕ ਕਥਾ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸੀਂ ਜਾਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਜਦੋਂ ਰਾਵਣ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸੀਤਾ-ਹਰਣ ਦੀ ਦੁਰਭਾਵਨਾ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਈ ਅਤੇ ਉਹ ਘਰੋਂ ਚੱਲਣ ਲੱਗਿਆ ਤਾਂ ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਤੋਂ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਕੀ ਕਰਨ ਜਾ ਰਹੇ ਹੋ? ਕੀ ਵਿਚਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹੋ? ਉਹ ਬੋਲਿਆ ਮੈਂ ਸੀਤਾ ਦਾ ਹਰਣ ਕਰਨ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹਾਂ। ਰਾਵਣ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਦੇਖਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਇੱਕ ਸਾਧਾਰਣ ਜਿਹਾ ਲਿਬਾਸ ਪਹਿਨਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ਼ਕਲ-ਓ-ਸੂਰਤ ਭਿਖਾਰੀਆਂ ਜਿਹੀ ਬਣਾਈ ਹੋਈ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪਤਨੀ ਨੇ ਰਾਵਣ ਨੂੰ ਕਿਹਾ ਕਿ ਹਾਲੇ ਤਾਂ ਤੁਸੀਂ ਸੀਤਾ ਨੂੰ ਹਰਣ ਦਾ ਵਿਚਾਰ ਹੀ ਕੀਤਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੀ ਇਹ ਹਾਲਤ ਹੋ ਗਈ ਹੈ, ਮੇਰੇ ਸਾਹਮਮਣੇ ਹੀ ਤੁਸੀਂ ਰਾਜਾ ਤੋਂ ਭਿਖਾਰੀ ਬਣ ਕੇ ਖੜੇ ਹੋ, ਕਿੱਥੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡੇ-ਸਿਰ ਤੇ ਮੁਕੁਟ ਸੀ। ਕਿਤਨਾ ਆਲੀਸ਼ਾਨ ਤੁਹਾਡਾ ਲਿਬਾਸ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਤੁਸੀਂ ਇਹ ਕਰਮ ਕਰ ਲਓਗੇ ਤਾਂ ਤੁਹਾਡਾ ਕੀ ਹਾਲ ਹੋਵੇਗਾ? ਉਸ ਦਾ ਕਰਮ ਗਿਆਨ ਅਤੇ ਮਰਿਯਾਦਾ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਆਪਣੇ ਅਹੰਮ ਦੀ ਪੂਰਤੀ ਦੇ ਲਈ ਦੁਸ਼ਕਰਮ ਕੀਤਾ, ਇਸ ਮਰਿਯਾਦਾਹੀਨ ਕਰਮ ਦਾ ਨਤੀਜਾ ਸਾਡੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੈ।
5. ਅਕਸਰ ਲੋਕ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ ਕਿ ਬੁਰੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਚੋਰੀ, ਡਾਕਾ ਪਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਮਾਸੁਮਾਂ ਦਾ ਖੂਨ ਬਹਾਉਣ ਵਾਲੇ ਤਾਂ ਵੱਧਦੇ ਹੀ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਬੜੇ ਅਰਾਮ ਨਾਲ ਜੀਵਨ ਬਤੀਤ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ ਹਰ ਤਰਾਂ ਦੇ ਸਾਧਨ ਉਨਾਂ ਕੋਲ ਹਨ। ਲੱਕੜੀ ਦੇ ਭਾਰੇ-ਭਾਰੇ ਸ਼ਹਿਤੀਰ ਜਦੋਂ ਬਹਿ ਰਹੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਤਾਂ ਹਲਕੇ-ਫੁਲਕੇ ਲੱਗਦੇ ਹਨ, ਜਰਾ ਜਿਹਾ ਧੱਕੋ ਤਾਂ ਪਾਣੀ ਵਿੱਚ ਕਿੰਨੇ ਮੀਟਰ ਅੱਗੇ ਚਲੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ ਲੇਕਿਨ ਪਾਣੀ ਵਿਚੱ ਬਹਿੰਦੇ ਹੋਏ ਉਨਾਂ ਗਿੱਲੇ ਸ਼ਹਿਤੀਰਾਂ ਨੂੰ ਜਦੋਂ ਕਿਨਾਰੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਦਾਂ ਹੈ ਤਾਂ ਅਨੇਕਾਂ ਉਨ•ਾਂ ਨੂੰ ਉਠਾਉਂਦੇ ਹਨ, ਭਾਰੀ ਬੋਝ ਉਨ•ਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸੂਸ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ•ਾਂ ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਪਾਪ ਕਰਦਾ ਹੈ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਸੋਚਦਾ ਹੈ ਕਿ ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਪੁੱਛਿਆ ਨਹੀਂ, ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਕਿਸੇ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਨਹੀਂ, ਮੈਂ ਤਾਂ ਚੋਰੀ ਵੀ ਕੀਤੀ, ਡਾਕੇ ਵੀ ਪਾਏ, ਮੈਂ ਪੁਲਿਸ ਦੇ ਸ਼ਿਕੰਜੇ ਵਿੱਚ ਕਦੇ ਆਇਆ ਹੀ ਨਹੀ। ਮੇਰੀ ਤਾਂ ਹੋਰ ਤਰੱਕੀ ਹੁੰਦੀ ਜਾ ਰਹੀ ਹੈ। ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਹੀ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀ ਸੀ, ਪਰ ਹੁਣ ਤਾਂ ਕਈ ਪ੍ਰਾਪਰਟੀਜ਼ ਹੋ ਗਈਆਂ ਹਨ। ਮੈਨੂੰ ਤਾਂ ਪਾਪ ਕਰਮਾਂ ਤੋਂ ਕੋਈ ਫਰਕ ਨਹੀਂ ਪੈਂਦਾ, ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ ਲੇਕਿਨ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੱਸਿਆਂ ਕਿ ਹੇ ਇਨਸਾਨ ਤੂੰ ਅਜੇ ਵੀ ਭਾਵ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਚਲ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਲੇਕਿਨ ਜਦੋਂ ਕਿਨਾਰਾ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਅੰਤਿਮ ਸਮਾਂ ਆਉਂਦਾ ਹੈ, ਫਿਰ ਜੋ ਬੋਝ ਤੇਰੇ ਉੱਤੇ ਪੈਣ ਵਾਲਾ ਹੈ ਤਾਂ ਤੈਨੂੰ ਉਸ ਦਾ ਪਤਾ ਚੱਲੇਗਾ:
ਪਾਪੀ ਕਰਮ ਕਮਾਂਵਦੇ ਕਰਦੇ ਹਾਯ-ਹਾਯ
ਜਿਉਂ ਮਥਣ ਮਧਾਣੀਆਂ ਤਿਉਂ ਮਥੇ ਧਰਮਰਾਜ
6. ਇਹ ਮਰਿਯਾਦਾਹੀਨ ਬੁਰੇ ਕਰਮ ਉਹ ਹੀ ਕਰ ਸਕਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਭੂ-ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੂੰ ਅੰਗ-ਸੰਗ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦਾ, ਜਿਸਨੂੰ ਹਾਜ਼ਰ-ਨਾਜ਼ਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਗਿਆਨ ਨਹੀਂ। ਜਿਸਨੂੰ ਗਿਆਨ ਹੈ ਬੁਰਾ ਕਰਮ ਕਰਨਾ ਤਾਂ ਕੀ ਸੋਚਦਾ ਵੀ ਨਹੀਂ। ਉਸ ਕੋਲੋਂ ਕੋਈ ਮਰਿਯਾਦਾਹੀਨ ਕਰਮ ਹੋ ਹੀ ਨਹੀਂ ਸਕਦਾ। ਬ੍ਰਹਮਗਿਆਨੀ ਤਾਂ ਅਕਰਤਾ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦਾ ਹਰ ਕਰਮ ਪ੍ਰਭੂ ਇੱਛਾ ਵਿੱਚ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਫਿਰ ਉਸਦੇ ਕਰਮ ਸਕਾਰਾਤਮਕ ਹੀ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਯਾਨੀ ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਲਈ ਪ੍ਰਭੂ ਹੀ ਕਰਤਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਗੁਰੂ-ਪੀਰ –ਪੈਗੰਬਰਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇਹ ਹੀ ਇੱਕ ਭਾਵ ਰਿਹਾ ਅਤੇ ਇਸੇ ਭਾਵ ਦੇ ਅੰਦਰਗਤ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਹਰ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਨਿਮੰਤਰਣ ਦਿੱਤਾ ਤਾਂਕਿ ਉਹ ਆਤਮਾ ਦੇ ਅੰਧਕਾਰ ਨੂੰ ਖਤਮ ਕਰਕੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਉਜਾਲਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਸਕੇ। ਇੱਕ ਪ੍ਰਭੂ ਨਾਲ ਪਰਿਚਿਤ ਹੋ ਕੇ ਜਿੱਥੇ ਉਸ ਦੀ ਆਤਮਾ ਬੰਧਨ ਤੋਂ ਰਾਹਤ ਪਾਏਗੀ ਉੱਥੇ ਇਸ ਅਗਿਆਨਤਾ ਦੇ ਕਾਰਣ ਜਿਹੜੇ ਭਰਮਾਂ ਦੇ ਬੰਧਨ ਹਨ ਉਸ ਤੋਂ ਵੀ ਇਸ ਨੂੰ ਨਿਜਾਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਵੇਗੀ। ਭਗਤ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਇੱਕ ਵਰਦਾਨ ਬਣਦੇ ਆਏ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿੱਥੇ ਉਨ•ਾਂ ਨੇ ਆਤਮਾਂ ਨੂੰ ਸਾਰੇ ਤਰਾਂ ਦੇ ਭਰਮਾਂ ਤੋਂ ਅਜ਼ਾਦੀ ਦੁਆਈ ਹੈ ਉੱਥੇ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ ਜੀਉਣ ਦਾ ਸਲੀਕਾ ਵੀ ਸਿਖਾਇਆ ਹੈ।
7. ਸੰਤਜਨਾਂ ਨੇ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਇਹ ਹੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਤੂੰ ਜਦੋਂ ਇਨਸਾਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਤਾਂ ਤੇਰਾ ਇਨਸਾਨ ਹੋਣਾ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਵੀ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਹੋਏਗਾ ਤੇਰੀ ਐਸੀ ਚਾਲ ਰਾਂਹੀ। ਐਸੀ ਚਾਲ ਵੀ ਤਾਂ ਹੀ ਸੰਭਵ ਹੈ ਜੇਕਰ ਹਿਰਦੇ ਦੀ ਐਸੀ ਅਵਸਥਾ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਅਵਸਥਾ ਉਦੋਂ ਹੋਵੇਗੀ ਜਦੋਂ ਸਾਡੇ ਹਿਰਦੇ ਦਾ ਨਾਤਾ ਇਸ ਮਾਲਿਕ-ਪ੍ਰਭੂ-ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਸਦੀ ਸੋਚ ਨਿਰੰਤਰ ਸੋਹਣੀ ਹੋਵੇਗੀ। ਉਹ ਦਿਆਲੁਤਾ ਅਤੇ ਮਿਠਾਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋਵੇਗਾ। ਉਹ ਹਮੇਸ਼ਾਂ ਵਿਨਮਰ ਭਾਵ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਗਿਆਨ ਦੀ ਮਰਿਯਾਦਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ ਜੀਏਗਾ।
8. ਅਸੀਂ ਜੁਬਾਨ ਤੋਂ ਅਕਸਰ ਬੋਲਦੇ ਹਾਂ ਕਿ ਸਭ ਦਾ ਭਲਾ ਕਰੋ ਭਗਵਾਨ, ਸਭਕਾ ਸਭ ਵਿੱਧੀ ਹੋ ਕਲਿਆਣਾ। ਪਰਮਾਤਮਾ ਨੇ ਭਲਾ ਕਰਨਾ ਹੈ ਤਾਂ ਇਨਸਾਨਾਂ ਦੇ ਰਾਂਹੀ ਹੀ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੇ ਹੀ ਮਨ ਵਿੱਚ ਮੈਲ ਰੱਖਣੀ ਹੈ ਤਾਂ ਕਿੱਥੇ ਭਲਾ ਹੋਵੇਗਾ? ਇਸ ਲਈ ਇਨਸਾਨਾਂ ਨੂੰ ਹੀ ਜਾਗ੍ਰਿਤ ਹੋਣਾ ਹੋਏਗਾ। ਜਿਹੜੇ ਸੱਜਣ-ਪ੍ਰਵਿਰਤੀ ਵਾਲੇ ਹੁੰਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸਚਾਈ ਦੇ ਰਾਹ ਤੇ ਹੀ ਚੱਲਦੇ ਹਨ, ਉਹ ਸਾਰੇ ਸੰਸਾਰ ਨੂੰ ਵਸੂਦੈਵ ਕੁਟੰਬਕਮ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਨਾਲ ਯੁਕਤ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਸੰਤ ਮਹਾਂਪੁਰਸ਼ ਗੁਰੂ ਅਤੇ ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੇ ਐਸੇ ਕਿਰਪਾਪੂਰਨ ਵਚਨਾਂ ਦੀ ਚਰਚਾ ਕਰਦੇ ਹਨ ਜੋ ਸਾਰੇ ਵਾਦ-ਵਿਵਾਦਾਂ ਤੋਂ ਉੱਤੇ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮਹਾਤਮਾ ਦਾ ਜੀਵਨ ਬੱਦਲ ਦੇ ਸਮਾਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ ਜੋ ਕਿਸੇ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਪ੍ਰਾਂਤ, ਦੇਸ਼, ਜਾਤ-ਪਾਤ, ਧਰਮ-ਮਜ਼ਹਬ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ। ਇਸ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਸਭ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਬਰਸਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਕਿਸੇ ਤਰਾਂ ਦਾ ਬੰਧਨ ਨਹੀਂ ਮੰਨਦਾ ਅਤੇ ਪੂਰਨ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਸੁਤੰਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
